گەشتەکان، دەستنووسەکان و گرنگیی ڕۆژمێرێکی سەدەی دوازدەیەم.

ژیان و گەشت
ئیبن ئەزرەق بە عەرەبی دەربارەی مەیافارقین، فارقینی ئێستا، و ئامد، دیاربەکری ئێستا، نووسی. ساڤران لەدایکبوونی بۆ شوباتی ١١١٧ دەگەڕێنێتەوە و تێبینییەکی نوسخەنووسیی ١١ی تەممووزی ١١٨١ بە بەڵگەی زیندووبوونی دەزانێت؛ بۆیە مردنی لە ١١٧٦ دیاری ناکرێت. بۆ ئارتوقی و ئەوقاف کاری کرد، لە بەغدا بوو و لە ١١٥٣ سەردانی دیمیتری شای گورجی کرد. ڕێزگرتن لە موسڵمانانی تفلیسی ستایش کرد و بووە شایەتی بوومەلەرزەی شامی ١١٧٠. [1]
ڕۆژمێر و دەستنووس
بنەماڵەی کوردی مەڕوانی لە ٩٩٠–١٠٨٥، دوای هەڵکشانی باذ، حوکمی کرد. [2] ڕۆژمێرەکە سەرچاوەیەکی سەرەکیی ئەم بنەماڵە و ناوچەیەیە. [3] دەستنووسەکانی Or. 5803 و Or. 6310 کەموکوڕی و جیاوازییان هەیە. مینۆرسکی زیان، نووسینی دژوار و هەڵەی ناوەکان دەستنیشان دەکات؛ بەراوردکردنیان پێویستە. [4]
بەها و سنوور
هیلێنبراند یادەوەری و شایەتییەکان دەکۆڵێتەوە، بەڵام کێشەی ڕیزبەندیی کاتیش نیشان دەدات و سەرچاوەی تری پێویستە. [5] ڕۆبنسن سەرنجی سەرەتایی توێژەران بۆ مەڕوانی و ئارتوقییەکان ڕوون دەکاتەوە. [6] هیلێنبراند بەڵگەی ڕەچەڵەکی نەتەوەییی نووسەر بە ناکافی دەزانێت؛ ئەم نادیارییە گرنگیی دەقەکە بۆ مێژووی ناوچەیی کورد کەم ناکاتەوە. [5]
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
- Ahmet Savran, İbnü’l-Ezrak el-Fârikī, TDV İslâm Ansiklopedisi 21 (2000), pp. 34–35; biography, travels and the 1181 manuscript note.
- Carole Hillenbrand, Marwanid Inscriptions, in Inscriptions of the Medieval Islamic World (2023), pp. 264–282; introductory account of the dynasty.
- Carole Hillenbrand, A Cosmopolitan Frontier State: The Marwānids of Diyār Bakr, 990–1085, and the Performance of Power, in The Islamic-Byzantine Border in History (2023), pp. 226–242; source discussion.
- Vladimir Minorsky, Caucasica in the History of Mayyāfāriqīn, Bulletin of SOAS 13/1 (1949), pp. 27–35, DOI 10.1017/S0041977X00081830; manuscript descriptions and variants.
- Carole Hillenbrand, The History of the Jazira 1100–1150: The Contribution of Ibn al-Azraq al-Fariqi, Edinburgh PhD thesis (1979), vol. I, general introduction and pp. 104–105; manuscript criticism and uncertain ethnicity.
- Chase F. Robinson, Ibn al-Azraq, his Ta’rīkh Mayyāfāriqīn, and Early Islam, Journal of the Royal Asiatic Society 6/1 (1996), pp. 7–27, DOI 10.1017/S1356186300014747; opening discussion of editions and scholarly attention.
- Dûrzan cîrano, Farqîn, 23 June 2010; own-work landscape photograph, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons.