مزگەوت و مەدرەسەکە لە چەند قۆناغی بیناکردن و چاککردنەوەدا شێوەی گرتووە.

دامەزراندن و خوێندن
ئەمانوڵڵا خانی ئەردەڵان مزگەوت و مەدرەسەکەی لە شاری کوردیی سنە، سنەندەج، لە سەردەمی فەتحعەلی شای قاجاردا دروست کرد. توێژینەوەی بیناسازیی نەقشبەندی شوێن و ئەرکەکانیان دەکۆڵێتەوە. خوێندنی ئایینی و نوێژی کۆمەڵ هەردووکیان بەشێکن لە مێژووی دامەزراوەکە. [1] [2]
ئەردەڵان و قاجار
ئۆبەرلینگ والییە کوردەکانی ئەردەڵان بە دەسەڵاتدارانی سنووریی نیمچەسەربەخۆ و پەیوەست بە حکومەتی ئێران دەناسێنێت. ئەمانوڵڵا لە زەوی، کشتوکاڵ، باخ و قەڵادا وەبەرهێنانی کرد و پەیوەندیی کۆشکی هەبوو. بیناکە هەم لە مێژووی هەرێمی هەم لە چوارچێوەی قاجاردا دەخوێندرێتەوە. [3]
قۆناغەکانی بیناکردن
نەقشبەندی، ئەهەری و سەفاییپوور بینا، کتیبە، دەق، وێنە و بەڵگەی چاککردنەوە بەراورد دەکەن. پوختەی فارسی قۆناغی یەکەم بە ١٢٢٦–١٢٣٢ کۆچی، نزیکەی ١٨١١–١٨١٧، دیاری دەکات. بوونی بە مزگەوتی جومعە لە ١٢٢٩ کۆچی بە فراوانکردنی هۆڵەکەوە پەیوەستە. پوختەی ئینگلیزی هەندێ ناوی ڕۆژژمێری تێکەڵ کردووە؛ لێرە فارسی پەیڕەو دەکرێت. [1]
گۆڕانکاریی دواتر
مینارەکان لە ١٣٤٣ کۆچی، نزیکەی ١٩٢٤–١٩٢٥، نوێ کرانەوە. شەقامێک لە ١٣١١ هەتاوی، نزیکەی ١٩٣٢–١٩٣٣، بەشێکی بچوکی باشووری لابرد؛ کار تا ١٣١٤ هەتاوی بەردەوام بوو. توێژینەوەکە تۆماری نیشتمانی بە ١٣٢٧ هەتاوی دەدات. وێنەی ٢٠٢٢ خوێنەر، ستوون، کاشی و دابەشکەر پیشان دەدات؛ نە تەمەنی هەر کەلوپەلێک یان ڕێکخستنی ئێستا. [1] [4]
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
- Seyyed Kamyar Naqshbandi, Zahra Ahari and Hadi Safaeipour, “Dar-ul-Ihsan Mosque and Madrasa of Sanandaj: Original Design and Architectural Alterations,” Iranian Architectural Studies 12/24 (2024), pp. 27–53. Persian and English abstracts; DOI 10.22052/jias.2024.252775.1191. Dates here follow the Persian abstract’s calendar labels.
- Seyyed Kamyar Naqshbandi, “Re-identifying the Dar-ul-Ihsan Mosque and Madrasa of Sanandaj,” MA thesis, Shahid Beheshti University, 1397 SH / 2018; research summary on Asmaneh.
- Pierre Oberling, “Banī Ardalān,” Encyclopaedia Iranica III/7 (1988), pp. 693–694, updated 2016: Ardalan government and Amanullah Khan’s patronage.
- Keyvan Firouzei, Dar ul-Ihsan Mosque interior, 11 April 2022; CC BY 4.0 photograph, Wikimedia Commons.