سوڵتان سەهاک یان سوڵتان ئیسحاق کەسایەتییەکی ناوەندی مێژووی پیرۆزی یارسانە. لە باوەڕدا دەرکەوتنی ئیلاهییە؛ ڕیزبەندیی کاتیی سەرەتایی نادڵنیایە.

سەردانکەرێک بە سەرپۆشی سپی و عەبای قاوەیی لەبەردەم ئارامگەی بەردپۆش و سەربانی سەوزی سوڵتان سەهاک؛ گردی بەردین لە دواوە
سەردانکەرێک لە شوێنی ناسێنراو بە ئارامگەی سوڵتان سەهاک لەلایەن وێنەگرەوە، ٢٤ حوزەیرانی ٢٠٢٢. کەسەکە سەردانکەری هاوچەرخە. © ملا قاسم (Molla Qasem) · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons.

مێژوو و دەسەڵاتی پیرۆز

هالم سوڵتان بە ڕێکخستنی ئایین لە گوورانەوە دەبەستێتەوە و سەردەمی بە فراوانی سەدەی چواردە یان پازدە دەدات. [1] توێژینەوەی ٢٠٢٦ی ئاروشانیان جیاوازیی کاتی نێوان نەریتی زارەکی و چیرۆکی پیرۆز و بەڵگە دەخاتە پێش؛ باس لە بەڵگەی وەقفی سەدەی شانزدەی پەیوەست بە بابایادگار دەکات. ئەمە ڕۆژی لەدایکبوونی سوڵتان دڵنیا ناکاتەوە. [2]

گێڕانەوەی خێزان

دورینگ ڕیوایەتی شێخ عیسیی باوک و شێخ مووسای برای وەک کەسانی سۆفیی گرنگ دەخوێنێتەوە. پەیوەندی بە عەلی هەمەدانی دەکرێت ڕۆحی بێت و نەک تەنها خوێنی. هەندێک ڕووداو لە یەک گێڕانەوەدا بۆ سوڵتان و لەوەی تردا بۆ باوکی دەگەڕێتەوە. [3]

پەردیوەر و ئەندامێتی

هالم ئارامگە لە پەردیوەری ناوچەی گوورانی دادەنێت و ڕێزلێگرتنی سوڵتان وەک دەرکەوتنی ئیلاهی لە لقەکان تۆمار دەکات. سەرسپاردنی پەیوەست پێی نوێهاتوو بە پیرێکی ڕێنما دەبەستێتەوە. بنیامین و پەیمانی ئیلاهی لە گێڕانەوەی ئەو پەیوەندییەدان. [1]

دەق و فرەیی

کرەیەنبرۆک شیعری پەردیوەری لە هی دواتر جیا دەکاتەوە؛ لەگەڵ گوورانی ئەدەبی دەقی تورکی و فارسی و کوردیش تۆمار دەکات. دەستنووس و لەبەرکردن و ڕوونکردنەوە و چاپ پێکەوە گواستنەوە دروست دەکەن؛ ڕیز و هەڵبژاردنی چاپەکان جیاوازە. [4] لەگەڵ زۆرینەی کورد گرووپی تورکی‌ئاخێو و جیاوازیی گووران–سەحنە لە پەیوەندی بە ئیسلام دەناسێنێت. [4] سەردانی ئارامگەی ئەمڕۆ بەڵگەیەکی جیاوازە لە ڕیزبەندیی سەردەمی ناوەڕاست.

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

  1. Heinz Halm, Ahl-e Ḥaqq, Encyclopaedia Iranica I/6, 1984, pp. 635–637.
  2. Arpine Arushanyan, A Historical Overview of the Formation and Development of the Ahl-e Haqq Community, Bulletin of the Institute of Oriental Studies 6/1, online first, 14 August 2026; abstract. DOI: 10.52837/27382702-2026.6.1-32.
  3. Jean During, A Critical Survey on Ahl-e Haqq Studies in Europe and Iran, in Alevi Identity: Cultural, Religious and Social Perspectives, Swedish Research Institute in Istanbul Transactions 8, 1998, pp. 105–126; especially pp. 113–116.
  4. Philip G. Kreyenbroek, The Religious Textual Heritage of the Yārsān (Ahl-e Haqq), Oral Tradition 35/2, 2022, pp. 331–340; especially pp. 331–338.