تۆڕی ئایینی سنووربەزێن، نامەکان، هێرشی ئێران و ئەنجامی دیپلۆماسیی عوبەیدوڵڵا ڕووداوێکی گرنگ و جێی گفتوگۆی مێژووی سیاسیی کوردن.

نەهری و کۆکردنەوەی هێز
ئەحمەت دەنیز سەید تاهەی باوکی عوبەیدوڵڵا بە تۆڕی نەقشبەندیی خالدی شەهرەزوورییەوە دەبەستێتەوە. دوای تاهە، مامی سەید ساڵح دەرجەی پێشەوایی دەگرێت؛ عوبەیدوڵڵا لە ١٨٦٥ شوێنی گرتەوە. موریدەکانی لە خاکی عوسمانی و ئێران هەبوون. کۆکردنەوەی ١٨٧٧، ئەنجامی شەڕ و پێکدادانی گەڤەر-هەرکیی ١٨٧٩ چوارچێوەی بزووتنەوەکە بوون. [1]
نامەکانی ١٨٨٠
بەڵگەی کۆنگرێسی ئەمریکای ١٨٨٢ وەرگێڕانی ئەوکاتی دوو نامە بۆ کۆکران دەپارێزێت. لە ٢٥ی ئەیلوولدا عوبەیدوڵڵا سکاڵا لە ئێعدام، سزا، دیلگرتن و توندوتیژیی کاربەدەستان دەکات؛ یەکگرتنی کورد و ئاگادارکردنەوەی کونسوڵی بەریتانیا لە تەورێز دەخوازێت. لە ٥ی تشرینی یەکەمدا کوردی هەردوو لا بە گەلێکی جیاواز دەناسێنێت و بەڕێوەبردنی کاروباری خۆیان و سزادانی تاوانباران دەخوازێت. [2] ئەمانە داواکاریی خۆین لە وەرگێڕانی دیپلۆماسیدا.
هێرش و خەڵکی مەدەنی
پیستۆر-هاتام باس لە زیاتر لە ١٠٬٠٠٠ شەڕڤان و هەندێک مەسیحیی نەستوری دەکات کە لە سەرەتای تشرینی یەکەم چوونە ئێران؛ هێزی دیکە زیاد بوو. مەهاباد، مەڕاغە و میاندواو کەوتن؛ ورمێ نەگیرا. ئەو کۆمەڵکوژیی نزیکەی ٣٬٠٠٠ کەسی میاندواو، زۆربەیان شیعە، و وێرانکاریی سوپای ئێرانیش تۆمار دەکات. [3]
ئەنجام و لێکدانەوە
لە تەممووزی ١٨٨١ بۆ ئیستانبوڵ برا؛ ساڵی دواتر هەڵهات، دووبارە گیرا و بۆ مەککە دوورخرایەوە، لەوێ لە ١٨٨٣ مرد. [3] سەبری ئاتەش نەتەوەخوازی لەگەڵ پانئیسلامیزمی عەبدولحەمید، گرژی سوننە-شیعە، خواستی سیاسیی ئەرمەنی و میسیۆنەری دەکۆڵێتەوە. [4] نامەکان لە ناو ئەو پەیوەندییانەدا دەخوێنرێنەوە.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
- Ahmet Deniz, Sultan’ın Emrinde Şah’a Karşı Bir Şeyh: Şeyh Ubeydullah Nehri ve 1880 Ayaklanması, Tarihte Türkler ve Kürtler Sempozyumu Bildiriler IV, Türk Tarih Kurumu, 2014, pp. 169–195.
- Protection of American Citizens in Persia, U.S. House Executive Document 151, 47th Congress, first session, 31 March 1882, pp. 15–16: translated letters from Sheikh Obeidullah to Dr Cochran, 25 September and 5 October 1880.
- Anja Pistor-Hatam, Sheikh ‘Ubaidullah’s Revolt and the Kurdish Invasion of Iran: Attempts at a New Assessment, Journal of Kurdish Studies 4, 2001–2002, pp. 19–30; abstract.
- Sabri Ateş, In the Name of the Caliph and the Nation: The Sheikh Ubeidullah Rebellion of 1880–81, Iranian Studies 47(5), 2014, pp. 735–798; abstract and source notes.