محەمەد پاشا، کە بە حەمەپاشاش ناسراوە، لە سەدەی نۆزدەهەم سەرۆکی جاف بوو. کۆچی وەرزی، پۆستی دەوڵەتی و ململا‌نێی ناوخۆ ژیانی داڕشت.

ڕووکاری خشتینی شێروانە بە پەنجەرە کەوانەییەکان و قوللەکانی گۆشە، لەسەر لێژیی سەوز و سەردانیکەران لە سەکۆکە
قەڵای شێروانە لە کەلار، ئاداری ٢٠١٤؛ نیشتەجێگەکە بە محەمەد پاشای جافەوە دەبەسترێتەوە. © Aso (ئاسۆ) · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons.

بەروار و ژینگە

جاف و محەمەد عەلی ژیانی حەمەپاشا بە ١٨١٤–١٨٨١ دیاری دەکەن. توێژینەوەکە پەیوەندی بە بابان، ناکۆکیی ناوخۆ و ڕکابەریی عوسمانی–قاجار دوای پەیمانی ئەرزەڕوومی ١٨٤٧ دەکۆڵێتەوە. [1] حەمزەیی جافی مورادیی باشووری کوردستانی عێراق لە جافی جوانڕۆی ئێران جیا دەکاتەوە. کۆچی لەوەڕگای سەرسنووری گرنگیی سیاسی هەبوو. [2]

پۆست و کۆچ

فەتاح دانانی محەمەد بەگ بە قایمقامی گوڵەنبەر لە ١٨٦٩ تۆمار دەکات. لە ١٨٧٣ کۆچ بۆ ئێران نوێ بووەوە. ناسرەدین شا نازناوی خان و دەسەڵاتی زەهاو و سنووری پێدا؛ کوڕەکەی عوسمان جوانڕۆی وەرگرت. فشاری نیشتەجێبوونی هەمیشەیی پەیوەندیی تێکدا. محەمەد گەڕایەوە و لە ١٨٧٧ دیسان گوڵەنبەری بەڕێوەبرد. [3]

شێروانە وەک نیشتەجێگە

ئەرۆغڵو شێروانەی کەلار بە محەمەد پاشا دەبەستێتەوە و بیناکردنەکە ١٨٦٦–١٨٧٤ دەدات. پوختەی تەلارسازییەکە پلانەکە بە کۆشکی قەڵائاسا دەناسێنێت و بەکارهێنانی زستانە پێشنیار دەکات. ژیانی نیوەکۆچەر مانەوەی درێژی سنووردار دەکرد. [4]

مردن و جێنشین

فەتاح کوژرانی لە نزیک کفری لە ململا‌نێی شاتریدا بە ١٨٨١ دەدات؛ مەحمود پاشا جێنشینی بوو. [3] توێژەریش ١٨٨١ دەدات. [1] بەڵام گێڕانەوەیەکی کارگێڕیی بەریتانی لە دۆسیەی ١٩١٧–١٩١٩ ساڵی ١٨٨٠ دەدات و شەڕەکانی دواتر لەگەڵ هەمەوەند دەگوازێتەوە. جیاوازیی بەروارەکە دەبێت ڕوون بمێنێتەوە. [5]

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

  1. Hassan Karim Jaff and Trifa Abdulsalam Mohammed Ali, “Mohammed Pasha, Chief of the Jaff Tribe (1814–1881),” Twejer Journal 6/1 (2023), pp. 57–98; published abstract and Kurdish article.
  2. M. Reza Fariborz Hamzeh’ee, “Jaf (Jāf),” Encyclopaedia Iranica (2008; updated 2012).
  3. Saman Fatah, The Kurdish Tribes in the Ottoman–Iranian Relations (1876–1914), Istanbul University doctoral thesis (2023), pp. 143–145.
  4. Ömer Eroğlu, “The Muhammad Pasha Jaf Mansion (Shirwana Castle) in Kalar, Iraq,” abstract in the 29th Symposium on Medieval and Turkish Period Excavations and Art History Research.
  5. British Library, India Office Records IOR/L/PS/10/618, folio 301r, printed account p. 15; Qatar Digital Library, file created 1917–1919.