جودی لە نزیک جزیرە گێڕانەوەی قورئانیی لافاو، نەریتە ئایینییە هاوبەشەکان و بەڵگەی ماددیی هەڵمەتە ئاشوورییەکان کۆدەکاتەوە.

زنجیرەی درێژی سەوزی چیای جودی لە شڕناخەوە، بە کێڵگە و بینای بڵاو و لێژی داردار لە پێشەوە
جودی لە شڕناخەوە، نیسانی ٢٠٢٣؛ وێنەی KediÇobanı. © KediÇobanı · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons.

شوێن و دەق

جودی لە شڕناخ، باکووری ڕۆژهەڵاتی جزیرە و نزیک سنووری عێراقە. تانیو چوار لوتکەی سەرووی دوو هەزار مەتر، بەرزترین خاڵ بە ٢١١٤ مەتر و لوتکەی زیارەتی نووح بە ٢٠١٧ مەتر دەدات. [1] هود ١١:٤٤ شوێنی وەستانی کەشتییەکە بە ئەلجودی ناودەبات؛ ١١:٤٨ دابەزین بە سەلامەتی و بەرەکەت دەگێڕێتەوە. [2]

نەریتی هاوبەش

برینەر کۆی «چیاکانی ئارارات» لە پەیدابوون و پەیوەندیی بە ئۆرارتوو ڕوون دەکاتەوە. تەرجوومی ئارامیی ئۆنکلۆس چیاکانی قەردوو بەکاردەهێنێت. نەریتی میزۆپۆتامیای سەروو و زیارەتی موسڵمان، جوو و مەسیحیی ڕۆژهەڵاتی دەکۆڵێتەوە. جیاکردنەوەی سادەی جودیی ئیسلامی و ئاراراتی مەسیحی مێژووەکە تەسک دەکات. [3]

جزیرە و ڕزگاربووەکان

پۆرتاڵی کولتووری تورکیا باوەڕی خۆجێیی لە ئینڤێنتەری کولتووری شڕناخی ٢٠١٢ تۆمار دەکات. گێڕانەوەکان هەشت یان هەشتا ڕزگاربوو بە هەشتانی بناری چیاوە دەبەستنەوە. ناشتنەکەی نووح لە جزیرەش نەریتە. ئەمە یادەوەریی ئایینی تۆمار دەکات، نەک ناساندنی سەربەخۆی پاشماوەی مرۆیی. [4]

یادگارە ئاشوورییەکان

گرەیسۆن و نۆڤۆتنی هەڵمەتی پێنجەمی سەنحەریب بە ٦٩٧ پ.ز دەدەن و نیپور بە جودی دەبەستنەوە. لانیکەم هەشت پانێڵی بەردین لە نزیک شاخ و حەسەنە باس دەکەن: شەش تەواو و دووان ئامادە بۆ نەخشکردن. پاشا، هێمای خوداوەندەکان و دەقی سەرکەوتنی ڕووخاو نیشاندانی دەسەڵاتی ئاشوورین. [5]

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

  1. Hikmet Tanyu, “Cûdî Dağı,” TDV İslâm Ansiklopedisi 8 (1993), pp. 79–80: geographical description.
  2. Qur’an, Surah Hud 11:44–49; Arabic text and Sahih International English translation.
  3. William M. Brinner, “Jūdī,” Encyclopaedia of the Qur’an, volume 3, edited by Jane Dammen McAuliffe (Brill, 2003), pp. 68–69.
  4. Turkish Ministry of Culture and Tourism, Culture Portal, “Tufan ve Cudi – Şırnak,” drawing on Şırnak Kültür Envanteri (2012); beliefs entry.
  5. A. Kirk Grayson and Jamie Novotny, The Royal Inscriptions of Sennacherib, King of Assyria (704–681 BC), Part 2 (Eisenbrauns, 2014), introduction p. 16; text 222 identifies the Judi Dagh inscriptions.