هەڵمەتەکان لە پاشایەتیی عێراق بۆ مەهاباد و دوورخستنەوە و شەڕی نوێ گۆڕان؛ بەڵگە فڕۆکە و ڕکابەری و یارمەتیی دەرەکی دەخەنەڕوو.

پیاوان بە جلی کوردی و ڕەسمی لە لێژی بەردین کۆبوونەتەوە؛ هەندێکیان تفەنگ و فیشەکدان هەڵگرتووە
وێنەی مێژوویی کە Commonsهەژار، مستەفا بارزانی، ئەحمەد تۆفیق و جەلال تاڵەبانی تێدا دەناسێنێت؛ نزیکەی 1960–1970. بۆنە و وێنەگر نادیارن؛ مافی گشتی. [8] Photo: unknown photographer / Wikimedia Commons · Public domain.

1931–1932: هێزی ئاسمانی

مۆزەخانەی RAFپشتیوانیی فڕۆکەی بەریتانی لە سوپای عێراق دژی شێخ ئەحمەد لە 1932 تۆمار دەکات. بۆمباران و پەڕەی ئاگادارکردنەوە و ڕاگەیاندنی کوردی لە Vickers Victoriaباس دەکات. [1] ئاگادارکردنەوە بە تەنیا سەلامەتیی مەدەنی ناسەلمێنێت. ئەمە سەردەمی پاشایەتی و دەسەڵاتی بەریتانی بوو.

مەهاباد و دوورخستنەوە

بێن مستەفا بە یەکێک لە چوار ژەنەڕاڵی کۆماری مەهابادی 1946 دەناسێنێت، نە تاکە فەرماندە. دوای ڕووخان بە هاوڕێکان گەیشتە سۆڤیەت و دوای شۆڕشی 1958 گەڕایەوە. [2] ڕاپەڕینی عێراق، کۆماری ئێران، دوورخستنەوە و گەڕانەوە یەک هەڵمەتی بێوچان نەبوون.

1961–1970: شەڕ و ڕێککەوتن

ڕاپۆرتی هەواڵگریی ئەمریکیی 1972 هێزی شاخاوی، بڕینی ڕێگا، بەڕێوەبردنی ناوخۆ و ڕکابەریی ئیبراهیم ئەحمەد و جەلال تاڵەبانی باس دەکات. چوار لە پێنجی هێزی عێراقی بە سەرقاڵی شەڕ دەخەمڵاند. [3] هەڵسەنگاندنی ئەو کاتەیە، نە سەرژمێریی سەربەخۆ. ڕێککەوتنی 11 ی ئاداری 1970 پرسی خاک و نوێنەرایەتی و ئاسایش چارەسەر نەکرد. [3]

یارمەتیی دەرەکی

نامەی 24 ی حوزەیرانی 1974 ی کیسینجەر بۆ نیکسۆن دەستپێکی یارمەتیی ئەمریکا لە تەممووزی 1972 و گەورەتربوونی یارمەتیی ئێران باس دەکات. نیکسۆن 8.06 ملیۆن دۆلاری بۆ ساڵی دارایی دواتر پەسەند کرد. [4] ئەمە هەموو کۆی یارمەتی نەبوو. توانای سەربازی بە دابینکردنەوە بەستراو بوو.

ئاداری 1975

لە 8 ی ئادار هێلمز قسەی شا لەسەر جەزائیر و سنووری پشتیوانیی ئێران گەیاند. [5] لە 10 ی ئادار بارزانی بۆ کیسینجەر نووسی کە سنوور داخراوە و یارمەتی ڕاوەستاوە و هێرشی عێراق بەردەوامە. داوای دەستێوەردان و گفتوگۆ و دابینکردنی خەڵک و پێشمەرگەی کرد. [6] بەرژەوەندیی دەوڵەتەکان یەکسان نەبوو.

دەرئەنجامی مەدەنی

HRWئاوارەکردنی دوای 1975، ڕاکردن بۆ ئێران و نیشتەجێکردنی زۆرەملێ لە عێراق بەڵگەدار دەکات. [7] مێژوو تەنیا بڕیاری فەرماندە نییە. پێشمەرگە لە بەڵگەکانی ئەو کاتەدا هەیە، بەڵام ڕێکخستن و هاوپەیمانی گۆڕان؛ هەموو نەریتەکە بە یەک کەس سنووردار نابێت.

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

  1. RAF Museum, British Military Aviation in 1932: aircraft, leaflet drops and broadcasts in the Barzan campaign.
  2. Wolfgang Behn, Barzani, Encyclopaedia Iranica III/8 (1988), pp.840–841: Mahabad, Soviet exile and return.
  3. U.S. Bureau of Intelligence and Research, The Kurds of Iraq: Renewed Insurgency?,31 May 1972; FRUS 1969–1976,E–4, document 310, especially Civil War in Iraq 1960–1970.
  4. Kissinger to Nixon,24 June 1974, Fiscal Year 1975 Support for the Kurds; FRUS 1969–1976,XXVII, document 254, including approval note.
  5. Helms to Scowcroft,8 March 1975: account of the Shah’s explanation of Algiers negotiations; FRUSXXVII, document 276.
  6. Backchannel message transmitting Mustafa Barzani’s letter to Kissinger,10 March 1975; FRUSXXVII, document 278.
  7. Human Rights Watch, Whatever Happened to the Iraqi Kurds?,11 March 1991, persecution section: post 1975 displacement.
  8. Unknown photographer, Hejar, Mustafa Barzani, Ahmad Tofiq and Jalal Talabani, broadly dated 1960–1970, Wikimedia Commons, public domain.