Ferhengên kurmancî çend wateyên peyvê tomar dikin, ne tenê navikeke giştî ya şîraniyan.

Nav di ferhengan de
Botî arxavkê wek xwarina arê qelandî û rûnî şîrove dike. Îzolî jî xwarineke kurdî ya ar û rûnê û herwiha wateya çorekeke bi av, ar, hêk û şekir tomar dike. Ev belgeyên kurmancî navê peyvê bi tenê bi soranî ve girê nadin. Chyet xwarina ar û avê ya ligel çayê ji arxavka ruhnî ya bi nivîşk an rûn û xwê cuda dike. Arxafk, arxavik û axavk guhertoyên din in. Ev tomar rêjeya herî giştî an cejneke mecbûr nade nîşandan. [1] [2] [3]
Xwarina palehoyan
Tahir Duman di nivîsa xwe ya 2023 de Küçükdere û geliyê Aroşê tîne bîra xwe. Arxavk, ku wek helwaya arî nav dike, ji bo palehoyan tê çêkirin û bi penîrê giyayî, mastê pezî, nivîşk û çayê re di dîzikekê de tê birin zeviyê. Ev bîranîna kesane xwarineke serbixwe belge dike, ne tenê navika çorekê. Mala taybet vedibêje, ne hemû herêmên kurdî. [4]
Reçeteyên herêmî yên nas
Portala Çandê ji pirtûka Cesim Çelebi ya Bedlîsê navika kadeyê bi navê murtoğa radigihîne: ar di nivîşk û rûnî de tê qelandin, tê xwêkirin û sar dibe. Hevîr tê dagirtin, ji çar aliyan tê girtin û tê pehnkirin. Rûpel di kategoriya Enqereyê de ye, lê çavkaniya wê Bedlîs e. Reçeteya Wanê ya Elvan Ocak gûzan lê zêde dike û nanê dagirtî di tenûrê de dipije. Rûpel vê navikê arxavk nav nakin. [5] [6]
Taştê û kadeya penîrî
Envantera Wanê murtuğayê bi nivîşk, ar û hêkan şîrove dike; germ tê xwarin û ji navika sar cuda ye. Kadeya penîrî jî hatiye tomarkirin. Israel Forever reçeteyeke penîrî, Nadine Haim Gani jî reçeteya diya mêrê xwe ya kurd Rifka belav dike. Gotina destpêkê ya nivîsê ku kurdî bi aramiya nû re yek dike ji aliyê zimannasiyê ve şaş e; reçete dikare wek şahidiya malbatê were bikaranîn. Naskirina cih, çêker û rêbazê cihêrengiyê diparêze. [7] [8] [9]
Çavkanî û xwendina zêdetir
- Kamêran Silêman Botî, Ferhenga Kamêran: Kurdî–Kurdî (Spîrêz, 2006), p. 40, “Arxavk”; primary Kurdish dictionary scan hosted by the Kurdish Institute of Paris.
- D. Îzolî, Ferheng: Kurdî–Tirkî / Türkçe–Kürtçe (Deng, 1992), p. 34, “arxavk”; primary dictionary scan hosted by the Kurdish Institute of Paris.
- Michael L. Chyet, Kurdish–English Dictionary: Ferhenga Kurmancî–Inglîzî (Yale University Press, 2003), p. 8, “arxavk” and cross-references; linked reading copy of the dictionary entry.
- Tahir Duman, “Çocukluğum II (Çemê Aroşê)”, Yüksekova Güncel, 9 December 2023; primary autobiographical account of arxavk in a meal for hay cutters.
- Türkiye Culture Portal, “Kade (çörek)”; recipe credited to Cesim Çelebi, Geçmişten Günümüze Bitlis Mutfağı, despite the webpage’s Ankara category; murtoğa filling and shaping method.
- Türkiye Culture Portal, “Kade (kete) – Van”, citing Elvan Ocak, Van Mutfak Kültürü, p. 144; walnut and toasted-flour filling.
- Türkiye Culture Portal, “Murtuğa – Van”, citing Van Geleneksel Gıdalar Envanteri, p. 31; butter, flour and egg preparation served hot.
- Israel Forever Foundation, “Kurdish Israeli Kade”; primary published cheese-filled recipe, distinct from the flour-and-fat fillings.
- Nadine Haim Gani, “Kade – Kurdisches Kade-Gebäck”, Fokus Jerusalem, 31 March 2023; firsthand family recipe used for cooking evidence, not its inaccurate introductory language identification.
- Tanyel, Van breakfast photograph, 17 September 2011, CC BY-SA3.0; regional image context and licence.