Zinarên derdora Rewandizê beşek ji tora çemên çiyayî ya Herêma Kurdistanê ya Iraqê ne. Ev erdnîgar kevirên berxwedêr, xwarina çeman, şopên avhewayên kevn ên sar û projeya rêçêkirinê ya sedsala bîstem digihîne hev.

Çem û cihên cuda
Çemê Rewandizê ji çiyayên bilind ên nêzî sînorê Iraq–Îranê tê û li nêzî Bêxmayê tevlî Zêya Mezin dibe. [1] Geliyê kêleka bajarê Rewandizê di vê tora firehtir de ye. Geliyê Elî Beg cihê diyarkirî ye; lêkolîna erdnasiyê dibêje çemên Rewandiz û Xelifan li wir digihîjin hev û ber bi rojava, Zêya Mezin ve diherikin. [2] Geliyê bajarê, hewza çem û Geliyê Elî Beg yek navê heman cihî nînin.
Kevir û çêbûna geliyê
Sissakian û hevkarên wî li Geliyê Elî Beg kevirên karbonatî yên stûr ên Kretaseyê di formasyonên Sarmord, Qamchuqa û Bekhme de nas dikin. Wan çêbûna geliyê bi xwarina çeman û mezinbûna çînên çiyayî ve girê da. [2] Tiştên li rûyê zinarê xuya dibin bi taybetiyên kevir û guherîna avahiyên erdê re têkildar in.
Şopên serdemên sar
Abdula û hevkaran di lêkolîna 2020 de formên erdê û niştimanên geliyê nirxandin. Bi çavdêriya meydanî û nexşeyên topografîk, wan niştiman û terasên li jorê çemê niha weke şopên çalakiya cemedê ya Pleistosenê şîrove kirin. [1] Ev şîrove li ser guherîna kevn a jîngehê ye; nayê wê wateyê ku her dîwarê geliyê tenê bi cemedê hatiye çêkirin.
Rê û karkerên Hamilton
D. K. Fieldhouse rêçêkirina Archibald Milne Hamilton di 1928–1932 de bi cih dike û wî weke endezyarekî sivîl nas dike. [3] Christine Allison di nirxandina bîranînên wî de behsa nêzî 600 karkerên ji netewe û olên cuda dike ku bi makîne û teqemeniyan rê ji Hewlêrê ber bi Îranê ve çêkirin. Pirtûk cara yekem di 1937 de derket. Allison herwiha sererastkirinên pêşgotina David McDowall destnîşan dike. [4] Di vê dîrokê de xebata kolektîf û nêrîna nivîskarê serdema mandatê jî girîng in.
Çem weke jîngeh
Hanna, Shekha û Ali di bihar, havîn û payîza 2016 de sê cih nimûne kirin: avşara Geliyê Elî Beg, çemê Rewandizê û ava piştî hevgihîştina wan. Gotara 2019 pîvanên avê bi nasîna 11 cureyên kêzikên mayfly ji çar malbatan re gihand hev. [5] Encaman rewşa cih û demsalên nimûnekirinê nîşan didin; ew nirxandina îroyîn a her beşa çemê nînin.
Çavkanî û xwendina zêdetir
- R. A. Abdula, R. N. S. Khailany, M. J. Rasheed and B. S. Abdi, “Glacial Activity Signs during the Pleistocene Epoch in Rawanduz River Valley”, Iraqi Bulletin of Geology and Mining 16(2), 2020, pp. 75–93; abstract.
- V. K. Sissakian, M. F. Abdul Jab’bar, N. Al-Ansari and S. Knutsson, “Development of Gulley Ali Beg Gorge in Rawandooz Area, Northern Iraq”, Engineering 7, 2015, pp. 16–30; repository abstract.
- W. A. Lyon, Kurds, Arabs and Britons, edited by D. K. Fieldhouse, I.B. Tauris, 2001, printed p. 152, editorial note 10.
- Christine Allison, review of A. M. Hamilton, Road Through Kurdistan, Abstracta Iranica 27, 2006, document 226.
- N. S. Hanna, Y. A. Shekha and L. A. Ali, “Water quality assessment of Rawanduz River and Gali Ali Beg stream”, Iraqi Journal of Science 60(12), 2019, pp. 2550–2560; abstract.