Hezarespî, yan malbata Fezlûya û atabegên Loristana Mezin, li başûrrojavayê Îranê desthilatdar bûn. Navenda wan Îzec, îroyîn Îzeh, bû. Dîroka wan eslê kurdî, civakên Zagrosê û danûstandina bi Selgûrî, Mongol, Muzeferî û Tîmûriyan girê dide. Tarîxên hin serdeman di çavkaniyan de ne yekreng in.

Nav, ax û atabeg
Bosworth Hezarespiyan malbateke bi eslê kurdî li Zagrosa başûrrojava, bi taybet Loristan û Farsê cîran, dinasîne. Atabeg li vir navê desthilatê bû; mîran bi rastî mamostetiya şahzadeyan nedikirin. [1] Navê Loristana Mezin herêmî û siyasî bû. Lor, kurd û civakên din niştecih bûn; atabegên Loristana Biçûk malbateke din bûn. [2]
Ebû Tahir û destpêk
Spuler destpêka desthilata serbixwe li dora 550/1155 datîne. Ebû Tahir di êrîşa Sonqorê Selgûrî ya li ser serokên Şebankara de alîkarî kir û Kûhgîlûye wergirt; paşê li Loristanê belav bû. [2] Xizmeta hêzeke mezintir derfeta mîrektiyeke herêmî çêkir. Çîrokên koç û eslê malbatê ji vê zincîra siyasî cuda tên lêkolînkirin.
Hezaresp û mîrasa nediyar
Kurê damezrîner Melik Hezaresp ji 600/1203–1204 xuya dibe; Bosworth navê malbatê bi wî ve girê dide. [1] Spuler dawiyên cuda 1229 û 1252–1253 û nediyariya navbera Îmaduldîn, Nusretuldîn û Tekla qeyd dike. [2] Lîsteya serdemên bê nakokî bi dirêjahiya tam ne misoger e. Xizmtiyên malbatî û delîlên her tarîxê girîng in.
Efrasiyab û Mongol
Jiyana malbatê hem hevkarî hem şer bi Îlxaniyan dihewand. Browne hewla Efrasiyab a Îsfehanê li pişt mirina Erxûn di 1291 û berî tacgirtina Geyxatû datîne. [3] Kurtuluş armancên wî û îdama di 1296 de li bin Xazan rave dike. [4] Mîrekî herêmî dixwest ji guhertina navenda împeriyê sûd wergire. Têkiliya lihevhatinê dikaribû biqete û desttêwerdanê bîne.
Ehmed û dahat
Birayê Efrasiyab Nusretuldîn Ehmed bi Îlxaniyan re hevkariya zêdetir kir. Kurtuluş bac û diyarîyên bi rêkûpêk û parvekirina dahatê sê beş dide: saziyên olî, artêş û malbat û xizmetkarên mîr. [4] Ev pergala ragihandî ye; hesabên auditkirî nemane. Lê ji bo parastin û rêvebirinê agahiyeke taybet dide, ku desthilata herêmî çawa di bin hêzeke mezintir de domand.
Dawiya Tîmûrî
Spuler birina Pîr Ehmed bo Semerqendê di 1395–1396 û paşê veger û nakokiyên malbatî tomar dike. Şah Huseyn di 1424 de ji aliyê xizmê xwe Xiyasuldîn ve hat kuştin; Şahrux paşê Xiyasuldîn derxist û desthilata malbatê bi dawî kir. [2] Mirina mîr û desttêwerdana Tîmûrî du bûyer bûn. Nakokiya navxweyî û hêza derve dawiyê diyar kirin.
Çavkanî û xwendina zêdetir
- C. Edmund Bosworth, Hazaraspids, Encyclopaedia Iranica XII/1 (2003), p. 93; origins, titles and Hazarasp.
- Bertold Spuler, Atabakan-e Lorestan, Encyclopaedia Iranica II/8 (1987), pp. 896–898; Greater Lorestan, chronology and Timurid end.
- E. G. Browne, A History of Persian Literature under Tartar Dominion (Cambridge, 1920), p. 37; Afrasiab’s 1291 revolt, digitised by Columbia University Libraries.
- Rıza Kurtuluş, Lur-ı Büzürg, TDV İslâm Ansiklopedisi 27 (2003), pp. 225–226; Afrasiab, Ahmad, tribute and revenue distribution.
- Ehsanraki, Susan90, Susan plain near Izeh, 23 May 2010; own photograph, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons.