Kevneşopî di malbat, cih û bûyerên diyarkirî de tên jiyîn. Seyrana biharê, govend, tomara dengbêjekê û cilên biqat tiştên cuda nîşan didin. Ev nimûne bi hesab, koleksiyon û hunermendên naskirî ve girêdayî ne.

Newroz: bihar û wateyên herêmî
Newroz cejnên kurdî bi coğrafyayeke firehtir a cejna biharê ve girê dide. UNESCO cejna 21 Adarê li gelek welatan bi efsane, lîstik, xwarin û agirên cuda vedibêje. [1] Ev ne lîsteya her malbateke kurdî ye. Seyran, agirê êvarê an seredana malbatê divê bi cih û beşdarên xwe bêne danasîn. Efsaneya cejnê delîla vegotin û wateyê ye, ne bi serê xwe belgeya bûyereke dîrokkirî.
Govend: fêrbûn di rêzê de
Rêbera çandî ya Soranî ya SIL Global çopî an helperkê weke reqsa rêzê dide nasîn; serê rêzê destmal digire û gavê diyar dike. Di dawetan, seyranan û civînên malbat û hevalan de tê kirin. [2] Beşdar serî temaşe dikin, rîtmê parve dikin û bi hev fêr dibin. Nav û gavên herêmî girîng in: yek vîdeo koreografiya hemû civakên kurdî an koka kevnar a her tevgerê naselimîne.
Dengbêjî: repertuwara dengekî naskirî
Weşana dîjîtal Dengbêj Gazîn: Songs of a Kurdish Woman 210 tomarên Gazînê, dengbêja Tetwanê ya 1959–2018, diparêze. Nivîsandina kurdî, wergera tirkî û şîroveyên edîtorî ligel tomarên dengî ne. [3] Guêdar dikare repertuwara kesekê bibîne, ne kevneşopiya devkî ya bê nav. Weşan zehmetiyên jinan ji bo stranbêjiya giştî jî vedibêje. Tomar deng û performanseke diyarkirî diparêze; peyv çarçoveya çîrokî û civakî dixwazin.
Xwarin: xwan û vegotina aşpêjê
Pary Baban di danasîna salateya Newrozê de xwarina li ser heman xwanê û lihevhatina bi heval û xizman vedibêje. Reçete kizûle, tûrik û hinar bi kar tîne; di sosê de kêper weke alternatîfa gazwanê pêşniyar dike. [4] Ev hesabeke diyarkirî ya mêvanperwerî û guherandinê ye, ne menûya hemûyan. Navê aşpêjê, çarçoveya malê û guhertina pêkhateyan parastina dîroka reçeteyê ji etîketa kevnar sûdmendtir dike.
Cil: parçe û hilbijartinên herêmî
Navenda Lêkolîna Tekstîlê ya Leidenê cilên kurdî bi komên herêmî û tiştên koleksiyonê vedibêje. Nimûne çakêt û şalwarên mêran bi piştbendê û cilên biqat ên jinan bi sergirtinên cuda dihewînin. [5] Birîn, qumaş û pêkhatina parçeyan ligel reng girîng in. Cila muzeyê, wêneya dawetê û cila rojane rewşên cuda ne. Pêş ku wateyeke giştî bidin parçeya malbatê, bipirsin kê, li ku û kengê ew çêkir an li xwe kir.
Tomarkirina kevneşopiya malbatê
Li şûna daxwaza ravekirina hemû çandê, yek kiryar hilbijêrin: xwarina cejnê, fêrbûna govendê an bîranîna dengbêjekê. Komeleya Dîroka Devkî razîbûna agahdar, pirsên vekirî, dîrok û çarçoveya tomarê û plana parastin û gihîştinê pêşniyar dike. [6] Bipirsin kê fêr kiriye û piştî koçê an di nav nifşan de çi guheriye. Gotina resen ligel wergerê biparêzin, bîranîn û çîroka mîras cuda bikin û li hev bikin çi bê parvekirin.
Çavkanî û xwendina zêdetir
- UNESCO Multimedia Archives, Novruz, Nowruz, Nooruz, Navruz, Nauroz, Nevruz; regional spring-festival practices and transmission.
- SIL Global, Kurdish Central: Kurdish Dancing; Sorani learning resource on chopi / halparke, leadership and occasions.
- Max Weber Stiftung / Orient-Institut Istanbul, Dengbêj Gazîn: Songs of a Kurdish Woman; introduction to the digital edition and its 210 recordings.
- Pary Baban, Zalatay Kuzala: Watercress, Radish and Pomegranate Salad, authorised Nandên guest recipe; introduction, ingredients and method.
- Textile Research Centre, Leiden, From Kaftan to Kippa, section 12: The Kurds; regional clothing and collection examples.
- Oral History Association, Oral History Best Practices; preparation, interviewing, preservation and access guidance.