Herodot aştiyeke piştî şereke bi tariyê qutbûyî vedibêje. Dîroka girtina rojê, peyman û sînorê çemê cureyên belgeyê yên cuda dixwazin.

Çemê Kızılırmakê yê fireh û şîn li Avanosê bi teras, kursiyên kafeyê, dar û girên nizm
Kızılırmak, Halysa kevnar, li Avanosê; Jose Mario Pires, 17 Tebax 2010. Çarçoveya erdnîgarî ya nûjen; ne qada şerê ya piştrastkirî. © Jose Mario Pires (Stegop) · Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0.

Şer li gor Herodot

Dîrok 1.73–74 şer bi penaberên Skîtî ve girê dide ku Alyattes wan neda Kyaxares. Di pênc salan de her du alî bi ser ketin; di şereke sala şeşan de roj tarî bû û artêşan şer rawestand. [1] Ev vegotina Herodot e, ne tomareke fermî ya mayî li ser sedemên şerê.

Girtina rojê û dîrok

Bûyer bi gelemperî bi girtina rojê ya 28 Gulan 585 berî zayînê ve tê girêdan. Leloux zehmetiya hevkirina girtin, şer û peymanê di demeke tam de vedikole. [2] Herodot pêşbîniya salê bi Thales ve girê dide; ne hesabê saet û qada şerê ya tam vedibêje. [1] Vegotina pêşbîniyê ne heman metoda astronomî ya îspatkirî ye.

Navbeynkar û zewac

Herodot Syennesisê Kîlîkî û Labynetosê Babilî wek navbeynkar dide. Aryenis, keça Alyattes, dê bi Astyages, kurê Kyaxares, re bizewice da aştiyê xurt bike. [1] Leloux nasnameyên nediyar û Syennesis wek unwaneke şahî ya muhtemel vedikole. [2] Navê Labynetos bi tenê şah an nûnerê diyarkirî bi piştrastî nade.

Pirsgirêka sînorê Halysê

Herodot 1.72 Halysê sînorê her du desthilatan dibêje. Lê vegotina peymanê ya 1.74 eşkere nabêje ku navbeynkaran çem wek sînorê nû hilbijart. [1] Leloux vê wek madeya peymanê ya piştrast red dike û sînoreke rojhilatîtir wek hîpotez pêşniyar dike. [2] Wêneya Avanosê cihê şerê nade.

Sînorên ji nû ve avakirina dîrokê

Leloux cih û çawaniya şerê û têkiliya tam a girtina rojê bi peymanê nediyar dibîne. [2] Zewaca bi navên kesan parçeyeke diyarkirî ya vegotina Herodot e; hemû madeyan, sînoreke neguhêrbar an lîsteya hemû axan nade. Kes û peyvên çavkaniyê divê ji şîroveyên paşê bên cudakirin.

Med û bîra dîrokî ya Kurdî

Med di dîroka kevnar a Zagros û bakurê rojavayê Îranê de cih digirin. Schmitt dibêje nivîsên Medî yên wê demê nemane; ziman bi belgeyên parçeyî di zimanên din de, bi taybetî navan, tê naskirin. Medî ne hemû koma Îranî ya bakurê rojava ye. [3] Ev nasnameyeke etnîkî ya nûjen a bêqutbûn îspat nake. Aştî dîplomasiya kevnar ronî dike, ne pejirandina serweriya Kurdî ya nûjen belge dike.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Herodotus, Histories 1.72–74, A. D. Godley translation (1920), public-domain text hosted by LacusCurtius, University of Chicago.
  2. Kevin Leloux, The Battle of the Eclipse: The Lydo-Median Treaty and the Halys Border, Polemos 19/2 (2016), pp. 31–54, especially 32–33, 39–42 and 49.
  3. Rüdiger Schmitt, Median Language, Encyclopaedia Iranica (2021), opening discussion of evidence and linguistic classification.
  4. Jose Mario Pires / Stegop, Kızılırmak River at Avanos, 17 August 2010; Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.