Şahqulî Xan walî, fermandarê cerdevanên şahî û wezîrê mezin bû. Karê wî malbateke kurdî bi reqabeta kar û peydakirina xwarina Îsfehanê ve girê dide.

Nigara Sefewî ya karbidestekî rihdar ku gustîlekê dide gencekî li ber wî çongdayî, bi çar xizmetkar, pirtûk û daran li eywanê
Nigar bi navê Şah Qulî Xan gustîlekê dide, 1694–1695, Albûma St Petersburgê E-14, r. 97r. Nisbeta Muhammad Sultani an Muhammad Zaman nîqaş e. Malê giştî; berî wezîriyê ye. [4] St Petersburg Album, E-14, fol. 97r · Wikimedia Commons · Public domain. Artist attribution disputed.

Malbat û hukm

Şahqulî kurê Şêx Elî Xanê Zengene, wezîrê mezin ê Şah Silêman, bû. Matthee malbatê bi eşîra kurdî ya Zengene ve girê dide û hukmê Şahqulî li Kirmanşanê tomar dike. Xizm di karên cihê de bûn û bingeha erdî ya rojavayê Îranê girîng ma. Ev têkiliyên malbatî rave dike, ne endamtiya her kesê bi navekî nêzîk. [1]

Cerdevan û wezîr

Persia in Crisis tayînkirina wî wek qurchibashi piştî îdama Saru Xan di dawiya 1691an de rave dike. Ew reqîbê Tahir Vahid bû; hêza karê cerdevanî diguherî û ne her tim fermandariya artêşê jî dihewand. [2] Gotara Matthee wezîriya wî 1707–1715 dide. [1] Pirtûk piştgiriya wî ji biryareke cudakar ku ne-misliman di baran û berfê de li malê digirt tomar dike. Di 1712an de desthilata wî kêm bûbû. [2]

Krîza xwarinê

Lêkolîna Îsfehanê birçîbûn, monopolên genim û nerazîbûna 1715an rave dike. Kurê wî Îmamqulî Xan bo çavdêriya bajar û erzaqê hat tayînkirin. Fermanên belavkirina genimê aramiyeke domdar neanîn; di Hezîranê de nerazîbûn nû bû û biha bilind man. [3] Ev çîroka jiyana gelê derveyî derbarê jî ye. Matthee Feth Elî Daxistanî hem zava hem reqîbê wî nas dike û paşxistina wî piştî mirina Şahqulî di Tîrmeha 1715an de bi cih dike. [2]

Nigar û dîrok

Nigara 1694–1695an pêş wezîriyê ye. Katalog wê bi dayîna gustîlê nas dike û nivîskarê wê bi guman dide. [4] Wêne rûmeta derbarê nîşan dide, ne şahidiya krîza nanê ya 1715an.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Rudi Matthee, Šayḵ-ʿAli Khan Zangana, Encyclopaedia Iranica (2000; updated 2015), family appointments and death-and-legacy sections.
  2. Rudi Matthee, Persia in Crisis: Safavid Decline and the Fall of Isfahan (I.B. Tauris), pp. 71–74 and 205–208; publicly displayed book text.
  3. Rudi Matthee, Isfahan vii. Safavid Period, Encyclopaedia Iranica, section Isfahan in Crisis: grain, urban offices and unrest in 1715.
  4. Shah Quli Khan presents a ring, St Petersburg Album, E-14, fol. 97r, dated 1694–1695; Wikimedia Commons catalogue and public-domain reproduction, disputed artist attribution.