Mîrên Erdelan li herêmeke sînorî ya Kurdî hukum kirin; xweseriya wan di 1867–68 de bi dawî bû.

Paceyên kemerî, stûnên spî û eywaneke xemilandî li qesra Xusrewabadê ya Sineyê
Qesra Xusrewabadê, Sine, 13ê Cotmeha 2015. Wêne: Mahmoodreza Mohajerani, CC BY-SA 4.0. Wêneya îroyîn e, ne dîmena dîrokî ya dîwanê. [5] Photo: Mahmoodreza Mohajerani / Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0.

Kok û tarîxa damezrandinê

Erdelan malbateke desthilatdar a Kurdî ya Zagrosa navîn û Sineyê bû. Rîwayetên cuda wê bi Merwanî, Sasanî an Selahedîn ve girê didin. Oberling van hesabên nesebê ji hev cuda dike. [1] Ew damezrandineke teqez di 1169 de û hesabê 698 salên bê navber piştrast nakin.

Di navbera împaratoriyan de

Di serdema Sefewiyan de Erdelan parêzgeheke sînorî ya nîvxweser bû. Waliyên wê bi piranî ji malbatê bûn. Xizmeta leşkerî, tayînên dîwanê û carinan guherandina dilsoziyê ber bi Osmaniyan ve têkiliyên wê diyar dikirin. [1] Ev mîrasîbûna desthilatê bi dewleteke serbixwe ya îroyîn re yek nîne.

Sine wek navenda siyasî

Li gor destnivîsa ku Dehqan lêkolîn dike, Silêman Xan keleha Hesenabadê hilweşand û Sine kir paytext. [2] Ev ji nû ve rêxistina navenda siyasî di sedsala heftdehan de ye, ne damezrandina xanedanê. Wêne qesra mayî nîşan dide; tarîxa damezrandina kevn ispat nake. [5]

Dîroknivîs û destnivîs

Dehqan destnivîsa 1246 a pirtûkxaneya Gulpeygani li Qumê vedikole: berdewamiyeke kêmasîdar û bênav a beşa Erdelan a Şerefnameyê. Nivîskar bi navê kopîker nayê destnîşankirin. [2] Vasilyeva Tarîx-i Erdelana Mestûreyê wek dîrokeke bi Farisî ya dîroknivîseke Kurd nas dike. Nasnameya nivîskar û zimanê pirtûkê cuda ne. [4]

Edebiyata Goranî

Ghaderi piştgiriya Erdelaniyan bi geşedana zimaneke edebî ya hevpar di sedsalên heftdeh û hejdehan de girêdide. Ew cureyên helbestê, mijar û têkiliya devkî û nivîskî heta nûjenkirina helbesta sedsala bîstan vedikole. [3] Dawiya xanedanê bi xwe ne dawiyeke yekcarî ya edebiyata Goranî ye.

Dawiya hukumdariya mîrasî

Oberling dawiyê di 1284ê hicrî, yan 1867–68, de dide. Nasiredîn Şah mamê xwe Ferhad Mîrza kir walî. [1] Desthilata xanedanê bi dawî bû; ev nayê wê wateyê ku malbat, nivîs û bîranîn di heman demê de winda bûn.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Pierre Oberling, Bani Ardalan, Encyclopaedia Iranica III/7 (1988), pp. 693–694.
  2. Mustafa Dehqan, MS Gulpaygani 1246: A Continuation to the Ardalan Chapter of Sharaf-nama, Kurdiname 2 (2020), pp. 3–8.
  3. Farangis Ghaderi, The Literary Legacy of the Ardalans (2017), abstract: patronage, genres, oral/written traditions and later poetry.
  4. Elena I. Vasilyeva, introduction to Mah Sharaf Khanum Kurdistani, Chronicle of the House of Ardalan (1990), opening and source discussion.
  5. Mahmoodreza Mohajerani, Khosrow Abad Kooshk, 13 October 2015, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.