Pontus, Kapadokya û Kommagene xwedî dîrokên xanedanî yên cuda bûn. Şîroveya nûjen bi nivîs, lêkolîn û abîdeyan tê berawirdkirin.

Serê teyrê mezin ê kevirî li pêş li Nemrutê, serên mirovan ên veqetandî û girê keviran li paş
Perestgeha Antiochos I li Nemrutê; Theugursevinc, 13 Tebax 2014. Îdiayên olî û nesebî yên şahane, ne belgeya neseba etnîkî ya nûjen. © Theugursevinc, 2014 · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0.

Nîspetdana şîroveya nûjen

Nivîsa Izady ya li Kurdish Cultural Center of Illinois sê padîşahiyan bi çîroka eslê kurdî Zelan/Zelanî ve girê dide. [1] Ew hebûna şîroveyê belge dike, ne rastandina serbixwe ya neseba kevnar. Guhertoya berê vê wek rastiyeke teqez digirt. Pispor Mithridatid û malbatên cuda yên Kapadokyayê vedikolin; ew bi bêdengî nabin yek konfederasyona îsbatkirî. [3] [4]

Zela di Strabo de

Erdnîgarî 12.3.37 perestgeha Anaitis, axa pîroz û desthilata kahîn û guhertinên Pompey û Pythodoris rave dike. [2] Ev belgeya çavkanî û rêveberiyê ye, ne malbata damezrînera sê padîşahiyan an nesebnameya heta Zilana nûjen. Navên dişibin hewceyê belgeyên zimanî û dîrokî yên navberê ne.

Pontusa Mithridatid

McGing xanedana bakurê Asyaya Biçûk, civakên yûnanî yên peravê, hêmanên farisî û Anatolî, zewacên siyasî û pereyên şêweyê yûnanî cuda dike. [3] Bandor dikaribûn hevbijîn. “Şahên Pontusê” jî navekî paşdemî ye ku wek sernavê hemdem ê malbatê nayê belgekirin. Têkçûn û mirina Mithridates VI di 63 berî zayînê de padîşahiya wî ya serbixwe qedand; rêkxistinên Romayê yên paşê cuda ne. [3]

Malbatên cuda yên Kapadokyayê

Weiskopf rêveberiya Axemenî, padîşahiya paşê û parêzgeha Romayê cuda dike. Ariarathid, Ariobarzanid û Archelaus qonaxên cuda ne; zewac, destwerdana Pontus û Roma desthilat guherand. Padîşahî di 17 zayînî de qediya. [4] Navên îranî bi tenê nasnameya kurdî ya nûjen naselmînin. Emlak, siwar û zewacên dişibin veguhastina sazûmanên neguhêrbar heta mîrektiyan îsbat nakin.

Kommagene û abîdeya şah

UNESCO Antiochos I bi 69–34 berî zayînê dîrokdar dike; li Nemrutê bavkalên farisî ji aliyê bav û Makedonî ji aliyê dayikê hene. Girêdana Darius û Alexander xwepêşkêşkirina xanedanî ya hinekî efsanewî ye. [5] Ev belgeya siyasî nesebnameya biyolojîk a hemû bindestan nîne. Nîşaneyên farisî û Makedonî bixwe nabin yek neteweya nûjen.

Çi domdarî bê îsbatkirin?

Îdiaya neseba taybet nav, nivîs û têkiliyên malbatî yên dîrokdar di sedsalên navberê de dixwaze. Îdiaya şahane û dîroka nifûsê cuda ne. Navê erdnîgarî yê yekîneya Romayê jî Kurmancîaxêvîya leşkeran bi tenê naselmîne. Padîşahî ji bo dîroka herêmî girîng in; komkirina Zelanî wek şîroveya nûjen a nîspetkirî tê pêşkêşkirin. [1] [3] [4] [5]

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Mehrdad A. Izady, Origin of The Kurds, Kurdish Cultural Center of Illinois (posted 21 October 2023): example of the modern Zelan/Zelanid interpretation; not treated as independent ancient genealogical proof.
  2. Strabo, Geography 12.3.37, H. L. Jones translation, LacusCurtius, University of Chicago: Zela’s sanctuary, priestly authority and political changes.
  3. Brian McGing, Pontus, Encyclopaedia Iranica (2004; updated 2017): Mithridatid kingdom, cultural settings, titles and Roman defeat.
  4. Michael Weiskopf, Cappadocia, Encyclopaedia Iranica IV (1990), pp. 780–786: especially the post-Achaemenid kingdom and its successive ruling families.
  5. UNESCO World Heritage Centre, Nemrut Dağ: sanctuary, ancestral reliefs and the political meaning of Antiochus I’s partly legendary genealogy.