Zaxo li ser Xabûrê, nêzî sînorê Tirkiyeyê ye. Pira Delal, bazirganiya sînorî, kevneşopiya Cihûyan a Neo-Aramî, dêr û zanîngeh beşên dîroka wê ne.

Pira Delal li Zaxoyê, bi kemera bilind a navîn, deriyekî biçûktir û ava kêm li jêr
Pira Delal; wêneya David Stanley, Kanûna Pêşîn 2011. Dîroka avakirinê hîn tê nîqaşkirin. Photo: David Stanley · CC BY 2.0.

Bajar û çem

Zaxo li nêzî 50 kîlometre bakurê Dihokê ye. Projeya Zanîngeha Columbia pirê li başûrê rojhilatê bajêr datîne; Xabûr ji Tirkiyeyê tê û diçe Dîcleyê. [1] Ev ne Xabûra Sûriyeyê ya ku diçe Firatê ye. CAPNI di hesabê navçeyê de gund û navçeyên biçûktir jî digire; jimara nifûsa navçeyê ne jimara navenda bajêr e. [6]

Pira Delal

Navê Pira Ebasî jî tê bikaranîn. Columbia qonaxên sedsalên sêyem–çarem û nûavakirina heştem–nehê PZ pêşniyar dike. [1] Abdullah nebûna nivîseke nasnameya avaker radigihîne. [2] Ev dîrokên pêşniyarkirî ne; çîroka Delalê jî belgeya avakirinê nîne. Gotara girêdayî her du mijaran vekolîne.

Deriyê sînorî

Deriyê navneteweyî ji pira dîrokî cuda ye. Wezareta Bazirganiyê ya Tirkiyeyê dibêje Habur li Silopiya Şirnexê bi Îbrahîm El-Xelîlê Iraqê ve girêdayî ye. Rapora 4 Kanûna Pêşîn 2023 nûjenkirina aliyê Haburê di 2021 de tomar dike. [3] Ev belge ne agahiya rêwîtiyê ya îroyîn e.

Neo-Aramiya Cihûyan

UCLA Yona Sabar wek zimanê zikmakî Aramî, ji Zaxoyê, nas dike û koça Cihûyên Iraqê ber bi Îsraîlê di destpêka 1950-an de bi bîr tîne. [4] Bibliyografiya wî ferhenga Neo-Aramiya Cihûyan û lêkolîna gotinên pêşiyan ên Neo-Aramî, Kurdî û Erebî di devoka Zaxoyê de dihewîne. [5] Mîrata vê civakê pirzimanî ye.

Dêr û tax

CAPNI Zaxoyê ji sedsala nozdehan ve wek navenda metranî ya Keldanî diyar dike. Katedral û avahiyên metranî li Meheleta Nesara ne; dêrên Ermenî Ortodoks û Suryanî Katolîk jî têne tomar kirin. [6] Ev dîroka saziyan e, ne serjimêriya niha.

Zanîngeh

Rêbera 2015 a Zanîngeha Zaxoyê sala damezrandinê 2010 dide û girêdana berê bi Zanîngeha Dihokê re şirove dike. Di nîşanê de Pira Delal bajêr û pirtûka vekirî zanînê temsîl dikin. [7] Pira dîrokî di nasnameya perwerdehiya nû de jî cih digire.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Matthew Peebles and Helen Malko, Zakho Bridge, Columbia University, Mapping Mesopotamian Monuments (2021); field documentation, 2013.
  2. Nizar Alwan Abdullah, Zakho ancient bridge in Arabic and Western historical sources, Humanities Journal of University of Zakho 5/2 (2017), pp.353–360; abstract and publication record.
  3. Republic of Türkiye, Trade Ministry, Habur Gümrük Kapısı (4 December 2023).
  4. UCLA Alan D. Leve Center, Yona Sabar: The Book of Daniel in Jewish Neo-Aramaic Translation (24 November 2015), speaker biography.
  5. UCLA, Yona Sabar faculty profile and bibliography; dictionary (2002) and multilingual proverbs study (1978).
  6. CAPNI, Introduction to Zakho, pp.3,5,8; district boundaries and Christian institutions.
  7. University of Zakho, University Guide (2015), introductory emblem explanation, PDF p.5.