Xebata zimanê Kurdî hînbûna zaravayan û nivîsê, çap, dersên civakî û çavkaniyên lêkolînê digire. Nimûneyên diyar hem amûr hem sînorên wan nîşan didin.

Bi zarava û nivîsê dest pê bikin
Kurdî li her derê ne heman forma axaftin û nivîsê ye. Glottolog Bakurî, Navendî û Başûrî cuda dike; Kurmancî di Bakurî û Soranî di Navendî de ye. [1] Bernameya Inalco alfabeya Latînî ya Kurmancî û nivîsa Soranî ya bi bingehê Erebî, her yek bi standarda edebî, rave dike. [2] Fêrxwaz divê bizanibe dixwaze bi kî re biaxive, kîjan zarava û kîjan nivîsê bi kar bîne.
Çap û forma nivîskî
Leezenberg xebata Celadet Bedirxan ya alfabeya Latînî û destpêka Hawar di 1932 de rave dike. Kovarê girîngiya edebî ya Ehmedê Xanî jî pêş xist. [3] Alfabe û hilbijartina edîtor nivîsandin, perwerde û mîrateya kevn bi hev ve girê didin. Ev dîrok ne daxwaza terikandina hemû zarava û nivîsên din e. Standarda xwendinê dikare çapê hêsan bike û cudahiyên axaftina herêmî jî bên pejirandin.
Dersên civakî li Parîsê
Bernameya Fransî ya 2026–27 ya Enstîtuya Kurdî dersên Kurmancî û Soranî li gor daxwaza gel pêşkêş dike. Destpêk û asta navîn, karê devkî û nivîskî, û ji bo Kurmancî beşdariya li cih û ji dûr cuda dike. [4] Ev rêxistina dersê ye, ne pîvana serkeftina hemû xwendekaran. Zarava, ast, zimanê perwerdeyê û derfetên pratîkê pirsên bingehîn in.
Xwendina zanîngehê
Prospektûsa 2025–2030 ya Inalco, nûkirî di 29 Tebaxa 2025 de, ji bo kesên bê zanîna pêşîn jî ye. Salayekem rêziman, nivîs û axaftina Kurmancî û Soranî ligel dîroka navîn, çand û civakê digire. [2] Ev bernameyeke diyarkirî ye; ne tenê slogana piştgiriya ziman e. Dersname tiştên tên pêşkêşkirin nîşan dide, ne asta dawî ya her xwendekarekê.
Çavkaniya dîjîtal û sînorên wê
Korpusa CCKNT ya Geoffrey Haig ji 483 metnên Kurmancî, nêzî 214,000 peyvan, pêk tê; metnên Azadiya Welat û CTV di 1999 de hatine komkirin. Projeya rêzimanî ya Kielê di 1999–2001 de bû. Metn ne hatine wergerandin an etîketkirin. [5] Ev korpuseke rojnamegeriyê ya bi dem û cureya diyar e, ne pirtûka destpêkê an tomara hemû axaftin û zaravayan.
| Çavkanî | Tiştê tomarkirî |
|---|---|
| Dersên Enstîtuya Parîsê | Perwerdeya civakî, 2026–27 |
| Diplomaya Inalco | Bernameya ziman û çandê, 2025–2030 |
| CCKNT | Metnên rojnameya Kurmancî yên 1999 |
Bikaranîna rojane bipîvin
Çarçoveya UNESCO veguhestina nifşan, hejmara û rêjeya axêveran, qadên bikaranînê, medyaya nû û materyalên perwerdeyê di pîvanan de dixe. Dibêje yek pîvan bi tenê têrê nake. [6] Ji bo projeyeke herêmî em dikarin bipirsin: zarok bi malbatê re Kurdî diaxivin? Fêrxwaz sohbetekê didomînin? Pirtûk û tomar tên bikaranîn? Ev pêşniyarên nirxandinê ne, ne encamên hatine pîvan. Hebûna ders an arşîvê bi xwe ne garantî ye.
Çavkanî û xwendina zêdetir
- Glottolog 5.3, Kurdish, kurd1259: Northern, Central and Southern Kurdish classification and their named varieties.
- Inalco, Kurdish Licence LLCER prospectus 2025–2030, updated 29 August 2025, pp. 4, 6–7: scripts, entry level and curriculum.
- Michiel Leezenberg, Ehmedê Xanî’s Mem û Zîn, Routledge Handbook on the Kurds (2019), p. 86: Celadet Bedir Khan, alphabet work and Hawar.
- Kurdish Institute of Paris, Cours de langue et civilisation, French programme 2026–2027: varieties, levels and teaching formats.
- Geoffrey Haig, Corpus of Contemporary Kurdish Newspaper Texts (2001), Bamberg repository description: 1999 texts, scope and lack of tagging or translation.
- UNESCO expert framework, Language Vitality and Endangerment, sections 4.1 and 4.2.1: assessment caveat and major vitality factors.
- Celette, 106 rue La Fayette, Paris, 14 July 2019; Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.