مێژووی کورد · عەبدوڵڵا ئۆجەلان
خۆری زیندانی
کوردستان
تۆمارێکی زیندووی زیندانیبوونی پیاوێک
لە ئۆمەرلیی پارێزگای ئورفا لەدایک بوو
چوارەمین منداڵ بوو لە حەوت منداڵی خێزانێکی هەژاری جوتیاری کورد. لە ناوچەیەکدا گەورە بوو کە زمانی کوردی لە قوتابخانە و ژیانی گشتیدا قەدەغە کرابوو، بۆیە ئۆجەلان هەر لە لەدایکبوونیەوە پەراوێزخستنی پێکهاتەییی ئەزموون کرد.
زانکۆی ئەنقەرە؛ پێگەیاندنی سیاسی
لەناو بزووتنەوە ڕادیکاڵەکانی قوتابیانی تورکیادا زانستە سیاسییەکانی دەخوێند. ئۆجەلان خۆی لە تیۆریی مارکسیستی و لینینی و بازنەکانی چالاکوانانی کورددا قوڵ کردەوە و ئایدیۆلۆژیای شۆڕشگێڕیی لەگەڵ ڕاستیی ژیانی گەلێکی بێدەوڵەت تێکەڵ کرد.
یەکەم زیندانیبوون
بەهۆی بەشداری لە بایکۆتێک بۆ ناڕەزایەتیکردن دژ بە کوشتنی ڕابەری چەپگەر ماهیر چایان دەستگیر کرا. حەوت مانگی لە زیندانی سەربازیی ماماک بەسەر برد؛ ئەزموونێک کە شێلگیریی شۆڕشگێڕانەی پتەوتر کرد و قەناعەتی پێ هێنا کە بزووتنەوەیەکی سەربەخۆی کوردی پێویستە.
پەکەکە دادەمەزرێت
لە گوندی فیس لە پارێزگای دیاربەکر، ئۆجەلان و گرووپێکی بچووکی هاوڕێکانی بە فەرمی پارتی کرێکارانی کوردستانیان دامەزراند. بەرنامەکەی داوای دەوڵەتێکی سەربەخۆی کوردی دەکرد کە بە خەباتی چەکداری بەدی بێت.
هەڵاتن بۆ سووریا و لوبنان
بە هەستکردن بە نزیکبوونەوەی کودەتا سەربازییەکەی تورکیا لە 1980، ئۆجەلان سنووری بەرەو سووریا بڕی. بە پاڵپشتیی فەلەستینی و سووری، کەمپەکانی ڕاهێنانی لە دۆڵی بیقاع دامەزراند و پەکەکەی کردە هێزێکی پارتیزانیی بەهێز.
ڕاپەڕینی چەکداری دەست پێ دەکات
هێرشە هاوکاتەکان بۆ سەر دامەزراوە سەربازییەکانی تورکیا لە ئێروح و شەمزینان دەستپێکی ململانێیەکی چەکدارییان نیشان دا کە زیاتر لە چل ساڵی خایاندووە و زیاتر لە 40,000 کەسی کوشتووە. دەوڵەتی تورکیا بە ئاوارەکردنی بەکۆمەڵ وەڵامی دایەوە.
چەندین جار ئاگربەست ڕەت دەکرێتەوە
سەرەڕای دڕندایەتیی ململانێکە، ئۆجەلان لە 1993، 1995 و 1998 ئاگربەستی یەک لایەنەی ڕاگەیاند و داوای لە تورکیا کرد دەست بە گفتوگۆی سیاسی بکات. هەر جارێک دەوڵەت ڕەتی کردەوە و پەکەکەی تەنها بە ڕێکخراوێکی تیرۆریستی دەزانی.
گەشتی پڕ لە سەرکێشیی ئەوروپا
لەژێر هەڕەشەی هێرشێکی سەربازیی تورکیا، سووریا ئۆجەلانی دەرکرد. ئەمە گەڕانێکی ناچارەکیی 130 ڕۆژەی بۆ پەنابەریی سیاسی لە ڕووسیا، ئیتالیا و یۆنان دەست پێ خست و نەبوونی ئامادەییی دەوڵەتە ئەوروپییەکانی بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی تورکیا لەسەر پرسی کورد ئاشکرا کرد.
لە نایرۆبی دەستگیر کرا؛ خیانەتەکە
دوای ڕەتکردنەوەی داوای پەنابەریی لە سەرانسەری ئەوروپا، ئۆجەلان لە باڵیۆزخانەی یۆنان لە نایرۆبی دەمایەوە کاتێک هەواڵگریی تورکیا، بە پاڵپشتیی ئەمریکا و ئیسرائیل، دەستگیری کرد و ڕادەستی دەستبەسەریی تورکیای کرد. کورد لە سەرانسەری جیهاندا ناڕەزایەتییان دەربڕی.
حوکمی مردن، دواتر زیندانیی هەتاهەتایی
لەبەردەم دادگای ئاسایشی دەوڵەت محاکەمە کرا و بە تۆمەتی خیانەت و ڕاپەڕینی چەکداری حوکمی مردنی بەسەردا سەپێندرا. لە 2002 تورکیا سزای مردنی وەک بەشێک لە چاکسازییەکانی چوونە ناو یەکێتیی ئەوروپا هەڵوەشاندەوە؛ حوکمەکە گۆڕدرا بۆ زیندانیی هەتاهەتایی بە مەرجی توندکراو.
دوورگەی زیندان؛ لە گۆشەگیریدا دەنووسێت
بۆ ماوەی درێژ وەک تاکە زیندانیی ئیمڕاڵی هێڵراوەتەوە، هەندێک جاریش تاکە زیندانی بووە کە ڕێگەی پێ دراوە لە ژوورەکەی بێتە دەرەوە. لێبوردنی نێودەوڵەتی و دادگای ئەوروپیی مافەکانی مرۆڤ بارودۆخەکەیان بە ئەشکەنجە لە ڕێگەی گۆشەگیرییەوە وەسف کردووە.
کۆنفیدراڵیزمی دیموکراتی؛ دیدێکی نوێ
بە کاریگەریی ئەنارشیستی ئەمریکی مۆرەی بوکچین، ئۆجەلان وازی لە مارکسیزم و لینینیزم و ئامانجی دەوڵەتی سەربەخۆ هێنا. تیۆرییە نوێیەکەی، کۆنفیدراڵیزمی دیموکراتی، دیموکراسیی ڕاستەوخۆ لە بنەڕەتەوە، فێمینیزمی ڕادیکاڵ و ئیکۆلۆژیا لە سەرووی سنوورە دەوڵەتییەکانەوە پێشنیار دەکات.
ڕاگەیاندنی نەورۆز
لە ماوەی «پرۆسەی چارەسەر»ی مێژوویی لە نێوان پەکەکە و دەوڵەتی تورکیادا، نامەیەکی ئۆجەلان بۆ زیاتر لە یەک ملیۆن کەس لە دیاربەکر خوێندرایەوە. داوای بێدەنگکردنی چەک و ڕێگەدان بەوە کرد کە «بیرۆکە و سیاسەت قسە بکەن»؛ ئەمە لووتکەی هیوا بۆ چارەسەرێکی ئاشتیانە بوو.
داڕمانی پرۆسەی ئاشتی
دوای بەرزبوونەوەی هەدەپەی پشتگیری کورد لە هەڵبژاردنەکان و گۆڕانکارییە جیۆسیاسییەکانی سووریا، حکومەتی تورکیا لەناکاو کۆتایی بە پرۆسەی ئاشتی هێنا. ئەوەی دواتر ڕوویدا شەڕێکی شارستانیی وێرانکەر بوو لە شارە زۆرینەکوردەکان و سەرکوتێکی توندی نوێنەرە سیاسییەکان.
مانگرتنی بەکۆمەڵ لە خواردن
بە ڕابەرایەتیی پەرلەمانتارە کوردەکە لەیلا گوڤەن، هەزاران زیندانیی سیاسی و چالاکوان لە سەرانسەری جیهاندا مانگرتنێکی بێ ماوەی دیاریکراویان لە خواردن دەست پێ کرد و داوای کۆتاییهێنان بە گۆشەگیریی ئۆجەلانیان کرد. مانگرتنەکە بە سەرکەوتوویی دەوڵەتی ناچار کرد لە 2019 ڕێگە بە چاوپێکەوتنی کورتی ئەو لەگەڵ پارێزەرەکانی بدات.
بیرۆکەکانی فەرمانڕەواییی باکووری سووریا دەکەن
کاتێک دەسەڵاتی ئەسەد لە باکووری سووریا داڕما، هێزە کوردییەکان بیرۆکەکانی ئۆجەلانیان لە ڕۆژئاوا جێبەجێ کرد: هاوسەرۆکایەتیی ناچاریی ژن و پیاو، هێزە سەربازییەکانی ژنان و ئەنجوومەنە فرەنەتەوەییەکان. هاوبەشی سەرەکیی ئەمریکا دژ بە داعش بە فەلسەفەی پیاوێکی ناو ژوورێکی زیندانی تورکیا خۆی بەڕێوە دەبرد.
پچڕانی تەواوی پەیوەندی
دوای پەیوەندییەکی تەلەفۆنیی کورت لەگەڵ براکەی لە ئازاری 2021 کە لەناکاو پچڕێندرا، ئۆجەلان بۆ 43 مانگ خرا ژێر گۆشەگیریی تەواو بەبێ هیچ پەیوەندییەک. تا تشرینی یەکەمی 2024 هەموو پەیوەندییەکی بە پارێزەر و جیهانی دەرەوەوە بە تەواوی لێ قەدەغە کرابوو.
بانگهێشتەکەی باخچەلی و پەیوەندی
لە گۆڕانێکی سەرسوڕهێنەری سیاسیدا، ڕابەری نەتەوەپەرستی تورک دەوڵەت باخچەلی بە ئاشکرا بانگهێشتی ئۆجەلانی کرد قسە لە پەرلەمان بکات و پەکەکە هەڵبوەشێنێتەوە. چەند ڕۆژێک دواتر، برازاکەی ئۆجەلان سەردانی ئیمڕاڵیی کرد و بە فەرمی گۆشەگیرییە 43 مانگییەکەی شکاند و ئاماژەی بە دەستپێکردنەوەی گفتوگۆیەکی پشتپەردە دا.
«ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتی»
ئۆجەلان نامەیەکی چارەنووسسازی دەرکرد کە داوای لە پەکەکە دەکرد بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە چەک دابنێت و خۆی هەڵبوەشێنێتەوە. ڕایگەیاند کە ئەو بارودۆخە مێژووییانەی خەباتی چەکدارییان پاساو دەدا تێپەڕیون و داوای بەشداریی سیاسیی دیموکراتیی کرد بۆ چارەسەرکردنی ململانێیە 40 ساڵییەکە.
پەکەکە بە فەرمی خۆی هەڵدەوەشێنێتەوە
بە گوێدان بە ڕێنماییی ئۆجەلان، پەکەکە کۆنگرەیەکی بەست کە کۆتایی بە ڕاپەڕینی چەکدارییەکەی هێنا. لە تەممووزدا شەڕڤانەکان بە ئاشکرا چەکیان دانا، لە هەمان کاتدا ئۆجەلان پەیامێکی ڤیدیۆییی دەگمەنی لە زیندانەوە بڵاو کردەوە کە بانگەشەی بۆ هێزی ئاشتیی کۆمەڵایەتی و گۆڕانی دیموکراتی دەکرد.
«قۆناغی دووەم» و مافی هیوا
کاتێک پرۆسەی ئاشتی چووە «قۆناغی دووەم» کە جەختی لە تێکەڵبوونی دیموکراتی دەکردەوە، کۆمیسیۆنی ئاشتیی پەرلەمانی تورکیا دەستی بە نووسینی چاکسازییە یاساییەکان کرد. خاڵێکی گرنگ ئەوەیە کە ڕەشنووسەکە گفتوگۆ سەبارەت بە «مافی هیوا» لەخۆ دەگرێت و ئاماژە بە ڕێگاگەلی دواجار بۆ ئازادبوونی ئۆجەلان لە زیندانیی هەتاهەتایی بە مەرجی توندکراو دەکات.
«ئازاد نەکراوە. هێشتا
گرنگیی سیاسیی هەیە.»