کۆمەڵگە ناتوانێت ئازاد بێت
مەگەر ژنان ئازاد بن
گەڕانێکی کارلێککار لە «ژنۆلۆژی»ی عەبدوڵڵا ئۆجەلاندا، بە شوێنکەوتنی جیاوازییەکەی لە سۆسیالیزمی نەریتی و شیکردنەوەی کاریگەریی ملموسەکەی لەسەر کۆمەڵگەی کوردی و پێوەرە ڕەگەزییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
1. چەمکی ژنۆلۆژی
ئەم بەشە بنەما سەرەتاییەکەی ژنۆلۆژی («زانستی ژنان») دەناسێنێت. ئەو بانگەشە بنەڕەتییە ڕوون دەکاتەوە کە دەوڵەتی نەتەوەیی و سەرمایەداری لە بنەڕەتدا باوکساڵارن و پێویستییان بە گۆڕانێکی بنەڕەتی لە پێناسەکردنی ڕزگاربووندا هەیە.
زاراوەی ژنۆلۆژی کە عەبدوڵڵا ئۆجەلان، ڕابەرە زیندانییە کوردەکە، دایڕشتووە (لە وشەی کوردیی ژنەوە، بە واتای ئافرەت، کە ڕەگێکی هاوبەشی لەگەڵ ژیان هەیە، بە واتای زیستن)، لادانێکی ڕادیکاڵە لە زانستی سیاسی و کۆمەڵناسیی باو.
ئەم دیدە وای دادەنێت کە بە کۆیلەکردنی ژنان یەکەم شێوەی کۆیلایەتی لە مێژووی مرۆڤدا بووە و پێش پلەبەندییە چینی و نەژادییەکان هەبووە. بۆیە ڕزگاربوونی ڕاستەقینەی کۆمەڵگە تەنها بە ڕووخاندنی سەرمایەداری یان دامەزراندنی دەوڵەتی کرێکاران بەدی نایەت؛ پێویستە بە هەڵوەشاندنەوەی باوکساڵاری دەست پێ بکات. خودی دەوڵەتی نەتەوەیی وەک نوێنەرایەتییەکی گەورەی پێکهاتەی خێزانی باوکساڵار سەیر دەکرێت.
2. جیاوازیی تیۆری: چین بەرامبەر ڕەگەز
لەوە بکۆڵەوە کە تیۆریی «دوو پچڕانی ڕەگەزی»ی ئۆجەلان چۆن دیدە مارکسیستییە پابەندە نەریتییەکان دەخاتە ژێر پرسیار. کرتە لە تابەکانی خوارەوە بکە بۆ بەراوردکردنی چوارچێوە مێژووییەکانی هەردوو ئایدیۆلۆژیا.
بەدامەزراوەکردنی باوکساڵاری
پچڕانی یەکەم
لە کاتی گواستنەوە لە کۆمەڵگە یەکسانخوازەکانی سەردەمی بەردینی نوێ (کە زۆرجار دایکساڵار یان دایکناوەند بوون) بۆ سیستەمی دەوڵەتی باوکساڵار (سەردەمی سۆمەری) ڕوویدا. ژنان لە ڕووی سیاسی و ئایدیۆلۆژییەوە شکست پێ هێنران و بوونە «یەکەم نەتەوەی کۆلۆنیکراو».
پچڕانی دووەم
بەهۆی دۆگمای ئایینییەوە دروست بوو و دواتر مۆدێرنیتەی سەرمایەداری توندتری کردەوە. سەرمایەداری ژنی کردە کاڵا، توانای کاریگەربوونی کۆمەڵایەتیی لێ سەندەوە و نایەکسانیی قووڵی پێکهاتەییی جێگیر کرد.
پێشینەییی خەباتی چینایەتی
دیاریکەرایەتیی ئابووری
مارکسیزمی نەریتی وای دادەنێت کە خەباتی چینایەتی لەسەر ئامرازەکانی بەرهەمهێنان مێژوو دەجوڵێنێت. دابەشبوونی سەرەکیی کۆمەڵگە لە نێوان بۆرژوازی (خاوەنان) و پرۆلیتاریا (کرێکاران)دایە.
«پرسی ژنان»
لە ڕووی مێژووییەوە، سۆسیالیزمی پابەند بە نەریت نایەکسانیی ڕەگەزیی بە بەرهەمێکی لاوەکیی سەرمایەداری دادەنا. باوەڕی وا هەبوو کە بە گەیشتن بە کۆمەڵگەی بێچین، بنەما ئابوورییەکەی چەوساندنەوەی ژنان خۆکارانە هەڵدەوەشێتەوە.
3. کاریگەریی ملموس: لە تیۆرییەوە بۆ کردار
ئەم بەشە جێبەجێکردنی ژنۆلۆژی لەناو بەڕێوەبەرایەتیی خۆبەڕێوەبەری باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا (AANES) بە ژمارە پیشان دەدات. کارلێک لەگەڵ هێڵکارییەکان بکە بۆ بینینی جێبەجێکردنی پێکهاتەییی یەکسانیی ڕەگەزی لە بوارە سەربازی و سیاسییەکاندا.
بەشداریی سەربازی (یەپەگە بەرامبەر یەپەژە)
پێکهاتەی خەمڵێنراوی یەکەکانی بەرگریی هێڵی پێشەوە لە لووتکەی ململانێکاندا.
یەپەژە (یەکەکانی پاراستنی ژنان) دەربڕینێکی سەربازیی پێکهاتەییی ژنۆلۆژییە و توانای ژنان بۆ بەرگریکردن لە خۆیان (خۆپاراستن) بە سەربەخۆیی لە سوپا دەوڵەتییە باوکساڵارەکان دەسەلمێنێت.
نوێنەرایەتیی سیاسی
جێبەجێکردنی سیستەمی ناچاریی «هاوسەرۆک» لە هەموو ئاستەکانی بەڕێوەبردندا.
کۆتای سەختگیرانەی 50% دڵنیایی دەدات لەوەی هەر دامەزراوەیەکی سیاسی، مەدەنی و ئابووری بە هاوبەشی لەلایەن پیاوێک و ژنێکەوە سەرۆکایەتی بکرێت و هاوتاییی پێکهاتەیی جێبەجێ بکرێت.
4. بەراورد لەگەڵ پێوەرە ناوچەییەکان
مۆدێلی فەرمانڕەواییی وەرگرتوو لە ژنۆلۆژی لە بەراورددا لەگەڵ تێکڕای ناوچەکانی دەوروبەری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست چۆنە؟ ئەم شیکردنەوە بەراوردکارییە جیاوازیی بەرچاوی بەهێزکردنی سیاسی و کۆمەڵایەتی دەخاتە ڕوو.
چوارچێوە یاساییەکان
یاساکانی خێزان لە ناوچەکەدا زۆرجار سەرپەرشتیی پیاوان پێش دەخەن، بەڵام پەیمانە کۆمەڵایەتییەکانی AANES بە ئاشکرا هاوسەرگیریی منداڵان، فرەژنی و مارەیی قەدەغە دەکەن و دادگای مەدەنی لەژێر چاودێریی ئەنجوومەنەکانی ژناندا دادەمەزرێنن.
کۆمەڵە ئابوورییە هاوبەشەکان
بە دوورکەوتنەوە لە مۆدێلەکانی سەرمایەداریی دەوڵەتی، جەخت لە کۆپەراتیڤە ئابوورییەکانی ژنان دەکرێتەوە، بە ئامانجی شکاندنی پشتبەستنی دارایی بە کەسوکاری پیاو لەناو یەکەی نەریتیی خێزاندا.
ئەکادیمیاکانی خۆپاراستن
لە دەرەوەی شەڕدا، یەپەژە و ئەکادیمیا مەدەنییەکان جەخت لە پەروەردەی ئایدیۆلۆژی دەکەنەوە و دەڵێن کۆمەڵگەیەک کە بەرگریی خۆی بە تەواوی دەسپێرێت بە پیاوان، ناتوانێت بانگەشەی دیموکراسیی ڕاستەقینە بکات.
بەراوردی بەشداریی سیاسیی ژنان
پانێڵی شیکاریی کارلێککار. بۆ گەڕانێکی پەروەردەیی لە تیۆرییە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکاندا داڕێژراوە.