هەڵسەنگاندنی ڕۆڵی ڕەزا پەهلەوی لە داهاتووی سیاسیی ئێران، بۆ گفتوگۆ لەبارەی مافەکانی کورد کاتێک سوودبەخشە کە سەرنج بخاتە سەر هەڵوێستە بەردەستەکان و ڕێکارە پێشنیارکراوەکانی حوکمڕانی. پرسیاری سەرەکی ئەوەیە کە یەکسانیی هاووڵاتیان، فرەزمانی و دەرفەتی بەشداریی ناوخۆیی چۆن لە دامەزراوەکانی داهاتوودا مسۆگەر دەکرێن. وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارانە پێویستی بە بەڵگە و گفتوگۆی سیاسی هەیە؛ ڕەچەڵەک و ناسنامەی نەتەوەیی تاکەکان پێوەری هەڵسەنگاندنی بەرنامەی حوکمڕانی نین.
هەڵوێستە ڕاگەیەنراوەکە چی دەڵێت؟
لە دەقی ئەو وتارەدا کە لە ماڵپەڕە فەرمییەکەی ڕەزا پەهلەوی بۆ لیژنەی کاروباری دەرەوەی ئەنجوومەنی نوێنەرانی هۆڵەندا بە بەرواری ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ بڵاو کراوەتەوە، چوار بنەما خراونەتە ڕوو: یەکپارچەیی خاکی ئێران، مافی یەکسان و ئازادییە مەدەنییەکان، جیاکردنەوەی دین لە دەسەڵات و هەڵبژاردنی شێوەی حکومەت لەلایەن خەڵکەوە لە هەڵبژاردنێکی ئازاد و دادپەروەرانەدا. ئەو لە هەمان دەقدا دەرفەتی هەڵبژاردنی کۆمار یان پاشایەتیی دەستووری باس دەکات و لە ئێرانێکی سێکولار و دیموکراتیک بە بەشداریی گرووپ و دینە جیاوازەکان دەدوێت. ئەم بابەتانە ڕوونکردنەوەی هەڵوێستی ڕاگەیەنراوی ئەون و بە تەنها چۆنیەتیی جێبەجێکردنی ناسەلمێنن. سەرچاوە: دەقی فەرمیی وتارەکە، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦.
کاردانەوە کوردییەکان یەکسان نەبوون
ڕاپۆرتی ئێران‌وایەر لە ٢٩ی ئازاری ٢٠٢٣، بە پشتبەستن بە چاوپێکەوتن لەگەڵ نوێنەرانی چەند حزبێکی کوردی، جیاوازیی هەڵسەنگاندنەکان بۆ پەیماننامەی مەهسا نیشان دەدات. عومەر ئیلخانیزادە لە حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران، سپاردنی دەسەڵاتی دارایی و ئیداری و داڕشتنی سیاسەت بە دامەزراوە هەڵبژێردراوە ناوخۆییەکان و قبوڵکردنی فرەچەشنیی بە خاڵی ئەرێنی دادەنا. بەرامبەر بەوە، نوێنەرانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران، پژاک و کۆمەڵە ـ ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران، لە ڕووی جیاوازەوە ڕەخنەیان لە ناوەندگەرایی یان بەس‌نەبوونی مسۆگەرکردنی مافەکانی نەتەوەکان هەبوو. ئەمانە بۆچوونە تۆمارکراوەکانی ئەو ڕاپۆرتە مێژووییەن؛ نابێت بە ڕای هەموو کوردەکان یان بە دەربڕینی خۆکاری هەڵوێستی ئێستای حزبەکان دابنرێن. سەرچاوە: چاوپێکەوتنەکانی ئێران‌وایەر لەبارەی پەیماننامەی مەهسا.
چوارچێوەیەک بۆ هەڵسەنگاندنی مافە زمانی و کەلتوورییەکان
تێبینیی ڕوونکەرەوەی کتێبخانەی یاسای نێودەوڵەتیی نەتەوە یەکگرتووەکان لەبارەی ڕاگەیاندنی مافەکانی کەمینەکان، پەسەندکراوی ١٩٩٢، جەخت لە مافی تاکەکان بۆ بەهرەمەندبوون لە کەلتوور و دین و زمانی خۆیان، بێ جیاکاری، دەکاتەوە. ئەم تێبینییە هەروەها ڕوون دەکاتەوە کە خودی ڕاگەیاندنەکە پابەندکەریی یاسایی پەیماننامەیەکی نییە. لەم چوارچێوەیەوە بە تەنها ناتوانرێت شێوەیەکی دیاریکراوی حکومەت یان نەخشەیەکی سیاسی بۆ ئێران دەربهێنرێت، بەڵام دەتوانرێت بۆ خستنەڕووی پرسیار لەبارەی مسۆگەرکردنی مافەکان بەکار بهێنرێت. سەرچاوە: کتێبخانەی یاسای نێودەوڵەتیی نەتەوە یەکگرتووەکان.
پرسیارەکانی دەستەی نووسەران لە هەر بەرنامەیەکی سیاسی
شیکردنەوەی ئێمە ئەوەیە کە وشەکانی وەک «یەکسانی» و «ناوەندێتی‌لابردن» پێویستە لەگەڵ پابەندیی ڕوون بن. پێگەی خوێندن بە زمانی کوردی چییە؟ دامەزراوە هەڵبژێردراوە ناوخۆییەکان چ دەسەڵات و بودجەیەکیان دەبێت؟ ئەگەر بڕیاری حکومەتی ناوەندی لەگەڵ مافە زمانی یان کەلتوورییەکانی خەڵک ناکۆک بێت، کام لایەنی سەربەخۆ دەرفەتی ناڕەزایی دەربڕین و لێکۆڵینەوە دابین دەکات؟ دەتوانرێت ئەم پرسیارانە بە یەک پێوەری هاوبەش لە ڕەزا پەهلەوی و هەر ڕەوتێکی سیاسیی تریش بکرێن.
لەبارەی قۆناغی گواستنەوەش، پێویستە مەودا و ماوەی دەسەڵاتی بەرپرسان، شێوازی هەڵبژاردنیان و دەرفەتی چاودێریی گشتی ڕوون بن. پشتگیری لە کەسایەتییەکی ناسراو جێگەی ڕەزامەندیی ئازادانەی خەڵک ناگرێتەوە؛ دژایەتیکردنیشی بەخۆی بەرنامەیەک بۆ دابەشکردنی دەسەڵات دروست ناکات. پێوەری پێشنیارکراوی ئێمە پشکنینی دەقی پابەندییەکان، دەرفەتی بەشداریی گرووپە جیاوازەکان و بوونی ڕێگایەکی کردارییە بۆ وەڵامدەرکردنی خاوەنانی دەسەڵات.
ناکۆکی لەسەر کۆمار، پاشایەتی، فیدراڵیزم یان مۆدێلەکانی تر دەتوانرێت لە ڕێگەی بەراوردکردنی دەسەڵات و گەرەنتییەکانەوە تاوتوێ بکرێت. بەستنەوەی هەڵوێستێک بە هەموو فارسەکان یان هەموو کوردەکان ئەم گفتوگۆیە ناڕوون دەکات. ڕەخنەی سیاسیی ورد دەتوانێت هەم بەرگری لە مافەکانی کورد بکات و هەم سەبارەت بە خەڵکی تری ئێران زمانێکی ڕێزدارانە و دادپەروەرانەی هەبێت.
تێبینیی دەستەی نووسەران: ئەم وەشانە لەسەر بنەمای سەرچاوە ئاماژەپێکراوەکان نووسراوەتەوە؛ بەشە شیکارییەکان بۆچوونی دەستەی نووسەران دەردەبڕن.