مام رشان شخصیت مقدس ایزدی مرتبط با باران، کشاورزی و برداشت است. شعر ثبت‌شده و بازسازی زیارتگاهش شواهد متفاوتی از جایگاه او عرضه می‌کنند.
شعر دینی ثبت‌شده
مجموعه God and Sheikh Adi Are Perfect از کرینبروک و خلیل جندی رشو، قصیده محمد رشان را دربردارد. بندهای آغازین او را با کوه مقلوب پیوند می‌دهند و شیر می‌نامند. ابیات بعدی از رهبری و روابط دینی می‌گویند؛ ویراستاران اشاره‌ای به لالش را توضیح می‌دهند. این روایت عبادی مشخص است، نه زندگی‌نامه پیوسته تاریخ‌دار. همه سنت‌ها به شنگال محدود نمی‌شوند. [1]
صخره و شیرها
در قول شیخ عدی و مردان، مقدسان مهمان بر شیر سوارند و مار را تازیانه می‌کنند. عدی به محمد رشان فرمان می‌دهد بر صخره سوار شود و به استقبالشان برود. او خود را مرید عدی معرفی می‌کند. [1] این نسخه نمی‌گوید صخره را به شیر تبدیل کرده است. صخره‌سواری او از شیرسواری مهمانان جداست؛ روایت درباره اقتدار دینی و ادعاهای رقیبان است.
معماری و ویرانی
ALIPH زیارتگاه شنگال را احتمالاً متعلق به سده دوازدهم می‌داند. این برآورد درباره بناست، نه تاریخ دقیق زندگی قدیس. گنبد مخروطی بلند بر ساقه گرد، اتاقی مربع و بی‌پنجره را می‌پوشاند. داعش آن را در ۲۰۱۴ طی کارزار نسل‌کشی ایزدیان ویران کرد. [2] علاوه بر معماری، مکان عبادت و مراسم از دست رفت. [3]
بازسازی با همکاری محلی
EOD محوطه را برای World Monuments Watch 2020 نامزد کرد. طبق گزارش WMF، مردم محلی بازسازی برای ایزدیان بازگشته به شنگال را می‌خواستند. [3] ALIPH پروژه ۲۰۱۹–۲۰۲۳ را تکمیل‌شده و با اجرای WMF همراه EOD ثبت می‌کند. زیارتگاه و باغ با همکاری نزدیک جامعه بازسازی شدند. [2] عکس‌های ویرانی ۲۰۱۹ متعلق به پیش از این کارند. شعرها و بنا شواهد تاریخی متفاوتی فراهم می‌کنند.
منابع و مطالعه بیشتر
- Philip G. Kreyenbroek with Khalil Jindy Rashow, God and Sheikh Adi Are Perfect (2005), Qewlê Şêxadî û Mêra, pp. 179–184; Qesîda Mehmed Reşan, pp. 223–224.
- ALIPH, “Reconstruction of the Yazidi Mam Rashan Shrine”: architecture, destruction and completed 2019–2023 project record.
- World Monuments Fund, “Nominate a Site,” previous Watch sites, Mam Rashan Shrine: EOD nomination and community-led reconstruction.