پایداری کردها؛ از سنگرهای کوه ازمر تا تالارهای بغداد
فهرست مطالب
1. مقدمه
2. نبرد دفاعی کوه ازمر، 13 آوریل 1991
4. واقعهٔ 31 مارس و مطبوعات کردی
5. چالش‌های سیاسی معاصر؛ 13 آوریل 2026
6. فراخوان وحدت کردی در روژاوا
7. نتیجه‌گیری
---
مقدمه
تاریخ مردم کرد اغلب با حس عمیق پایداری شناخته می‌شود؛ مبارزه‌ای برای حق تعیین سرنوشت که سده‌ها را دربرمی‌گیرد و از مرزها فراتر می‌رود. روز 13 آوریل در این روایت تاریخی مهم است و میان نبردهای دفاعیِ قهرمانانهٔ اواخر سدهٔ 20 و مانورهای سیاسی پیچیدهٔ امروز پل می‌زند. از بلندی‌های ناهموار کوه ازمر تا انتخابات مناقشه‌برانگیز ریاست‌جمهوری عراق در 2026، مسیر کردها همچنان مسیرِ ایستادگی در برابر دشواری‌های بسیار بزرگ است. این مقاله نقاط عطف تاریخی و اخبار معاصری را بررسی می‌کند که 13 آوریل را هم روز یادبود و هم روز مبارزهٔ دوباره می‌سازند.
نبرد دفاعی کوه ازمر، 13 آوریل 1991
سی‌وپنج سال پیش، در 13 آوریل 1991، مقاومت کردها در دامنه‌های کوه ازمر، مشرف به شهر سلیمانیه، به نقطهٔ عطفی حیاتی رسید. پس از قیام توده‌ای موسوم به *ڕاپەڕین*، نیروهای رژیم صدام حسین ضدحمله‌ای بی‌رحمانه آغاز کردند تا سرزمین‌هایی را که پیشمرگه‌های کرد از چنگشان بیرون آورده بودند بازپس گیرند. نبرد کوه ازمر صرفاً یک درگیری نظامی نبود؛ ایستادگیِ جانانه‌ای برای بقای جنبش آزادی‌بخش کرد بود.
در چنین روزی در 1991، نیرویی مشترک متشکل از اتحادیهٔ میهنی کردستان، پی‌یوکی، حزب دموکرات کردستان، کی‌دی‌پی، و حزب کمونیست کردستان، مجموعه‌ای از مانورهای دفاعی را هماهنگ کرد. پیشمرگه‌ها با وجود شمار کمتر و رویارویی با توپخانهٔ سنگین و بالگردهای رزمی، مواضع خود را حفظ کردند. فداکاری شهیدانی چون آکو ابراهیم و زانا عثمان به نمادی از روحیهٔ کردی بدل شد. مقاومت در کوه ازمر در متوقف‌کردن پیشروی رژیم نقشی اساسی داشت و اهرم لازم را برای مذاکرات سیاسی فراهم کرد که سرانجام به برقراری خودمختاری اقلیم کردستان انجامید.
ویژگی | جزئیات نبرد کوه ازمر، 1991
**تاریخ** | 13 آوریل 1991
**مکان** | کوه ازمر، سلیمانیه، کردستان عراق
**نیروهای اصلی** | پی‌یوکی، کی‌دی‌پی، حزب کمونیست کردستان
**طرف مقابل** | نیروهای رژیم بعثی عراق
**نتیجه** | موفقیت دفاعیِ راهبردی؛ توقف پیشروی رژیم
میراث عملیات تأمین آسایش
هم‌زمان با نبردهای زمینی، 13 آوریل 1991 همچنین با مداخله‌ای مهم در سطح بین‌المللی همراه بود. درحالی‌که میلیون‌ها کرد برای گریز از جنگ‌افزارهای شیمیایی و اقدامات تلافی‌جویانهٔ رژیم به‌سوی مرزهای ترکیه و ایران می‌گریختند، جامعهٔ جهانی عملیات تأمین آسایش را آغاز کرد. در جریان این مأموریت بشردوستانه، نیروی عملیاتی تریپولی در 13 آوریل وارد حومهٔ تکریت شد؛ این مأموریت مقدمهٔ ایجاد منطقهٔ پروازممنوع بود. این حفاظت به مردم کرد امکان داد به خانه‌های خود بازگردند و روند ساختن نهادی خودگردان در شمال عراق را آغاز کرد؛ میراثی که امروز نیز به ژئوپلیتیک منطقه شکل می‌دهد.
واقعهٔ 31 مارس و مطبوعات کردی
مبارزهٔ کردها همواره بُعدی روشنفکرانه و روزنامه‌نگارانه داشته است. اگر در تاریخ عقب‌تر برویم، 13 آوریل 1909، بر پایهٔ گاه‌شماریِ سبک جدید، تاریخ «واقعهٔ 31 مارس» در امپراتوری عثمانی بود. چهره‌های سیاسی و روشنفکران مهم کرد در این ضدکودتا علیه ترکان جوان نقش داشتند. مولانازاده رفعت، روزنامه‌نگار برجستهٔ کرد و صاحب روزنامهٔ *سەربەستی*، از صداهای کلیدی این دورهٔ گذار بود. کار او در کنار فعالیت چهره‌هایی چون سعید نورسی، کوشش‌های کردها در اوایل سدهٔ 20 را برای یافتن راهی در امپراتوریِ در حال فروپاشی و دفاع از حقوق کردها در فضای سیاسیِ در حال تغییر برجسته می‌کرد.
پژواک این سنتِ پایداری روزنامه‌نگارانه، دهه‌ها بعد در 13 آوریل 1995 شنیده شد. پس از بسته‌شدن روزنامهٔ *اوزگور اولکه* به دستور دولت، روزنامه‌نگاران کرد رسالت خود را از راه نشریات تازه ادامه دادند و تن به خاموشی ندادند. تاریخ مطبوعات کردی گواه این باور است که قلم در راه آزادی به‌اندازهٔ شمشیر حیاتی است.
چالش‌های سیاسی معاصر؛ 13 آوریل 2026
اگر به امروز، 13 آوریل 2026، بیاییم، صحنهٔ سیاسی کردها همچنان به‌اندازهٔ همیشه پویا و چالش‌برانگیز است. تازه‌ترین اخبار بغداد از تعمیق شکاف میان احزاب بزرگ کرد حکایت دارد. حزب دموکرات کردستان، کی‌دی‌پی، به رهبری مسعود بارزانی، رسماً انتخاب نزار آمیدی به ریاست‌جمهوری عراق را رد کرده است. این اختلاف بر سر ریاست‌جمهوری، منصبی که به‌طور سنتی در اختیار یک کرد است، رقابت درونیِ ادامه‌دار برای نفوذ و پیچیدگی‌های نمایندگی کردها در دولت فدرال عراق را برجسته می‌کند.
درحالی‌که رهبران بین‌المللی، از جمله زرداری، رئیس‌جمهور پاکستان، به آمیدی تبریک گفته‌اند، اختلاف درونی کردها چالشی مهم برای جبهه‌ای متحد از کردها در بغداد ایجاد می‌کند. این اصطکاک سیاسی یادآوری می‌کند که هرچند نبردهای نظامی گذشته به پیروزی رسیده‌اند، کشمکش‌های دیپلماتیک و اداری بر سر قدرت و به‌رسمیت‌شناخته‌شدن همچنان ادامه دارند.
فراخوان وحدت کردی در روژاوا
در شمال سوریه، روژاوا، پیام 13 آوریل 2026 پیام وحدت است. امروز در منطقهٔ چِل آغا، ساکنان و رهبران سیاسی گرد آمدند تا یاد شهیدان مبارزهٔ کردها را گرامی بدارند و تأکید کنند که «وحدت کردی برای حفاظت از موجودیت و دستاوردها ضروری است». در میان تهدید همیشگیِ مداخلهٔ خارجی و بی‌ثباتی منطقه‌ای، فراخوان موضعی متحد از کردها از وابستگی‌های سیاسی فراتر می‌رود. رویدادهای امروز روژاوا یادآوریِ تأثربرانگیزی است که دستاوردهای مردم کرد، چه در عراق، سوریه، ترکیه یا ایران، شکننده‌اند و به هوشیاری و همکاریِ مداوم نیاز دارند.
رویداد جاری، 13 آوریل 2026 | اهمیت
**اختلاف بر سر ریاست‌جمهوری عراق** | شکاف‌های سیاسی درونیِ کردها در بغداد را برجسته می‌کند.
**گردهمایی‌های وحدت در روژاوا** | بر خواست مردمی برای راهبرد ملیِ متحد کردی دوباره تأکید می‌کند.
**به‌رسمیت‌شناسی بین‌المللی** | تعامل جامعهٔ جهانی با رهبری کرد را نشان می‌دهد.
نتیجه‌گیری
روز 13 آوریل ماهیت چندوجهی تجربهٔ کردها را در خود جای می‌دهد. این روز، روز دلاوری نظامی است، چنان‌که در دفاع از کوه ازمر در 1991 دیده شد؛ روز امید بشردوستانه از رهگذر میراث حفاظت بین‌المللی؛ و روز واقعیت سیاسی که در اختلاف‌های جاری بغداد بازتاب می‌یابد. مردم کرد هنگام رویارویی با چالش‌های 2026، بار تاریخ را پشت سر و آرزوی آینده‌ای متحد را پیش رو دارند. پایداریِ نشان‌داده‌شده بر بلندی‌های ازمر، همچنان چراغ راه ملتی است که برای یافتن جایگاه شایستهٔ خود در جهان تلاش می‌کند.