Hasan, yaklaşık 990’da Bâd’ın yerini aldı ve suikasta kadar Diyarbekir’de hüküm sürdü. Araştırmalar ve kitabeler tarihini somutlaştırır.

Geniş ve kuru kayalık sırtın altında Farqin’de modern evler, ağaçlar ve beyaz minare
Farqin/Silvan, Orta Çağ’ın Meyyâfârikīn’ı, 23 Haziran 2010, Dûrzan cîrano fotoğrafı; coğrafi bağlam, tarihsel canlandırma değil. © Dûrzan cîrano · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons.

Tek hükümdar, iki adlandırma

Ebu Ali Hasan’ın künyesidir; ayrı bir önceki hükümdar değildir. Tufantoz tahta çıkışını 380/990, Said’in çıkışını 387/997 verir. Diyarbekir’in Kürt Mervânîleri, Emevîlerin aynı adlı kolundan ayrılmalıdır. Yaz, İbnü’l-Ezrak’ı izleyerek annesi Fehm’i Bâd’ın kız kardeşi olarak tanımlar; Bâd dayısıdır. Farklı soy anlatılarını tartışır. Doğum tarihi bilinmez; 940’lar tahmindir. [1] [2]

İktidar ve çatışmalar

Bâd’ın ölümünden sonra Hasan taraftarlarını topladı ve Meyyâfârikīn’a yerleşti. Açıkyıldız geçişi 990 yerine 991 verir. Savran 994’te vali Mammâ’nın bastırdığı isyanı kaydeder. Yaz Van Gölü çevresinde Bizans baskısını ve anlaşmayı inceler; Suriye’yi fethettiği ve Urfa’yı tekrar tekrar aldığı yönündeki eski modern iddiaları doğrulayamadığını belirtir. Sürgünler ve yerel muhalefet basit başarı anlatısını sınırlar. [1] [2] [3] [4]

Tarihli yapı kanıtı

Açıkyıldız, yayımlanmış kitabe araştırmasıyla Hasan’ı Âmid surlarının onarımı ve 386/996–97 tarihli Dağ/Harput Kapısı’yla ilişkilendirir. Her sur ve sonraki köprü onun eseri değildir. Modern Farqin fotoğrafı bağlamı gösterir, kitabeyi değil. [3]

Ölüm ve farklı tarihler

Hasan Âmid’de yerel bir suikastla öldürüldü. Yaz, Nusaybinli İliya’yı kaynak göstererek 11 Kasım 997 verir; Açıkyıldız 998 der. Tufantoz Said’in tahta çıkışını 997’ye tarihler. Said’in unvanı Mümehhidüddevle’dir; Nasrüddevle Ahmed’in uzun iktidarı daha sonradır. Sonraki başarılar Hasan’a mal edilmemelidir. Biyografi, kent tarihi ve yapı kanıtları ayrı ayrı karşılaştırılmalıdır. [1] [2] [3] [4]

Kaynaklar ve ek okumalar

  1. Abdurrahim Tufantoz, “Mervânîler”, TDV İslâm Ansiklopedisi (2004): historical survey and table of Marwanid emirs.
  2. Arafat Yaz, “Mervânî Hükümdarı Ebu Ali Hasan b. Mervân”, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 48 (2020), pp. 317–344; family discussion, policies, assassination, coins and inscription.
  3. Birgül Açıkyıldız, “Marwānids and Their Architectural Patronage in Upper Mesopotamia (983–1085 CE)”, Ortaçağ Araştırmaları Dergisi 8/2 (2025), pp. 707–733, especially p. 714; DOI 10.48120/oad.1731499.
  4. Ahmet Savran, “Meyyâfârikīn”, TDV İslâm Ansiklopedisi (2004): names, location and medieval city history.