ئەرکی دیپلۆماسیی بەڵگەدار لە چوارچێوەی زەنگەنە و کەریم خاندا.

قوللەی خڕی خشتی ڕازاوە و دیوارە کەنگرەدارەکانی قەڵای کەریم خان لە شیراز لەگەڵ سەردانکەران
قەڵای کەریم خان، شیراز؛ لاورێنس ئار کرۆل، ٢٠ ئەیلوولی ٢٠١٨. وێنەی پایتەختی زەندە، نە پرترێتی حەیدەر یان بینایەکی دراوە پاڵ ئەو. © Laurens R. Krol · 20 September 2018 · Wikimedia Commons · CC BY 4.0.

دوو نێردراوەتی

جۆن ئار پێری دەڵێت کەریم خان دوو جار حەیدەر خانی زەنگەنەی وەک نێردراو بۆ بەغدا ناردووە. هەمان دەق باس لە ناردنی عەبدوڵڵا خانی کەڵهوڕ بۆ ئەستەنبوڵ لە ١٧٧٥ دەکات. ئەو ساڵە مێژووی گەشتەکانی حەیدەر نییە. دەقەکە فەرمان و ئەنجامەکان ورد ناکاتەوە، بەڵام متمانە بە کەسانی دەرەوەی نزیکترین خزمانی زەندی دەسەڵاتدار نیشان دەدات. [1]

زەنگەنە و زاگرۆس

ماتی باس لە شێخ عەلی خانی زەنگەنەی کورد دەکات کە لە ١٦٦٩–١٦٨٩ وەزیری سەفەوی بوو. ئەمە نەسەبی حەیدەر بۆ ئەو ناسەلمێنێت. [2] سوپای زەند لە گرووپە لۆڕ، لەک و کوردەکان سەربازی کۆ دەکردەوە؛ زەنگەنە و کەڵهوڕیش لەنێویاندا بوون. [3] کالمار پشتگیریی ئەوان لە گرتنی قەڵای کرماشان لە ١٧٥٣ تۆمار دەکات. والییەکانی دواتر، ئەڵڵاقولی خان و حاجی عەلی خان، کەسانی جیاوازن. [4]

شەڕ و دەربار

پەیوەندییە عوسمانییەکان گەمارۆی بەسرە لە ١٧٧٥ و داگیرکردنی تا ١٧٧٩یش دەگرێتەوە؛ ئەمە ئەنجامی وتووێژەکانی حەیدەر ناسەلمێنێت. [1] قەڵای شیراز کە بنیادنانەکەی لە ١٧٦٦ دەستی پێکرد، ژینگەی دەربار پیشان دەدات. [5] وێنەکە هی ٢٠١٨ە. سەرچاوەکانی ئێرە ساڵانی ژیان، خوێندن و خێزانی حەیدەر دیاری ناکەن. [6]

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

  1. John R. Perry, Karim Khan Zand, Encyclopaedia Iranica XV/6 (2011; updated 2015), 561–564; diplomatic appointments and Basra conflict.
  2. Rudi Matthee, Šayḵ-ʿAli Khan Zangana, Encyclopaedia Iranica (2000; updated 2015); Safavid minister and Kurdish Zangana background.
  3. John R. Perry, Army iv. Afšar and Zand Periods, Encyclopaedia Iranica II/5 (1986; updated 2018), 506–508.
  4. Jean Calmard, Kermanshah iv. History to 1953, Encyclopaedia Iranica XVI/3 (2017; updated 2018), 319–324.
  5. Karamat Allah Afsar, Arg-e Karīm Khan, Encyclopaedia Iranica II/4 (1986; updated 2017), 397–398.
  6. Laurens R. Krol, Arg of Karim Khan, Shiraz, photograph dated 20 September 2018, Wikimedia Commons, CC BY 4.0.