عەبدوڵڵا پاشای باجەلان لە پێناو عوسمانییەکان زوهابی بەڕێوە دەبرد. لێکۆڵینەوە و گەشتنامەکان دوو شەڕ و ڕاپۆرتێکی بەوریایی لە گۆڕەکەی دەدەن.

ڕووباری ئەڵوەن لە خانەقین، ستوونی پرد لە چەپ و بەشی وشکی ڕووبار و مزگەوتێکی گومەزسەوز لە بەری بەرامبەر
خانەقین لە زستانی ٢٠٠٩، وێنەی Pavella. دیمەنێکی نوێی ناوچەی شەڕی ڕاپۆرتکراوی ١٧٧٥ە؛ وێنەی شەڕەکە نییە. [5] Photo: Pavella / Wikimedia Commons, winter 2009; CC BY-SA 3.0.

سەرکردەی باجەلان لە زوهاب

Pierre Oberling بە عەبدوڵڵا خان دەیناسێنێت، سەرکردەی باجەلان و پاشای زوهاب بۆ دەوڵەتی عوسمانی لە ناوەڕاستی سەدەی هەژدەدا. نیشتەجێبوونی باجەلان لە قورەتوو و زوهاب و قەسری شیرین دەدات. [1] ئەمە دەسەڵاتی ناوچەیەکی سنوورییە، نە هەموو کوردستان.

دوو شەڕی جیاواز

Oberling بە پشتبەستن بە Perry نەیاری بەهاری ١٧٥٤ بە محەمەد خانی زەند دەدات، کە ناوچەی کرماشان داگیر کرد. شکستەکەی نزیک خانەقین لە کۆتایی ١١٨٨ی کۆچی، یان سەرەتای ١٧٧٥ بوو؛ فەرماندە نەزەرعەلی خانی زەند، نێردراوی کەریم خان، بوو. ڕاپۆرتەکە ٢,٠٠٠ کوژراو و ١٢٠,٠٠٠ ئاژەڵی دەستبەسەرداگیراو دەدات. [1] ئەمانە ژمارەی گێڕانەوەی مێژوویین، نە سەرژمێرییەکی سەربەخۆ.

زوهاب لە ١٨٣٦

Rawlinson ناوچەکە بە پاشالکی پێشووی سەر بە بەغدا دەناسێنێت. لە گەشتی ١٨٣٦ حکومەتی کرماشان کۆنترۆڵی دەکرد، هەرچەند عوسمانی هێشتا داوای دەکرد. برنج و ئاودێری و باج و ڕێگای چیا باس دەکات. [2] ئەمانە تێبینیی دواترن؛ شایەتیی سەردەمی عەبدوڵڵا نین.

قەڵای سەلزی

Rich لە کتێبەکەی دیکە قەڵای سەلزی بە حەوشەیەکی وەک حەساری مەڕ دەناسێنێت و دروستکردنی وەک پاسەوانگە بە عەبدوڵڵا پاشا، باپیرەی فەتەلی پاشای زەهاب، دەبەستێتەوە. دەڵێت پێش گەشتەکەی ماوەیەکی درێژ چۆڵ کرابوو. [4] ئەمە شایەتیی بینایەکی دیاریکراوە؛ بەرواری دروستکردن یان بەرنامەیەکی فراوانی تەلارسازی ناسەلمێنێت.

ڕاپۆرتی گۆڕەکە لە شیراز

Rich لە ٣ی ئەیلوولی ١٨٢١ دەنووسێت عەبدوڵڵا پاشای زەهاب نزیک حافظ نێژرابوو. مردنی بۆ نزیک چل‌وپێنج ساڵ پێشتر دەگەڕێنێتەوە و بەوریایی بە ئەرکێک بۆ کەریم خانەوە دەیبەستێت. [3] شایەتیی مردن نییە؛ ڕۆژ و هۆکار و ئەنجامی ئەرکەکە پشتڕاست ناکاتەوە. چاپی ١٨٣٩ جیاوازە لە بەرواری گەشت.

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

  1. Pierre Oberling, “Bājalān,” Encyclopædia Iranica III/5 (1988), pp. 532–533, updated 2016; campaigns citing J. R. Perry, Karim Khan Zand (1979).
  2. Henry Creswicke Rawlinson, “Notes on a March from Zoháb … in the Year 1836,” Journal of the Royal Geographical Society 9 (1839), pp. 26–34; traveller’s account.
  3. Claudius James Rich, Narrative of a Journey to the Site of Babylon in 1811, with Narrative of a Journey to Persepolis (1839), pp. 195 and 266–267; Shiraz journal, 3 September 1821.
  4. Claudius James Rich, Narrative of a Residence in Koordistan, vol. 2 (1836), pp. 262–263 and 378; Kalai Selzi guard station and route notes.
  5. Pavella, Khanaqin: Alwan bridge and river, winter 2009; own photograph, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons.