قەیسی و شلەی قەیسی: لەسەر سفرەی کوردی

ڕێچکەی خێزانی خۆراکی شیرینی قەیسی لەتەنیشت برنج و گۆشت نیشان دەدات؛ پێکهاتە و پێشکەشکردن دەگۆڕێت.

میوە و خۆراک

وەهبی و ئەدمۆندس وشەی qeysi بە قەیسی پێناسە دەکەن؛ تەنها بە وشککراوە سنوورداری ناکەن. [1] خواردنی ئەم بابەتە قەیسی وشک بەکاردەهێنێت و لە سەرچاوەکاندا shlei qaisi یان shilay qaysi نووسراوە. [2] [3] جیاکردنەوەی میوە و خۆراک ڕێگە بە جیاوازیی زمان و خێزان دەدات.

ڕێچکەی داپیرێک

Kurdin kanssa keittiössä لە ئەیلوولی ٢٠١٨ سەرچاوەکەی بە نانە، واتە داپیر، دەناسێنێت. نزیکەی ٢٥٠ گرام قەیسی وشک، ٣٠ گرام کشمیش، سێ کەوچک ڕۆن، کەمێک خوێ و ئاو بەکاردێت. پارچەکان لە ڕۆن نەرم دەکرێن و پاشان دەکوڵێن. لەگەڵ گۆشت و برنج دەخورێت، نە وەک شیرینی دوای نان. کشمیش دەکرێت لاببرێت. نووسەر ڕێچکەی ڕوبی تەماتە باس دەکات بەڵام بیرینایەت چێژی کردبێت. ئەمە نموونەی خێزانێکە. [2]

جەژن و سفرە

سەیران بارزانی لە چاوپێکەوتنی گۆران شاخەوانی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ دەڵێت دایکی هەموو جەژنێک شلەی قەیسی دەکات. ئەمە یادەوەری بەردەوامی خێزانی لە دیاسپۆرایە، نە یاسای هەموو ماڵێک. [3] Kurdish Central قەیسی لە جۆرە شلەیەکانی کەنار برنج ناودەبات؛ لە تاسی جیا پێشکەش دەکرێت و گۆشت یان مریشک لەتەنیشتیدا هەیە. هەموویان پێویست ناکات لە یەک مەنجەڵ بن. [4]

کشتوکاڵ و بنەچە

گرۆپی و هاوکارانی لە ٢٠٢١ نزیکەی ٦٠٠ جینۆمی Armeniacaیان لێکۆڵییەوە. قەیسی کشتوکاڵی چین و ئەورووپا بە پرۆسەی جیا لە کۆمەڵە کێوییە جیاکانی ئاسیای ناوەڕاستەوە پەیوەست کرا، لەگەڵ تێکەڵبوونی جینی دواتر. ئەمە زاگڕۆس وەک سەرچاوەی یەکەم و تایبەت ناسەلمێنێت. [5] گرنگی کوردی خۆراکەکە لە ڕێچکە و یادەوەری بەڵگەداردا دەردەکەوێت.

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

1. Taufiq Wahby and C. J. Edmonds, A Kurdish-English Dictionary (Clarendon Press, 1966), entry qeysi.
2. Kurdin kanssa keittiössä, “Shlei qaisi – Juhlien makea aprikoosikeitto,” 10 September 2018; family recipe and firsthand meal photographs.
3. Goran Shakhawan, “Adorning Jewelry with a Touch of Kurdish Culture,” Kurdistan Chronicle, 14 November 2024; interview with Sayran Barzani, including her Eid food memory.
4. Kurdish Central, “Cuisine,” section Brinj u Shla; account of rice, separately served stews and accompaniments.
5. Alexis Groppi and colleagues, “Population genomics of apricots unravels domestication history and adaptive events,” Nature Communications 12, 3956 (2021), doi:10.1038/s41467-021-24283-6.