ئەبوو نەسر حوسێنی دووەم کێ بوو؟
ئەبوو نەسر حوسێنی دووەم (فەرمانڕەوایی: نزیکەی 1001–1025 زایینی) فەرمانڕەوایەکی کوردی بنەماڵەی فەرمانڕەوای ڕەوادی بوو؛ ئەو بنەماڵە فەرمانڕەوا عەرەبییەی کورد بووبوو و لە نزیکەی 955ەوە تا 1071 زایینی تەورێز و ئازەربایجانی کۆنترۆڵ دەکرد. فەرمانڕەوایییەکەی دەیخاتە سەرەتای سەدەی 11؛ سەردەمێکی فشاری توندی جیۆسیاسی بەسەر بنەماڵە فەرمانڕەوا کوردییەکاندا، بەهۆی پێشڕەویی بەرەو ڕۆژهەڵاتی ئیمپراتۆریای غەزنەوی و سەرەتاکانی بزووتنەوەی تورکیی سەلجووقی کە لە کۆتاییدا هەموو ڕۆژهەڵاتی نزیکی دەداڕشتەوە. ئەبوو نەسر حوسێنی دووەم لەم سەردەمە قورسەدا دەسەڵاتی ڕەوادیی لە تەورێز و ئازەربایجان پاراست و هەڵسوکەوتە سیاسییە ئاڵۆزەکەی بنەماڵەکەی لە نێوان چەند هێزێکی ڕکابەردا بەردەوام کرد.
بنەماڵەی فەرمانڕەوای ڕەوادی، کە ئەبوو نەسر حوسێنی دووەم بەشێکی بوو، یەکێک بوو لە گرنگترین دەوڵەتە کوردییەکانی سەدەکانی ناوەڕاست. محەمەد کوڕی حوسێنی ڕەوادی لە ناوەڕاستی سەدەی 10دا دامەزراندبووی و لە ڕێگەی هاوسەرگیری لەگەڵ هۆزە کوردییەکانەوە بە تەواوی کورد بووبوو؛ سەرچاوەکانی سەدەکانی ناوەڕاست وەک میرنشینێکی کوردی وەسفیان دەکرد. پایتەختەکەی، تەورێز، و خاکەکانی کە ئازەربایجانی ئێرانیی ئەمڕۆیان دەگرتەوە، نیشتەجێگەی کۆمەڵگە هۆزییە کوردییەکان بوون و فەرمانڕەواکانی بنەماڵەکە، کە ناوە کوردییەکانی وەک مەملانیان بەکار دەهێنا، لەلایەن هاوسەردەمەکانیانەوە وەک فەرمانڕەوای کورد دەناسران.
خاڵە سەرەکییەکان
ئەبوو نەسر حوسێنی دووەم (فەرمانڕەوایی: 1001–1025 زایینی) فەرمانڕەوایەکی کوردی ڕەوادیی تەورێز و ئازەربایجان بوو.
بنەماڵەی فەرمانڕەوای ڕەوادی (نزیکەی 955–1071 زایینی) ئەو بنەماڵە فەرمانڕەوا عەرەبییەیە کە کورد بوو و تەورێزی کرد بە پایتەختی میرنشینێکی کوردی.
فەرمانڕەوایییەکەی هاوکات بوو لەگەڵ سەرهەڵدانی غەزنەوی و بزووتنەوە سەرەتاییە سەلجووقییەکە کە لە کۆتاییدا سەربەخۆییی ڕەوادیی کۆتایی پێ هێنا.
بنەماڵەی فەرمانڕەوای ڕەوادی لە ڕێگەی لقە ڕەوادییەکەی کوردە هەذبانییەکانەوە پەیوەندیی بە ڕەچەڵەکی هۆزیی سەلاحەددین و ئەیوبییەکانەوە هەیە.
ئەبوو نەسر حوسێنی دووەم نوێنەرایەتیی قۆناغی کۆتاییی سەدەیەک سەروەریی کوردی بنەماڵەی فەرمانڕەوای ڕەوادی لە ئازەربایجان دەکات.
زانیارییە خێراکان
ناوەڕۆک
فەرمانڕەواییی ئەبوو نەسر حوسێنی دووەم
چوارچێوەی مێژوویی
ئەبوو نەسر حوسێنی دووەم لە نزیکەی 1001ەوە تا 1025 زایینی فەرمانڕەواییی کرد؛ سەردەمێکی فشاری بەرچاوی دەرەکی بەسەر میرنشینە کوردییەکاندا. سوڵتانی غەزنەوی، مەحموودی غەزنە (فەرمانڕەوایی: 998–1030 زایینی)، لەم سەردەمەدا هێزە سەربازییە زاڵەکەی جیهانی ڕۆژهەڵاتی ئیسلامی بوو؛ هێرشی بۆ قووڵایی هیندستان دەبرد و هەڕەشەی لە سەقامگیریی ناوچە دراوسێکان دەکرد. لە ڕۆژئاوای دورتردا، بزووتنەوە تورکییە عوسمانییەکە کە لە کۆتاییدا وەک ئیمپراتۆریای سەلجووقی یەکی دەگرتەوە، لە سنووری ڕۆژهەڵاتی جیهانی ئیسلامیدا دەستی بە دەرخستنی کاریگەریی خۆی دەکرد.
بۆ میرنشینی ڕەوادی، ئەمە سەردەمی مانەوە و دیپلۆماسی بوو. بنەماڵەکە دەبوو لە نێوان بۆییەکان (کە لە بەغدا زاڵ بوون)، غەزنەوییەکان (کە لە ڕۆژهەڵات زاڵ بوون) و ئەرمەنی و بیزەنتییەکان لە ڕۆژئاوا هەڵسوکەوت بکات. توانای ئەبوو نەسر حوسێنی دووەم بۆ پاراستنی دەسەڵاتی ڕەوادی لە تەورێز و ئازەربایجان بە درێژایی ئەم سەردەمە، زیندووییی بەردەوامی سیاسیی بنەماڵەکە ڕەنگ دەداتەوە، تەنانەت لە بارودۆخی قورسدا.
بنەماڵەی فەرمانڕەوای ڕەوادی
محەمەد کوڕی حوسێنی ڕەوادی لە ناوەڕاستی سەدەی 10دا بنەماڵەی فەرمانڕەوای ڕەوادیی دامەزراند. لە بنەڕەتدا ڕەچەڵەکی عەرەبیی هەبوو، بەڵام تا کۆتایی سەدەی 10 لە ڕێگەی هاوسەرگیری لەگەڵ خێزانە کوردییەکانەوە بە تەواوی کورد بووبوو؛ ناوە کوردییەکانی وەک مەملان بۆ محەمەد و ئەحمەدیل بۆ ئەحمەدی وەرگرتبوو و بە پشتگیریی هۆزە کوردییەکان فەرمانڕەواییی دەکرد. سەرچاوەکانی سەدەکانی ناوەڕاست ڕەوادییەکانی دواتر وەک فەرمانڕەوای کورد وەسف دەکەن. بنەماڵەکە تەورێز و مەڕاغە و ئەردەبیل و ورمێ و شارە گەورەکانی دیکەی ئازەربایجانی کۆنترۆڵ دەکرد.
ناوبانگدارترین فەرمانڕەوای بنەماڵەی فەرمانڕەوای ڕەوادی ئەبوو مەنسور وەهسودان بوو (فەرمانڕەوایی: 1019–1054 زایینی)، کە بە زیرەکیی سیاسیی تایبەتی ڕەوادی لەگەڵ هێرشی تورکە ئۆغوزەکان هەڵسوکەوتی کرد؛ لە قۆناغێکدا سەرکردە ئۆغوزەکانی بۆ ئاهەنگێکی خواردن بانگهێشت کرد و کوشتیانی. فەرمانڕەواییی ئەبوو نەسر حوسێنی دووەم ڕاستەوخۆ پێش فەرمانڕەواییی وەهسودان بوو؛ بەمەش دەیخاتە ناو ئەو نەوەیەی زەمینەی بۆ فەرمانڕەواییی بەناوبانگی وەهسودان ئامادە کرد.
فەرمانڕەواییی ئەبوو نەسر حوسێنی دووەم
ئەبوو نەسر حوسێنی دووەم بۆ نزیکەی 24 ساڵ (نزیکەی 1001–1025 زایینی) فەرمانڕەواییی میرنشینی ڕەوادیی کرد و لە سەردەمێکی فشاری دەرەکیی ڕوو لە زیادبووندا دەسەڵاتی کوردی بەسەر تەورێز و ئازەربایجاندا پاراست. فەرمانڕەوایییەکەی نەریتی ڕەوادیی هەڵسوکەوت لە نێوان هێزە گەورەکانی سەردەمەکەدا بەردەوام کرد؛ دان بەو پابەندییانەدا دەنا کە بە ناو بە خەلافەتی عەباسییەوە هەیبوون، بەڵام خۆبەڕێوەبردنی کردەییی دەپاراست، پەیوەندییەکانی لەگەڵ بۆییەکان و ئەرمەنییەکان بەڕێوە دەبرد و بنکە هۆزییە کوردییەکەی دەپاراست کە بناغەی هێزی سەربازیی ڕەوادی بوو.
بنەماڵەی فەرمانڕەوای ڕەوادی لە سەردەمی ئەبوو نەسر حوسێنی دووەم و جێنشینەکانیدا لە جیهانێکی ڕوو لە ئاڵۆزیی زیاتردا کاری دەکرد. کۆچکردنەکانی تورکە ئۆغوزەکان کە لە کۆتاییدا ئیمپراتۆریای سەلجووقییان پێگەیاند، دەستیان بە کاریگەری لە هاوسەنگیی سیاسیی جیهانی ڕۆژهەڵاتی ئیسلامی دەکرد. ئەو بنەماڵەیەی ئەبوو نەسر لە ماوەی فەرمانڕەوایییە 24 ساڵییەکەیدا یارمەتیی بەردەوامبوونی دا، لە سەردەمی جێنشینەکەی، وەهسوداندا، ڕووبەڕووی گەورەترین ئاستەنگی بووەوە؛ ئەو قەیرانە ئۆغوزییەکەی بە لێهاتووییی سیاسیی نائاسایی بەڕێوە برد، پێش ئەوەی لە کۆتاییدا بنەماڵەکە لە 1054 و 1071 زایینی لەلایەن سەلجووقییەکانەوە هەڵمژرێت.
ڕیزبەندیی کاتیی ڕووداوە سەرەکییەکان
میرات و کاریگەریی کولتووری
میراتی ئەبوو نەسر حوسێنی دووەم بەڕێوەبردنی بنەماڵەی فەرمانڕەوای ڕەوادییە لە ماوەی سەردەمێکی چارەنووسسازی گواستنەوەدا. فەرمانڕەوایییە 24 ساڵییەکەی پردێکی لە نێوان ناوەڕاستی سەردەمی بنەماڵەکە (کاتێک خۆبەڕێوەبردنێکی بەرچاوی هەبوو) و فەرمانڕەواییی ناوبانگداری وەهسودان (کە ڕووبەڕووی قەیرانی ئۆغوز بووەوە) دروست کرد. بە پاراستنی دەسەڵات و یەکگرتووییی سیاسیی ڕەوادی یارمەتیی مسۆگەرکردنی ئەوەی دا کە بنەماڵەکە بتوانێت جێنشینەکەی، وەهسودان، وەک یەکێک لە مەزنترین فەرمانڕەواکانی پێ بگەیەنێت.
ئەو بنەماڵەی فەرمانڕەوای ڕەوادییەی ئەبوو نەسر حوسێنی دووەم بەڕێوەی دەبرد، لە ڕووی مێژووییەوە پەیوەندیی بە ڕەچەڵەکی سەلاحەددینیشەوە هەبوو. تۆڕە هۆزییە کوردییە هەذبانییەکە کە ڕەوادییەکانی دەگرتەوە، لقە ڕەوادییەکەشی پێگەیاند؛ پەیوەندیی هۆزیی باوباپیرانی سەلاحەددین. بەم مانایە، ئەبوو نەسر حوسێنی دووەم بەشێک بوو لە جیهانێکی فراوانتری بنەماڵە فەرمانڕەوا کوردییەکان کە میراتەکەی یەکێک لە ناوبانگدارترین فەرمانڕەواکانی مێژووی ئیسلام دەگرێتەوە.
پرسیارە باوەکان
ئەبوو نەسر حوسێنی دووەم کێ بوو؟
ئەبوو نەسر حوسێنی دووەم (فەرمانڕەوایی: نزیکەی 1001–1025 زایینی) فەرمانڕەوایەکی کوردی ڕەوادیی تەورێز و ئازەربایجان بوو. لە سەردەمێکی فشاری دەرەکیی ڕوو لە زیادبوون لەلایەن غەزنەوی و بزووتنەوە سەرەتاییە سەلجووقییەکەوە، میرنشینی ڕەوادیی پاراست. جێنشینەکەی، ئەبوو مەنسور وەهسودان، بوو بە ناوبانگدارترین فەرمانڕەوای ڕەوادی. جیهانە هۆزییەکەی بنەماڵەکە پەیوەندیی بە ڕەچەڵەکی باوباپیرانی سەلاحەددینەوە هەیە.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
Rawwadid dynasty — Wikipedia (en.wikipedia.org/wiki/Rawwadid_dynasty).
RAWWADIDS — Encyclopaedia Iranica (iranicaonline.org/articles/rawwadids).