پێشەکی
هەندێک لە ناسراوترین ناوەکانی مۆسیقا، سینەما، وەرزش، زانست و بازرگانی میراتێکی کوردییان هەیە کە نزیکەی هەرگیز لە ڕیکلامە گەورەکاندا دەرناکەوێت. بۆ زیاتر لە سەدەیەک، کوردانی ژێر دەسەڵاتی تورکیا، ئێران، عێراق و سووریا ناچار دەکران — هەندێک جار بە یاسا و هەندێک جار بە داغی کۆمەڵایەتی — خۆیان بە شتێکی دیکە بناسێنن. زۆرێک لە کەسانی خوارەوە وەک ئەستێرەی «تورک»، «ئێرانی»، «ئەڵمانی» یان «ڕووسی» لە هەموو ماڵێکدا ناسراون، لە کاتێکدا ڕەگ و ڕیشە کوردییەکانیان بە بێدەنگی لە پاشبنەمادا ماونەتەوە.
ئەمە سەرنجێکە لە دە کەسایەتیی بەناوبانگ کە ناسنامە کوردییەکەیان ڕاستەقینە و بە باشی بەڵگەدارە، تەنانەت ئەگەر هەرگیز ئەمەشت نەزانیبێت. بە ئەنقەست ئەو کوردانەمان نەهێناوە کە هەمووان پێشتر دەیانناسن — سەلاحەدین، بارزانییەکان، گۆرانیبێژ شڤان پەروەر — چونکە مەبەست لێرە سەرسوڕمانە. هەروەها ئەو ناوانەمان نەهێناوە کە لە ئینتەرنێتدا دەگەڕێن، بەڵام لەبەردەم پشکنینی ورددا پشتڕاست نابنەوە.
خاڵە سەرەکییەکان
میراتی کوردی لە کولتووری جەماوەریی جیهانی، وەرزشی ئاستبەرز و بازرگانیی گەورەدا هەیە — زۆرجار لە پشت وێنەیەکی گشتیی «تورکی» یان «ئێرانی» شاردراوەتەوە.
چەندین دەیە سیاسەتی تواندنەوە، بێدەوڵەتی و سانسۆر زۆر کوردی هان داوە ناسنامەیان کەمڕەنگ بکەنەوە، بە تایبەتی لە تورکیا.
ئەم لیستە ناوچە سەرەکییەکانی کورد و دیاسپۆرا دەگرێتەوە: باکوور (تورکیا)، ڕۆژهەڵات (ئێران)، و کۆمەڵگەکان لە ئەڵمانیا، ئەمریکا و یەکێتیی سۆڤیەتی پێشوو.
هەندێک کەسایەتی وەک ئیبراهیم تاتڵیسەس و ئەحمەد کایا ڕەچەڵەکی تێکەڵیان هەیە؛ ئێمە بە ڕاستگۆیی ئاماژەی پێ دەکەین، بەبێ بانگەشەی زیادەڕۆیانە.
هەندێک لەوانەی دەگوترێت کوردن، لە ڕاستیدا کورد نین — بۆ نموونە براوەی نۆبڵ عەزیز سانجار بە دڵنیایی خۆی بە تورک دەناسێنێت.
ناوەڕۆک
بۆچی ئەو هەموو کوردە بە شاردراوەیی مانەوە
1. حەمدی ئولوکایا — ئەو ملیاردێرەی لە پشت چۆبانییەوەیە
2. دێنیز ئونداڤ — هێرشبەری بوندسلیگای ئەڵمانیا
3. یڵماز گونەی — دەرهێنەری براوەی دارخورمای زێڕین
4. ئیبراهیم تاتڵیسەس — ئیمپراتۆری عەرەبێسک
5. ئەحمەد کایا — گۆرانیبێژەکەی باجی یەک ڕستەی دا
6. یڵماز ئەردۆغان — پاشای فرۆشی بلیتی سینەمای تورکیا
7. بەلچیم بیلگین — ئەکتەرەکەی ڕەچەڵەکەکەی بە ڕاپەڕینێکەوە بەستراوە
8. کیانوش ڕۆستەمی — زێڕی ئۆڵۆمپی و ڕیکۆردێکی جیهانی
9. کەیهان کەڵهۆڕ — مامۆستای کەمانچەی براوەی گرامی
10. زارا — دەنگی بەناوبانگی پۆپی ڕووسیا
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
بۆچی ئەو هەموو کوردە بە شاردراوەیی مانەوە
زۆرجار کورد بە گەورەترین گەلی بێدەوڵەتی جیهان ناو دەبرێت، کە بەسەر تورکیا، ئێران، عێراق و سووریادا دابەش بووە. لە چەندێک لەو وڵاتانەدا، ئاشکراکردنی ناسنامەی کوردی بۆ چەندین نەوە مەترسیی سیاسیی هەبووە. کۆماری سەرەتایی تورکیا کوردی بە «تورکی شاخ» دادەنا، بۆ چەندین دەیە زمانی کوردیی لە ژیانی گشتیدا سنووردار کرد و دەربڕینی سیاسیی کوردیی کرد بە شتێکی مەترسیدار. هونەرمەند، وەرزشکار و کارسازانی خوازیاری سەرکەوتن لە ئاستی وڵاتدا، زۆرجار بە تورکی کاریان دەکرد و ڕەچەڵەکیان بە نهێنی ڕادەگرت.
گوشارەکان لە ئێران، عێراق و سووریا جیاواز بوون، بەڵام شێوازەکە هاوشێوە بوو: دڵنیاترین ڕێگا بۆ گەیشتن بە جەماوەرێک لە ئاستی وڵاتدا، زۆرجار بە زمان و کولتووری زۆرینەدا تێدەپەڕی. بۆیە کاتێک دەردەکەوێت گۆرانیبێژێکی «تورک»ی جیهانی زمانی یەکەمی کوردییە، ئەمە کەمتر نهێنییەکی کەسییە و زیاتر پێوەرێکە بۆ ئەوەی ناسنامەی کوردی تا چەند بە تەواوی خراوەتە پەراوێزەوە. کەسایەتییەکانی خوارەوە ڕەنگدانەوەی ئەو مێژووەن — هەندێکیان بە دەنگێکی بەرز ڕەگ و ڕیشەی خۆیان قبووڵ کرد، ئەوانی دیکە بە بێدەنگی ڕایانگرت، و هەندێکیش باجێکی ڕاستەقینەیان بۆ دەنگهەڵبڕین دا.
1. حەمدی ئولوکایا — ئەو ملیاردێرەی لە پشت چۆبانییەوەیە
چۆبانی ماستی چڕی پاڵاوتەی کرد بە خواردنێکی سەرەکیی ئەمریکی، و پیاوەکەی لە پشتەوەیەتی یەکێکە لە ناسراوترین کارسازە کۆچبەرەکانی ئەمریکا. حەمدی ئولوکایا لە 1972دا لە خێزانێکی کوردیی بەرهەمهێنەری شیرەمەنی لە ڕۆژهەڵاتی تورکیا لەدایک بوو و لە ژیانێکی نیوەکۆچەر و مەڕداری گەورە بوو — هەمان نەریتی ماست و پەنیرسازی کە دواتر بوو بە نموونەی کارە بازرگانییەکەی.
ئولوکایا بە ئاشکرا گوتوویەتی هۆکارێکی بەجێهێشتنی تورکیا مامەڵەی دەوڵەت بووە لەگەڵ کەمینە کوردییەکەی، و خۆی بە کورد و پشتیوانی مافەکانی کورد وەسف دەکات. دوای گەیشتنی بە ئەمریکا لە دەیەی 1990دا، لە 2005دا کارگەیەکی داخراوی ماستی لە بەشی باکووری نیویۆرک کڕی و چۆبانیی کرد بە براندێکی ملیارددۆلاری. دواتر بەشێکی کۆمپانیاکەی بە کارمەندان بەخشی و بوو بە پشتیوانێکی پێشەنگی دامەزراندنی پەنابەران.
2. دێنیز ئونداڤ — هێرشبەری بوندسلیگای ئەڵمانیا
دێنیز ئونداڤ کە هێرشبەری ڤێ ئێف بی شتوتگارت و هەڵبژاردەی ئەڵمانیایە، لە نزیک برێمەن گەورە بوو و دوای ساڵانێک لە خولە خوارەوەکاندا ناوی دەرکرد. خێزانەکەی کوردی ئێزیدین لە گوندی ئیشیکلی نزیک ڤێرانشەهیر لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا؛ باپیری دوای کودەتای سەربازیی 1980 کۆچی بۆ ئەڵمانیا کرد، لە کاتێکدا زۆر ئێزیدی ناوچەکەیان بەجێ دەهێشت.
ئونداڤ کە مافی یاریکردنی بۆ ئەڵمانیا یان تورکیا هەبوو، ئەڵمانیای هەڵبژارد — بڕیارێک کە لە میدیای کوردی و تورکیدا بە فراوانی بە ڕەچەڵەکە کوردییەکەیەوە بەسترایەوە. کاتێک بە ئاشکرا باسی کرد، بە ئەنقەست وشەکانی «یەکگرتوویی، دادپەروەری و ئازادی»ی هێنایەوە. یەکەم یاریزانی تۆپی پێی ئێزیدی‌ڕەچەڵەکە کە لە پاڵەوانییەتییەکی گەورەدا نوێنەرایەتیی ئەڵمانیا دەکات. (ئێزیدییەکان کۆمەڵگەیەکی ئەتنیکی و ئایینین کە ڕەگ و ڕیشەیان لە جیهانی کوردی‌زماندایە، و خێزانی ئونداڤ بەشێکە لەوان.)
3. یڵماز گونەی — دەرهێنەری براوەی دارخورمای زێڕین
یڵماز گونەی (1937–1984) یەکێکە لە گرنگترین فیلمسازەکانی بەرهەمهاتووی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. لە 1982دا لە کان خەڵاتی دارخورمای زێڕینی بۆ فیلمی یۆڵ بردەوە؛ فیلمەکەی لە ژوورێکی زیندانەوە نووسی، لە کاتێکدا هاوکارێکی بە ناوی شەریف گۆرەن بە ڕێنماییی ئەو دەرهێنانی کرد. بە ناوی یڵماز پوتون لە نزیک ئەدەنا لە باوکێکی کوردی زازا و دایکێکی کوردی کرمانجی لەدایک بوو؛ فیلمی دەربارەی هەژاران و بێبەشکراوانی تورکیا دروست کرد.
گونەی بەهۆی پیشاندانی ژیان و زمانی کوردییەوە دووبارە و دووبارە لەگەڵ دەوڵەتی تورکیا پێکدادا؛ تەنانەت یۆڵ ناوچەیەکی لەسەر شاشە بە «کوردستان» ناوبرد، کە دواتر سانسۆر کرا. لە زیندان هەڵهات، پەنای بۆ فەڕەنسا برد، هاووڵاتیبوونی لێ سەندرایەوە و لە تاراوگە لە پاریس مرد، لە کاتێکدا زۆرێک لە فیلمەکانی لە وڵاتی خۆیدا قەدەغە بوون. بە فراوانی وەک باوکی سینەمای کوردی بە یاد دەهێنرێتەوە.
4. ئیبراهیم تاتڵیسەس — ئیمپراتۆری عەرەبێسک
بۆ چەندین دەیە «ئیبۆ» گەورەترین ئەستێرەی مۆسیقای جەماوەریی تورکی بوو: زیاتر لە چل ئەلبووم، بەرنامەیەکی تەلەفزیۆنیی درێژخایەن و نازناوی «ئیمپراتۆر». تاتڵیسەس کە نزیکەی 1952 لە شانلی‌ئورفا لەدایک بوو، ڕەچەڵەکی عەرەبی و کوردیی تێکەڵی هەیە، و زمانی یەکەمی کوردییە.
بە درێژایی ساڵان ڕوایەتی جیاوازی دەربارەی ناسنامەی خۆی داوە، کە ئەمە خۆی کەشی کاری هونەرمەندە کوردەکان ئاشکرا دەکات. بەڵام لە 2003دا لە بەرنامەی خۆیدا گۆرانییەکی بە کوردی گوت و بە تۆمەتی «پڕۆپاگەندەی جیاخوازی» لێکۆڵینەوەی لەگەڵ کرا — بیرخستنەوەیەک کە تەنانەت خۆشەویستترین هونەرمەندی تورکیاش لە گوشارەکانی دەوروبەری دەربڕینی کوردی پارێزراو نەبوو.
5. ئەحمەد کایا — گۆرانیبێژەکەی باجی یەک ڕستەی دا
ئەحمەد کایا (1957–2000) وەک یەکێک لە خۆشەویستترین گۆرانیبێژەکانی ناڕەزایی و گۆرانیی فۆلکلۆری لە تورکیا، ملیۆنان تۆماری مۆسیقای فرۆشت. لە ڕێوڕەسمێکی خەڵاتدان کە لە 1999دا لە تەلەفزیۆن پەخش کرا، ڕایگەیاند دەیەوێت ڤیدیۆیەک بۆ گۆرانییەکی کوردی دروست بکات. ئامادەبووان دژی وەرگەڕان: هاواری ناڕەزایی، فڕێدانی کەلوپەلی خواردن، هەڵمەتێکی ڕۆژنامەوانیی دوژمنکارانە کە بە خیانەتکار ناوی دەبرد، و دادگاییکردن بە تۆمەتی «پڕۆپاگەندەی جیاخوازی».
کایا بە خواستی خۆی چووە تاراوگە لە فەڕەنسا و ساڵی دواتر لە تەمەنی 43دا بە جەڵتەی دڵ لە پاریس مرد. لە مەڵەتیا لە باوکێکی کورد و دایکێکی تورک لەدایک بوو؛ بە ڕەوانی قسەی بە کوردی نەدەکرد، بەڵام خۆی بە «کوردێکی تورکیا» ناو دەبرد. گۆڕەکەی لە گۆڕستانی پێر لاشێز — نزیک گۆڕی یڵماز گونەی — دواتر دەستی تێکدەران گەیشتووەتێ، و هەر هێمایەکی بەهێزی باجی دەنگهەڵبڕینە.
6. یڵماز ئەردۆغان — پاشای فرۆشی بلیتی سینەمای تورکیا
یڵماز ئەردۆغان نووسەر، دەرهێنەر و ئەستێرەی پشت هەندێک لە پڕداهاتترین فیلمەکانی تورکیایە، لەوانە ڤیزۆنتێلە و بەشی دواتری؛ هەروەها بۆ جەماوەری نێودەوڵەتی لە فیلمی جارێک لە ئەنادۆڵ و ئاودۆزەوەی ڕاسڵ کرۆوەوە ڕووخسارێکی ئاشنایە، کە بۆ دووەمەکە خەڵاتێکی ئەکادیمیای ئۆسترالیای بردەوە.
لە 1967دا لە هەکاری لەدایک بوو، شارێکی کوردزۆرینە لە باشووری ڕۆژهەڵات، و کوردڕەچەڵەکە. منداڵیی لەوێ — لەگەڵ ئاڵۆزییەکانی کودەتای 1980 — بنەمای فیلمە خۆژیاننامەییەکانی ڤیزۆنتێلەیە، کە وردەکاریی ژیان لە باشووری ڕۆژهەڵاتی کوردنشین دەخەنە ناو کۆمیدیای باوی تورکی.
7. بەلچیم بیلگین — ئەکتەرەکەی ڕەچەڵەکەکەی بە ڕاپەڕینێکەوە بەستراوە
بەلچیم بیلگین ئەکتەرێکی پێشەنگی سینەمای تورکییە؛ لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بە فیلمەکانی سینەمای تورکیی سەردەمی «خەوی زستان» و هاوسەرگیریی لەگەڵ یڵماز ئەردۆغان ناسراوە. لە 1983دا لە ئەنقەرە لەدایک بوو.
ڕەچەڵەکە کوردییەکەی سەرنجڕاکێشە. بیلگین کچی نەوەی برا یان خوشکی شێخ سەعیدە، ئەو ڕابەرە ئایینییەی ڕاپەڕینی شێخ سەعیدی 1925ی دژی کۆماری نوێی تورکیا ڕابەرایەتی کرد — یەکێک لە ڕاپەڕینە دیاریکەرەکانی مێژووی نوێی کورد. لە حاڵەتی ئەودا، پەیوەندیی کوردیی «شاردراوە» ڕاستەوخۆ بۆ ساتێکی چارەنووسساز لە چیرۆکی نەتەوەیی کورد دەگەڕێتەوە.
8. کیانوش ڕۆستەمی — زێڕی ئۆڵۆمپی و ڕیکۆردێکی جیهانی
لە ئۆڵۆمپیادی ڕیۆی 2016دا، کیانوش ڕۆستەمی یەکەم مەدالیای زێڕی ئێرانی لەو یارییانەدا لە کێشی 85 کیلۆگرام هەڵگرتنی قورسایی بردەوە و بە کۆی 396 کیلۆگرام ڕیکۆردێکی جیهانیی تۆمار کرد. پێشتر لە لەندەنی 2012 مەدالیای زیوی بردبووەوە.
ڕۆستەمی لە 1991دا لە خێزانێکی کورد لە پارێزگای کرماشان لە کوردستانی ئێران، کە کورد بە ڕۆژهەڵات دەیناسن، لەدایک بوو. کاتێک ڕایگەیاند مەدالیا زێڕینە ئۆڵۆمپییەکەی لە مەزاد دەفرۆشێت بۆ یارمەتیدانی قوربانییەکانی بوومەلەرزەی 2017 لە سنووری ئێران–عێراق، ناسنامەی خۆی بە ڕوونی دەربڕی؛ گوتی «مەدالیاکە بۆ گەلەکەم دەگەڕێنمەوە». دواتر هاووڵاتیبوونی کۆسۆڤۆی وەرگرتووە بۆ بەردەوامبوون لە پاڵەوانییەتی.
9. کەیهان کەڵهۆڕ — مامۆستای کەمانچەی براوەی گرامی
بە فراوانی کەیهان کەڵهۆڕ بە مەزنترین کەمانچەژەنی زیندوو دادەنرێت؛ کەمانچە ئەو ئامێرە ژێدارەیە کە بە کەوان دەژەنرێت و پایەیەکی تیژی هەیە، و لە دڵی مۆسیقای کلاسیکیی فارسی و کوردیدایە. لەگەڵ کۆمەڵەی ڕێگای ئاوریشمی یۆیۆ ما و چوارینەی کرۆنۆس تۆمار و گەشتی هونەریی کردووە، چەندین جار بۆ گرامی کاندید کراوە و لە 2017دا هاوبەشی بردنەوەی گرامییەک بووە.
لە 1963دا لە خێزانێکی کوردی خەڵکی کرماشان لەدایک بوو و ڕەچەڵەکەکەی بۆ هۆزی کەڵهۆڕ دەگەڕێتەوە؛ زۆرجار بۆ جەماوەری ڕۆژاوایی تەنها وەک مۆسیقاژەنێکی «ئێرانی» دەناسێنرێت. بەڵام دیمەن و نەریتە فۆلکلۆرییەکانی کوردستانی ئێران بە شێوەیەکی بیستراو لە ژەنینەکەیدا ڕەنگ دەدەنەوە، تەنانەت کاتێک لە ژینگەیەکی تەواو کلاسیکیی فارسیدا دەژەنێت.
10. زارا — دەنگی بەناوبانگی پۆپی ڕووسیا
زارا یەکێکە لەو گۆرانیبێژە پۆپانەی ڕووسیا کە زۆرترین خەڵاتیان وەرگرتووە: هونەرمەندی شایەنی ڕێزی فیدراسیۆنی ڕووسیا و هونەرمەندی ئاشتیی یونسکۆیە، لەگەڵ زنجیرەیەک خەڵاتی گرامۆفۆنی زێڕین. لە 1983دا بە ناوی زەریفە مگۆیان لە لێنینگراد لەدایک بوو؛ لە خێزانێکی ئێزیدیی کوردەوە هاتووە کە لە ئەرمەنیای سۆڤیەتی نیشتەجێ بووبوو.
بە ئاشکرا باسی ناسنامەی کوردیی خۆی کردووە، بە میدیای کوردیی گوتووە هیوادارە لە کوردستان گۆرانی بڵێت، و مۆسیقای بە کوردی بڵاو کردووەتەوە — بیرخستنەوەیەک کە چیرۆکی کورد زۆر لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست واوەتر، بۆ ناو کۆمەڵگەکانی یەکێتیی سۆڤیەتی پێشوو دەکشێت. (نابێت لەگەڵ ئەو گۆرانیبێژە فۆلکلۆرییە تورکییە جیاوازە تێکەڵ بکرێت کە ئەویش بە زارا ناسراوە و هەروەها کوردڕەچەڵەکە.)
ئەفسانەکان و ناساندنە هەڵەکان
چونکە دیاسپۆرای کورد گەورەیە و تۆماری مێژوویی زۆرجار پچڕپچڕە، بانگەشەی زۆری «بە نهێنی کوردە» لە ئینتەرنێتدا دەگەڕێن کە پشتڕاست نابنەوە. دیارترین نموونە عەزیز سانجارە، براوەی نۆبڵی کیمیا لە 2015دا. لە ساڤوور لە پارێزگای مێردین لەدایک بوو — ناوچەیەک بە کۆمەڵگەی عەرەب، کورد و ئاشووری — و زۆرجار وەک کورد لە لیستەکاندا دەهێنرێت.
خودی سانجار بە دڵنیایی ئەمەی ڕەت کردووەتەوە؛ بە ڕۆژنامەنووسانی گوتووە نە کوردی دەزانێت نە عەرەبی و خۆی بە تورک دەزانێت، لە کاتێکدا خزمەکانی ڕەچەڵەکی عەرەبییان باس کردووە. بۆ ڕێزگرتن لە چۆنیەتیی خۆناسێناندنی، لەم لیستەدا نەمانهێناوە. بنەماکە سادەیە: بانگەشەکانی ڕەچەڵەک پێویستیان بە بەڵگە هەیە و، هەرکات بکرێت، بە وشەکانی خودی کەسەکە.
ناوی زیاتر کە شایەنی ناسینن
تەنها سینەما و مۆسیقای تورکی دەتوانن لیستێکی دووەم پڕ بکەنەوە. ئەکتەر و گۆرانیبێژ ئۆزجان دێنیز، گۆرانیبێژ و دەرهێنەر مەحسوون قیرمزیگول، و ئەکتەر هولیا ئەڤشار هەموویان کوردڕەچەڵەکن؛ هەروەها ناوەڕاستکاری نێودەوڵەتیی ئەڵمانیا مەحموود داوود، کوردێکی لە سووریا لەدایکبوو کە لە بۆرووسیا مۆنشن‌گلادباخ و دۆرتمۆند پێشکەوت. ئەو هونەرمەندانەی ناسنامە کوردییەکەیان دەخەنە پێشەوە لەبری شاردنەوەی — ئاینور دۆغان، شڤان پەروەر، هێلی لەڤ — چیرۆکی ڕۆژێکی دیکەن.
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
حەمدی ئولوکایا: ئەو کۆچبەرە کوردەی چۆبانیی بنیاتی نا
کەیهان کەڵهۆڕ: مامۆستای کوردی کەمانچە
سەلاحەدین: ئەو سوڵتانە کوردەی ئۆرشەلیمی گرتەوە
شێخ سەعید و ڕاپەڕینی شێخ سەعیدی 1925
نەورۆز: ساڵی نوێی کوردی و ئەفسانەی کاوە
چوار بەشی کوردستان: باکوور، باشوور، ڕۆژهەڵات و ڕۆژاڤا
ئێزیدییەکان و پرسی ناسنامەی کوردی
یڵماز گونەی و لەدایکبوونی سینەمای کوردی
پرسیارە باوەکان
بەناوبانگترین کەسی کورد کێیە؟
لە ڕووی مێژووییەوە، سوڵتان سەلاحەدینی سەدەی 12 لە ئاستی جیهاندا بەناوبانگترین کوردە. لەنێو کەسایەتییە زیندووەکاندا، ناوەکان لە ڕابەرە سیاسییەکانی وەک مەسعوود بارزانی تا کەسایەتییە نێودەوڵەتییەکانی وەک دامەزرێنەری چۆبانی حەمدی ئولوکایا دەگرنەوە. ناوبانگ بە ئاستێکی زۆر بە بوار و جەماوەرەوە بەستراوە.
ئایا ئیبراهیم تاتڵیسەس کوردە؟
تاتڵیسەس میراتی عەرەبی و کوردیی تێکەڵی هەیە و زمانی یەکەمی کوردییە. بە درێژایی ساڵان ڕەچەڵەکی خۆی بە شێوازی جیاواز وەسف کردووە، بەڵام بە ئاشکرا گۆرانیی بە کوردی گوتووە و بۆ ئەمە لێکۆڵینەوەی لەگەڵ کراوە؛ بۆیە ڕەگ و ڕیشە کوردییەکانی ڕاستەقینەن و بە باشی بەڵگەدارن.
بۆچی ئەو هەموو کەسایەتییە بەناوبانگە کوردە ناسنامەیان شاردەوە؟
بە تایبەتی لە تورکیا، بۆ چەندین دەیە زمانی کوردی لە ژیانی گشتیدا سنووردار کرا و ئاشکراکردنی ناسنامەی کوردی دەیتوانی مەترسیی سیاسیی هەبێت. بۆ هونەرمەندان و کەسایەتییە گشتییەکان، کارکردن بە تورکی و بێدەنگمانەوە دەربارەی ڕەگ و ڕیشەیان زۆرجار باجی کردەیی پیشەیەک بوو لە ئاستی وڵاتدا.
ئایا عەزیز سانجار کوردە؟
نەخێر. براوەی نۆبڵەکە لە پارێزگای مێردین، ناوچەیەکی تێکەڵ، لەدایک بووە و زۆرجار بە هەڵە وەک کورد لە لیستەکاندا دەهێنرێت. سانجار بە ئاشکرا ڕایگەیاندووە تورکە و نە کوردی دەزانێت نە عەرەبی، و خێزانەکەی ڕەچەڵەکی عەرەبییان باس کردووە.
ئایا ئێزیدییەکان کوردن؟
جێی مشتومڕە. ئێزیدییەکان کۆمەڵگەیەکی ئەتنیکی و ئایینین کە ڕەگ و ڕیشەیان لە جیهانی کوردی‌زماندایە؛ زۆریان خۆیان بە کورد دەناسێنن، لە کاتێکدا هەندێکیان خۆیان بە گەلێکی جیاواز دەزانن. کەسایەتییەکانی وەک دێنیز ئونداڤ و گۆرانیبێژ زارا لە خێزانی ئێزیدیی کوردەوە هاتوون و بە گشتی لەنێو کوردە دیارەکاندا ئەژمار دەکرێن.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
Yilmaz Güney: From “Ugly King” to Poet of Despair — Harvard Film Archive