ئەمیر حەسەنپوور کێیە؟
ئەمیر حەسەنپوور زانایەکی کوردی ئێرانی-کەنەدی بوو کە لە ساڵی 1943 لە کوردستانی ئێران لەدایک بوو و بوو بە گرنگترین توێژەری ئەکادیمیی سیاسەتی زمان و میدیای کوردی لە سەدەی 20. کتێبەکەی «نەتەوەخوازی و زمان لە کوردستان»، کە لە ساڵی 1992 بڵاو کرایەوە، بەرهەمی بنەڕەتیی ئەکادیمییە دەربارەی سیاسەتی زمانی کوردی ــ واتە چۆن کوردی لە چوار دەوڵەتەکەدا کە خاکە کوردییەکان بەڕێوە دەبەن، سەرکوت و پەراوێز خراوە و بۆ مانەوە خەباتی کردووە.
ئەو پرۆفیسۆر بوو لە زانکۆی تۆرۆنتۆ، و لەوێ پیشەیەکی ئەکادیمیی لە توێژینەوە کوردییەکان و توێژینەوەی میدیادا بنیادنایە. توێژینەوەکانی شیکردنەوەی وردی ئەکادیمییان خستە خزمەتی ئەو پرسیارانەی سیاسەتی زمان و کەلتووری کوردی کە پێشتر زیاتر لە ڕوانگەی سیاسییەوە باس دەکران تا زانستی.
کارەکانی چوارچێوەیەکیان دانا بۆ تێگەیشتن لە سیاسەتی زمانی کوردی وەک ڕەهەندێکی سیاسەتی نەتەوەخوازی ــ سەرکوتکردنی ڕێکخراوی زمانی کوردی وەک ئامرازێک بۆ نکۆڵیکردن لە ناسنامەی نەتەوەیی کورد ــ و کاریگەرییان لەسەر نەوەیەک لە توێژەرانی بواری توێژینەوە کوردییەکان لە سەرانسەری جیهان هەبوو.
خاڵە سەرەکییەکان
• لە ساڵی 1943 لە کوردستانی ئێران لەدایک بوو؛ لە 2017 کۆچی دوایی کرد.
• پرۆفیسۆر لە زانکۆی تۆرۆنتۆ؛ پێشەنگی توێژینەوە ئەکادیمییە کوردییەکان لە ئەمریکای باکوور.
• «نەتەوەخوازی و زمان لە کوردستان» (1992) بەرهەمی بنەڕەتییە دەربارەی سیاسەتی زمانی کوردی.
• توێژینەوەی میدیای کوردیی وەک بوارێکی ئەکادیمی دامەزراند.
• گرنگترین توێژەری ئەکادیمیی سیاسەتی زمان و کەلتووری کوردی.
زانیارییە خێراکان
پێڕستی ناوەڕۆک
سەرەتای ژیان
لە ساڵی 1943 لە کوردستانی ئێران لەدایک بوو. دواتر کۆچی کرد بۆ ئەمریکای باکوور و لە زانکۆی تۆرۆنتۆ پیشەیەکی ئەکادیمیی بنیادنایە، و پەرەی بە توێژینەوە کوردییەکان دا وەک بوارێکی ئەکادیمیی ورد.
چوارچێوەی مێژوویی
توێژینەوە کوردییەکان وەک بوارێکی ئەکادیمی لە ڕۆژئاوا، لە دەیەکانی 1980-90 لە سەرەتای گەشەکردندا بوون. توێژینەوەکانی ئەمیر حەسەنپوور یارمەتییان دا ئەم بوارە لەسەر بنەمایەکی ڕێبازناسیی پتەو دابمەزرێت، بە بەکارهێنانی ئامرازەکانی زمانەوانی، توێژینەوەی میدیا و زانستی سیاسەت بۆ لێکۆڵینەوە لە پرسیارە کەلتووری و سیاسییەکانی کورد.
دەستکەوتەکان
نەتەوەخوازی و زمان لە کوردستان (1992)
«نەتەوەخوازی و زمان لە کوردستان»ی ئەمیر حەسەنپوور گرنگترین بەرهەمی ئەکادیمییە دەربارەی سیاسەتی زمانی کوردی کە لە مێژوودا نووسرابێت. بە شیکردنەوەی ئەوەی چۆن چوار دەوڵەتی حوکمڕانی خاکە کوردییەکان وەک بەشێک لە پڕۆژەکانی نەتەوەسازییان، زمانی کوردییان بە شێوەیەکی ڕێکخراو سەرکوت کردووە، ئەم کتێبە چوارچێوەی زانستیی بۆ تێگەیشتن لە مافە زمانییەکانی کورد وەک ڕەهەندێکی مافی دیاریکردنی چارەنووسی نەتەوەیی دابین کرد.
دامەزراندنی توێژینەوەی میدیای کوردی لەلایەن ئەوەوە ــ واتە لێکۆڵینەوەی ئەکادیمی لە میدیای کوردیزمان لە دیاسپۆرا و ناو خاکە کوردییەکان ــ لقێکی نوێی توێژینەوەی دروست کرد کە دواتر گەشەی کردووە و بووەتە بەشێکی گرنگی توێژینەوە کوردییەکان.
ڕیزبەندیی کاتی
مشتومڕەکان
ناسنامەی کوردیی ئەو و بەشداریی بنەڕەتیی لە توێژینەوە ئەکادیمییە کوردییەکاندا، لەلایەن هەمووانەوە دانپێدانراون.
میرات
ئەمیر حەسەنپوور باوکی توێژینەوە ئەکادیمییە وردە کوردییەکانە لە ئەمریکای باکوور ــ ئەو زانایەی کتێبی «نەتەوەخوازی و زمان لە کوردستان» پێوەری ڕێبازناسیی ئەم بوارەی دانا، و بە دامەزراندنی توێژینەوەی میدیای کوردی بوارێکی نوێی لێکۆڵینەوەی کردەوە. کارەکانی کاریگەرییان لەسەر نەوەیەک لە توێژەرانی بواری توێژینەوە کوردییەکان لە سەرانسەری جیهان هەبووە.
پەیوەندییەکان
عەلی ئەشرەف دەروێشیان ــ کەسایەتییەکی دیکەی کەلتووریی کوردی ئێران
جەلادەت عەلی بەدرخان ــ حەسەنپوور کارەکانی ئەوی دەربارەی زمانی کوردی شیکردەوە
پرسیارە باوەکان
ئەمیر حەسەنپوور کێ بوو؟
ئەمیر حەسەنپوور (1943-2017) زانایەکی کوردی ئێرانی-کەنەدی و پرۆفیسۆری زانکۆی تۆرۆنتۆ بوو کە «نەتەوەخوازی و زمان لە کوردستان» (1992)ی نووسی ــ بەرهەمی بنەڕەتیی ئەکادیمی دەربارەی سیاسەتی زمانی کوردی ــ و پێشەنگی توێژینەوەی میدیای کوردی بوو.
ئایا ئەمیر حەسەنپوور کورد بوو؟
بەڵێ. ئەو خەڵکی کوردستانی ئێران بوو، و توێژینەوە زانستییەکانی تەرخان کرابوون بۆ تێگەیشتن لە سیاسەتی زمان و کەلتووری کوردی و تۆمارکردنیان بە بەڵگە.
سەرچاوەکان
بەشداربووانی Wikipedia. «Amir Hassanpour». Wikipedia. سەردانکراو لە 2025.