ئەرخەوک: پڕکەرەوەی کوردیی کەرە و ئارد لە دڵی شیرینییەکانی بۆنەکاندا
ئەرخەوک پڕکەرەوەیەکی نەریتیی کوردیی باشوورە بە شێوەی هەویر، کە لە ئاردی گەنم دروست دەکرێت؛ لەگەڵ ئاو بە هێواشی لە کەرەی پاککراوەدا (rûnê helînkirî) دەکوڵێندرێت تا دەبێت بە هەویرێکی لووس و دەوڵەمەند و زێڕین. پڕکەرەوەی ڕێوڕەسمیی ناو کادەیە؛ ئەو شیرینییە کوردییە پڕکراوانەی لە جەژن و نەورۆز و بووکگواستنەوە و بۆنەکانی تردا پێشکەش دەکرێن. ئەرخەوک دەکرێت بە هەنگوین یان دۆشاو شیرین بکرێت بۆ کادەی شیرین، یان بەبێ شیرینکردنەوە بهێڵدرێتەوە. ئەمە یەکێکە لە بنەڕەتیترین شێوازەکانی ئامادەکردن لە لێنانی شیرینییەکانی بۆنە کوردییەکاندا، کەچی هیچ ئامادەییەکی لە نووسینی نێودەوڵەتیی دەربارەی خۆراکدا نییە. پێکهاتە شاراوەکەی ناو ئەو شیرینییە کوردییانەیە کە لە هەموو بۆنەیەکدا بە یەکەوە دابەش دەکرێن.
زانیارییە خێراکان
ناوی کوردی: ئەرخەوک (کوردیی باشوور / سۆرانی)
جۆر: هەویری کوڵاوی ئارد و کەرە؛ پڕکەرەوەی شیرینییە ڕێوڕەسمییەکان
پێکهاتەکان: ئاردی گەنم و کەرەی پاککراوە و ئاو؛ بە هەنگوین یان دۆشاو شیرین دەکرێت (ئارەزوومەندانە)
بەکارهێنان: کادە (شیرینییە پڕکراوە کوردییەکان) و کلوچە (شیرینیی جەژن) و لێنانی شیرینییەکانی تری بۆنەکان
دۆخ: میرات؛ تەکنیکێکی بنەڕەتیی لێنانی کوردی کە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا نەناسراوە
ئەرخەوک چییە و چۆن دروست دەکرێت؟
ئەرخەوک لە بنەڕەتدا جۆرێکی ڕووە، واتە تێکەڵەی ئارد و چەوری، کە پختکردنی زیاتر لەسەر کراوە. ئاردی گەنم دەخرێتە ناو کەرەی پاککراوە و تواوە لە تاوەیەکی قورسدا و لەسەر ئاگری نزم بەردەوام تێک دەدرێت. لە کاتی پختکردنی تێکەڵەکەدا ئاو کەم‌کەم بۆی زیاد دەکرێت. ئاردەکە لە کەرەکەدا دەبرژێت و ڕەنگێکی زێڕین و بۆنێکی دەوڵەمەند و هاوشێوەی دانەی برژاو دەگرێت. ئەنجامەکە هەویرێکی چڕ و لووسە؛ لە ڕووی فەرانسی چڕترە، بەڵام لۆژیکی هاوشێوەیە: چەوری و ئارد پێکەوە پخت دەکرێن بۆ دروستکردنی بنەمایەکی چڕی تام.
بۆ کادەی شیرین، ئەرخەوک بە هەنگوین یان دۆشاوی خورما یان دۆشاوی ترێ دەوڵەمەند دەکرێت، هەندێک جار بە کەمێک هێل. بۆ جۆرە ناشیرینەکان، دەکرێت سادە بهێڵدرێتەوە یان کەمێک خوێی بۆ زیاد بکرێت. هەویرە تەواوکراوەکە سارد دەکرێتەوە، پاشان وەک پڕکەرەوەی کادە بەکار دەهێنرێت؛ شیرینیی بچووکی پڕکراو کە لە هەویرێکی سادە دروست دەکرێت و ئەرخەوکی تێ دەخرێت و دادەخرێت و لەسەر ساجێکی تەخت دەبرژێت یان لە فڕندا پخت دەکرێت. کادە هاوتای کوردیی کلوچەی پڕکراو یان پایە بچووکە پڕکراوەکانە و ئەرخەوک ئەو پێکهاتەیە کە تامی دەوڵەمەندی تایبەتی کەرە و ئاردی برژاوی پێ دەدات.
ڕۆڵی کولتووری: پڕکەرەوەی پشت خوانی بۆنەکان
لە ماڵە کوردییەکاندا، ئامادەکاریی جەژن و نەورۆز و بووکگواستنەوە چەندین ڕۆژ لێنانی بەکۆمەڵی شیرینی لەخۆ دەگرێت. ژنان کۆ دەبنەوە بۆ دروستکردنی کادە و کلوچە بە بڕی زۆر؛ ئەوەندەی بە درێژایی جەژن بۆ هەموو میوانێک بەس بێت. ئەرخەوک بناغەی ئەم لێنانەیە. پێشوەختە ئامادە دەکرێت، هەندێک جار بە بڕی زۆر، و هەڵدەگیرێت تا پێویستی پێ دەبێت. بەشێک لە هەڵسەنگاندنی چۆنیەتیی کادەی خێزانێک لەسەر چۆنیەتیی ئەرخەوکەکەیانە: ڕێژەی گونجاوی کەرە بە ئارد و ماوەی گونجاوی پختکردن و چڕیی گونجاو. وەک زۆر شێوازی بنەڕەتیی ئامادەکردن لە هەر چێشتێکدا، خودی ئەرخەوک نادیارە؛ تامەکەی لە ناو شیرینییەکەدا هەست پێ دەکەیت، بەڵام لە هیچ لیستی خۆراکێکدا ناوی نییە. تەنها لە زانیاریی ئەو ژنە کوردانەدا هەیە کە لە دایکانیانەوە فێری بوون.
پرسیارە باوەکان
ئەرخەوک چییە؟
پڕکەرەوەیەکی کوردیی باشوورە بە شێوەی هەویر، کە لە ئاردی گەنمی پختکراو لە کەرەی پاککراوەدا دروست دەکرێت. پڕکەرەوەی نەریتیی کادەیە (شیرینییە کوردییە پڕکراوەکان) کە لە جەژن و نەورۆز و بووکگواستنەوەدا پێشکەش دەکرێت. دەکرێت بە هەنگوین یان دۆشاو شیرین بکرێت.
کادە چییە؟
شیرینییە کوردییە پڕکراوەکان؛ بازنەی بچووکی هەویر کە ئەرخەوک (هەویری کەرە و ئارد) یان پەنیر یان پڕکەرەوەی تریان تێ دەخرێت و دادەخرێن و لەسەر ساج دەبرژێن یان لە فڕندا پخت دەکرێن. بەشێکی سەرەکیی لێنانی شیرینیی بۆنە کوردییەکانن، بە تایبەتی لە ناو کۆمەڵگە کوردییە جولەکە و مەسیحی و موسڵمانەکاندا.
کۆتایی
ئەرخەوک ئەو جۆرە زانیارییەی خۆراکە کە بە بێدەنگی ون دەبێت. هیچ کەسێک لە لیستی خۆراکدا ناوی نابات. هیچ کەسێک بۆ بلۆگی خۆراک وێنەی ناگرێت. تەنها لە دەستی ئەو ژنانەی دروستی دەکەن و لەو شیرینییانەی پڕیان دەکاتەوەدا هەیە. بەڵام بەبێ ئەرخەوک کادە نییە. بەبێ کادە، سینیی جەژنی کوردی و دەوریی کلوچەی نەورۆز و شیرینیی بووکگواستنەوە نییە. بەڵگەدارکردنی ئەرخەوک بەڵگەدارکردنی ئەو بناغەیەیە کە لێنانی شیرینیی بۆنە کوردییەکان لەسەری وەستاوە.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
دامەزراوەی ئیسرائیل فۆرێڤەر ــ کادەی کوردیی ئیسرائیلی (ڕێچکەی لێنان و پاشبنەمای کولتووری)