دووشاڤ: دۆشاوی ترێی سفرەی کوردی

دووشاڤ ئەو شەربەتە تاریک و چڕەیە کە زۆر پێش هاتنی شەکری پاککراوە ئاشپەزخانەی کوردیی شیرین کردووە. بە کوڵاندنی ئاوی ترێ، یان لە باشووری خورمابەرهەمهێنەر ئاوی خورما، دروست دەکرێت تا کەم بێتەوە و ببێتە دۆشاوێکی بریسکەدار و دەوڵەمەند بە کانزا؛ سێیەم شیرینیی مەزنی ئەم چێشتلێنانەیە لەتەنیشت هەنگوینی کێوی و بۆنی گولاو. لەسەر نان بڵاو دەکرێتەوە، بەسەر قەیماغدا دەڕێژرێت، تێکەڵی چا دەکرێت، لەگەڵ تەحین تێکەڵ دەکرێت یان لە شیرینیدا لە جیاتی شەکر بەکاردێت؛ دووشاڤ شیرینییە بە چڕی و قوڵییەوە: ئەو شتە سپی و بێتامە پاکەی شەکری قامیش نییە، بەڵکو شیرینییەکی قوڵ و نزیک لە تامی خواردنی نەشیرینە کە تامی ئەو میوەیە دەدات کە لێی هاتووە. خۆشەویستترین شێوەکەشی سادەترینە. کە لەگەڵ تەحین، ڕاشی، تێکەڵ دەکرێت دەبێتە ڕاشی و دووشاڤ، تێکەڵەیەکی شیرین و دانەتام و پڕ لە وزە کە لە ژەمی بەیانیدا دەخورێت و بە نان هەڵدەگیرێت؛ نزیکترین شت لە ناوچەکەدا بە کەرەی فستقی زەوی و مورەببا. ئەو خواردنەیە کە پێش قوتابخانە بە منداڵ دەدرێت، پێش ڕۆژێکی درێژ بە کرێکار دەدرێت، بە هەر کەسێک کە هەست بە سەرما یان بێهێزی دەکات، چونکە شەکرەکانی، کە خێرا وزە دەدەن و بە کانزا دەوڵەمەندن، جەستە گەرم دەکەن و وزەی پێ دەدەن. وەک هەنگوین پێش خۆی، دووشاڤ لە یەک کاتدا دەرمان و چێژە؛ و بە تایبەتی بۆ هەڵگرتن دروست دەکرێت، لە پاییزدا بە کوڵاندن چڕ دەکرێتەوە بۆ ئەوەی شیرینیی دروێنەکە لە هەموو زستاندا بمێنێتەوە. ئەمە سەد و سێزدەیەم وتاری زنجیرەکەیە. دۆشاوی میوە بە ڕاستی لە هەموو ناوچەکەدا دروست دەکرێت؛ تورک دۆشاوی ترێ بە پەکمەز ناودەبەن، عێراقی و عەرەب شەربەتی خورما بە دیبس ناودەبەن و فارس پێی دەڵێن شیرە؛ و ئەم زنجیرەیە بانگەشەی داهێنان ناکات. بەڵام دووشاڤ، بەو ناوە، خواردنێکی سەرەکیی ڕاستەقینەی کۆگای خواردنی کوردییە و سێدانەیەکی شیرینیی کۆن و سروشتی تەواو دەکات کە ئەم زنجیرەیە لە سەرەتاوە شوێنی کەوتووە: هەنگوین، گوڵ و ئێستا میوەی بە کوڵاندن چڕکراوەی ڕەز.

خاڵە سەرەکییەکان

• دووشاڤ دۆشاوی ترێ (یان خورما)یە؛ ئاوی میوە کە بە کوڵاندن دەکرێتە شیرینکەرێکی سروشتیی چڕ و تاریک

• شیرینکەرێکی پێش شەکرە؛ لەگەڵ هەنگوین و گوڵ، یەکێکە لە شیرینییە کۆنەکانی ئاشپەزخانەی کوردی

• لەگەڵ تەحین تێکەڵ دەکرێت و دەبێتە ڕاشی و دووشاڤ، تێکەڵەیەکی شیرین و پڕ لە وزە بۆ بەیانی کە لەگەڵ نان دەخورێت

• لە پاییزدا بە کوڵاندن چڕ دەکرێتەوە بۆ پاراستنی شیرینیی دروێنەکە لە ماوەی زستاندا

زانیاریی خێرا

ناوی کوردی: دووشاڤ (دۆشاوی ترێ)؛ جۆری خورما زۆرجار بە دیبس ناودەبرێت (بە تورکی پەکمەز)

پێکهاتەکان: ئاوی ترێ (یان ئاوی خورما) کە بە کوڵاندن دەکرێتە شەربەتێکی چڕ

کاتی خواردن: لەگەڵ تەحین (ڕاشی و دووشاڤ)، لەسەر نان و قەیماغ، لە چا و شیرینیدا

وەرز: لە پاییزدا لە کاتی دروێنە دروست دەکرێت؛ لە ماوەی زستاندا دەمێنێتەوە

ئامادەکردنی نەریتی

دروستکردنی دووشاڤ کارێکی پاییزە، کاتێک ترێ زۆر و شیرین کۆ دەکرێتەوە. میوەکە دەگوشردرێت و ئاوی دەردەهێنرێت، پاشان، بە شێوازی نەریتی، لەگەڵ خاکێکی وردی شیرین یان قوڕی ڕوونکەرەوە تێکەڵ دەکرێت کە تامی توند و پیسییەکان دەنیشێنێت، و دەهێڵدرێتەوە تا ئاوی ڕوونەکە جیابکرێتەوە. پاشان ئەو ئاوە بە درێژایی و هێواشی لە مەنجەڵێکی پاندا لەسەر ئاگرێکی جێگیر دەکوڵێنرێت، کەفەکەی لادەبرێت و بۆ کاتژمێران تێک دەدرێت کاتێک ئاوەکە بە لێنان کەم دەبێتەوە و شلەکە تاریک و چڕ دەبێت، و چەندین مەنجەڵ ئاو دەکرێتە چەند گۆزەیەکی شەربەتی چڕ و بریسکەدار. کارێکی گەرم و لکێن و هاوبەشە، زۆرجار خێزانێک یان گوندێک پێکەوە دەیکەن، و پاداشتەکە شیرینکەرێکە کە بۆ ساڵێک یان زیاتر بەبێ تێکچوون دەمێنێتەوە. جۆرە خورماییەکەی باشوور بە هەمان بنەما دروست دەکرێت، شەربەتەکە لە خورمای پێگەیشتوو دەردەهێنرێت. دۆشاوە ئامادەکە ئەوەندە چڕە کە کەوچکێک دادەپۆشێت، قاوەیی تۆخە و زۆر شیرینە بە کەمێک تاڵیی خۆش لە کۆتایی تامەکەیدا؛ پوختەی چڕی میوەی هەموو پاییزێک کە بەرامبەر سەرما لە گۆزەدا داخراوە.

شیرینیی سێیەم

ئەم زنجیرەیە لە چەندین وتاردا نەخشەی شیرینییە کۆنەکانی ئاشپەزخانەی کوردیی کێشاوە؛ ئەوانەی تامیان بە خواردن دەدا پێش ئەوەی یەک دانە شەکری پاککراوە بگاتە شاخەکان. هەنگوینی کێوی هەبوو، کە لە چیمەنە بەرزەکان کۆ دەکرایەوە. بۆنی گوڵ هەبوو، کە دەکرایە گولاو. هەروەها دووشاڤ هەبوو، میوەی بە کوڵاندن چڕکراوەی ڕەز و دارخورما: شیرینکەرە کاراکە، هەرزانتر لە هەنگوین و لە ماڵەوە دروستکراو، کە کاری ڕۆژانەی شیرینکردنی ژیانی دەکرد. پێکەوە ئەم سێیانە، هەنگوین و گوڵ و دۆشاو، بناغەن کە هەموو نەریتی شیرینیی کوردی لەسەریان بنیات نراوە. دووشاڤ هەروەها بە بابەتە مەزنەکەی تری ئەم زنجیرەیەوە پەیوەستە: پاراستن. لە پاییزدا دروست دەکرێت و بۆ زستان هەڵدەگیرێت، هاوخێزانە شلە و شیرینەکەی ئەو میوەیەیە کە وەک ڕەچەڵ پارێزراوە و ئەو دانەوێڵە و گیایانەیە کە بۆ مانگە ساردەکان وشک کراونەتەوە؛ دروێنەکە لە لووتکەیدا گیراوە و وەک پاشەکەوت هەڵگیراوە. هەروەها خۆراکی ڕاستەقینەی تێدایە: دەوڵەمەندە بە ئاسن و کانزا، لە مێژە بە منداڵ و دایکی تازە و هەر کەسێک دراوە کە پێویستی بە هێزە، هەم وەک بەهێزکەرەوە و هەم وەک خواردنێکی چێژبەخش بەهانرخە. تێبینیی ڕاستگۆیانە ئێستا ئاشنایە. دۆشاوی میوە لە هەموو ناوچەکەدا بە ناوی زۆر هاوبەشە و هیچ یەک گەلێک دای نەهێناوە. بەڵام ئاشپەزخانەی کوردی وشەی خۆی هەیە بۆی، دووشاڤ، شێوازی خۆشەویستی خۆی هەیە بۆ خواردنی بە ڕاشی و دووشاڤ، و لە مێژە پشت بەوە دەبەستێت وەک ئەو شیرینییەی پێش شەکر هاتووە.

پرسیارە باوەکان

دووشاڤ چییە؟

دووشاڤ دۆشاوی ترێیە: ئاوی ترێ کە بە هێواشی دەکوڵێنرێت تا ببێتە شەربەتێکی چڕ و تاریک و زۆر شیرین. لە باشووری خورمابەرهەمهێنەر شەربەتێکی هاوشێوە لە خورما دروست دەکرێت و زۆرجار بە دیبس ناودەبرێت. شیرینکەرێکی سروشتییە کە لە ئاشپەزخانەی کوردیدا لەسەر نان، لەگەڵ تەحین، لە چا، لەسەر کرێم و لە شیرینیدا بەکاردێت؛ شیرینکەری سەرەکی بوو پێش ئەوەی شەکری پاککراوە باو بێت.

ڕاشی و دووشاڤ چییە؟

دۆشاوە کە لەگەڵ تەحین (ڕاشی) تێکەڵ دەکرێت؛ تێکەڵەیەکی شیرین و دانەتام کە لە ژەمی بەیانی و وەک ژەمێکی سووک دەخورێت و بە نان هەڵدەگیرێت. چەوریی تەحین و شیرینیی قوڵی دۆشاو یەکتری هاوسەنگ دەکەن و تێکەڵەکە پڕە لە وزە، بۆیە خواردنێکی باوە بۆ دەستپێکردنی ڕۆژ یان پێدان بە منداڵ. زۆرجار بە کەرەی فستقی زەوی و مورەببا بەراورد دەکرێت.

ئایا دووشاڤ تەنها کوردییە؟

نەخێر؛ دۆشاوی میوە لە هەموو ناوچەکە و دەرەوەشی دروست دەکرێت و لەنێو ناوەکانی بە تورکی بە پەکمەز، بە عەرەبی بە دیبس و بە فارسی بە شیرە ناسراوە. ئەم زنجیرەیە بانگەشە ناکات کە کورد داهێنەری بوون. ئەوەی کوردییە دووشاڤە بەو ناو و ڕۆڵەوە: خواردنێکی سەرەکیی کۆگای خواردنی کوردی کە لە ماڵەوە دروست دەکرێت، بە شێوازی تایبەتی ڕاشی و دووشاڤ دەخورێت و، لەتەنیشت هەنگوین و گوڵ، وەک یەکێک لە شیرینییە کۆنەکانی پێش شەکر پشتی پێ دەبەسترێت.

ئەنجام

دووشاڤ سەد و سێزدەیەم وتاری ئەم زنجیرەیەیە و کۆتا لەو سێ شیرینییە کۆنانەیە کە لێرە لەتەنیشت هەنگوینی کێوی و گوڵی شاخ جێگای خۆی وەردەگرێت. شیرینکەری ماڵەوەی پاییزی کوردییە؛ ترێ و خورما بە ئارامگرتن دەکوڵێنرێن و دەکرێنە شەربەتێکی تاریک کە خێزانێک لە هەموو زستاندا بە شیرینی تێر دەکات و بە خۆشەویستترین شێوە وەک ڕاشی و دووشاڤ لەگەڵ نان دەخورێت. هەرچەند لە ناوچەکەدا هاوبەشە، دووشاڤ ناوێکی کوردی و جێگایەکی کوردیی هەیە: شیرینییە ڕۆژانەکەی وزەی بە منداڵ و کرێکار دەدا و مانگە ساردەکانی گەرم دەکرد، زۆر پێش ئەوەی شەکر لە دووکان بکڕدرێت. دوای سەد و سێزدە وتار، نوێنەرایەتیی شیرینیی چارەدۆزانەی گەلێکی شاخاوی دەکات؛ کە کاتێک میوەی زۆر و زستانێکی درێژی لە پێش بوو، بە سادەیی میوەکەی بە کوڵاندن چڕ دەکردەوە بۆ ئەوەی لە زستانەکە زیاتر بمێنێتەوە.