فەزلوون کوڕی فەزڵ کێ بوو؟
فەزلوون کوڕی فەزڵ فەرمانڕەوایەکی کوردی شەدادی بوو کە نزیکەی ساڵانی 1073–1075 زایینی فەرمانڕەواییی کرد، لە قۆناغی ئاڵۆزی جێنشینیدا کە دوای مردنی ئەبولئەسوار شاووری یەکەم هاتە ئاراوە. لە گەنجە دەسەڵاتی هەبوو، لە ماوەی بێ فەرمانڕەوادا لە نێوان قۆناغە فرەداواکارە جێی ململانێکە (فەزڵی دووەم، ئاشۆت، ئانوشیروان) و فەرمانڕەواییی درێژی سەقامگیرکەری مەنووچهر کوڕی شاوور (نزیکەی 1072–1118 زایینی). ماوەی کورتی 2 ساڵی دەسەڵاتەکەی قۆناغێکی گواستنەوە بوو لە بنەماڵەی شەدادیدا، کە خەریکی چارەسەرکردنی قەیرانی جێنشینی و دۆزینەوەی ڕێگایەک بۆ سەقامگیری بوو. بنەماڵەی شەدادی (951–1199 زایینی) بنەماڵەیەکی فەرمانڕەوای کورد بوو کە بۆ نزیکەی 250 ساڵ فەرمانڕەواییی ئەڕان و دواتر ئانیی کرد؛ یەکێک لە بنەماڵە کوردییە هەرە بەرجەستەکانی سەردەمی ناوەڕاست.
مێژوونووسانی کورد فەزلوون کوڕی فەزڵ بە بەشێک لە تۆماری تەواوی فەرمانڕەواییی کوردیی شەدادی لە ئەڕان دادەنێن؛ کەسایەتییەک کە لە قۆناغێکی دژواری گواستنەوەدا بەشداریی لە بەردەوامیی بنەماڵەکە کرد.
خاڵە سەرەکییەکان
فەزلوون کوڕی فەزڵ (1073–1075 زایینی) فەرمانڕەوایەکی کورتماوەی کوردی شەدادی بوو، لە قەیرانی جێنشینیی دوای مردنی ئەبولئەسوار شاووری یەکەمدا.
فەرمانڕەواییی 2 ساڵەکەی پردێک بوو لە نێوان قۆناغە فرەداواکارەکە و فەرمانڕەواییی درێژی سەقامگیرکەری مەنووچهر کوڕی شاوور (نزیکەی 1072–1118 زایینی).
لە گەنجەوە فەرمانڕەواییی دەکرد (گەنجەی ئەمڕۆ لە ئازەربایجان)؛ پایتەختی کوردیی شەدادییەکان لە ئەڕان.
ناوەکەی، «فەزلوون»، شێوەیەکی بچووککراوەی «فەزڵ»ە و ئەو بە لقی فەزڵی بنەماڵەی شەدادییەوە دەبەستێتەوە.
مێژوونووسانی کورد شەدادییەکان بە یەکێک لە بنەماڵە کوردییە هەرە بەرجەستەکانی جیهانی سەردەمی ناوەڕاست دادەنێن، کە نزیکەی 250 ساڵ فەرمانڕەواییی کورد لە قەفقازدا دەردەخەن.
زانیاریی خێرا
ناوەڕۆک
ڕیزبەندیی کاتیی ڕووداوە سەرەکییەکان
ژیانی سەرەتایی و ڕەچەڵەک
فەزلوون کوڕی فەزڵ ئەندامی لقی فەزڵی بنەماڵەی شەدادی بوو؛ لە ڕەچەڵەکی فەزڵەوە هاتبوو، نەک ڕاستەوخۆ لە لقەکەی شاوور. ناوەکەی، «فەزلوون»، شێوەیەکی بچووککراوەی «فەزڵ»ە، کە لەگەڵ نەریتی ناونانی شەدادیدا دەگونجێت؛ لەو نەریتەدا ناوی «فەزڵ» لە چەندین نەوەدا دووبارە بەکار دەهاتەوە.
لە ساڵی 1073 زایینیدا گەیشتە دەسەڵات، لە یەکێک لە ئاڵۆزترین قۆناغەکانی مێژووی شەدادیدا، دوای ئەوەی چەندین داواکار لە پاش مردنی ئەبولئەسوار شاووری یەکەمدا لەسەر دەسەڵات ململانێیان کردبوو. ماوەی کورتی 2 ساڵی دەسەڵاتەکەی هەوڵێک بوو بۆ سەقامگیرکردنی بنەماڵەکە، پێش ئەوەی مەنووچهر کوڕی شاوور فەرمانڕەواییی درێژی خۆی جێگیر بکات.
پاشخانی مێژوویی
فەرمانڕەواییی کورتی فەزلوون کوڕی فەزڵ لە قۆناغێکی گۆڕانکاریی قووڵ لە قەفقازدا بوو. شەڕی مەلازگرد (1071 زایینی) زاڵبوونی سەلجوقییەکانی لە سەرانسەری ناوچەکەدا جێگیر کردبوو. گەنجە، پایتەختی بنەماڵەی شەدادی، لە ژێر باڵادەستیی سەلجوقیدا بوو. بنەماڵەکە بۆ هەڵسوکەوتکردن لەگەڵ ئەم واقیعە نوێیە پێویستی بە سەرکردایەتییەکی سەقامگیر هەبوو.
چارەسەرکردنی کۆتاییی قەیرانی جێنشینیی شەدادی لە ڕێگەی فەرمانڕەواییی درێژی مەنووچهر کوڕی شاوورەوە، خۆڕاگریی دامەزراوەییی بنەماڵەکەی نیشان دا. ماوەی کورتی دەسەڵاتی فەزلوون کوڕی فەزڵ بەشێک بوو لە پردی گەیشتن بەو سەقامگیرییە.
پردێک لە قەیرانی جێنشینیدا
سەقامگیرکردنی دەوڵەتی شەدادی
فەرمانڕەواییی 2 ساڵەی فەزلوون کوڕی فەزڵ هەوڵێک بوو بۆ گەڕاندنەوەی سەقامگیری بۆ دەوڵەتی شەدادی، دوای ئاژاوەی فرەداواکارەکانی سەردەمی دوای شاووری یەکەم. جا توانای جێگیرکردنی سەقامگیریی ڕاستەقینەی هەبووبێت یان تەنها بنەماڵەکەی بە یەکەوە هێشتبێتەوە تا فەرمانڕەواییی درێژی مەنووچهر دەست پێ بکات، ماوەی دەسەڵاتەکەی بەشداریی لە بەردەوامیی فەرمانڕەواییی کوردیی شەدادی کرد.
گواستنەوە بۆ مەنووچهر
گواستنەوە لە فەزلوون کوڕی فەزڵەوە بۆ مەنووچهر کوڕی شاوور، کە فەرمانڕەواییی 46 ساڵەکەی لە ڕووی تەلارسازییەوە بەرجەستەترین فەرمانڕەواییی بنەماڵەکە دەبوو، چارەسەری قەیرانی جێنشینیی شەدادی بوو. ڕۆڵی فەزلوون لەم گواستنەوەیەدا، هەرچەندە کورتیش بوو، بەشێک بوو لە ڕێڕەوی بنەماڵەکە لە قۆناغە جێی ململانێکەی دوای شاووری یەکەمەوە بۆ سەقامگیریی درێژی سەردەمی مەنووچهر.
ڕیزبەندیی کاتیی ڕووداوە سەرەکییەکان
مشتومڕ، ناکۆکی و تێگەیشتنە هەڵەکان
فەزلوون کوڕی فەزڵ کەسایەتییەکە کە سەرچاوە مێژووییەکان وردەکاریی کەمی دەربارەی ئەو پێشکەش دەکەن. مێژوونووسانی کورد شوێنی ئەو لە جێنشینیی شەدادیدا پشتڕاست دەکەنەوە و لە هەمان کاتدا سنوورداریی تۆمارە بەڵگەدارەکان بۆ ئەم قۆناغە ئاڵۆزەی گواستنەوە دەناسێنن.
توانای بنەماڵەی شەدادی بۆ مانەوە لە جێنشینیی جێی ململانێی دوای شاووری یەکەمدا، خۆی بەڵگەی خۆڕاگریی دامەزراوەییی کوردە. بنەماڵەیەک بە بناغەی سیاسیی لاوازترەوە لەوانە بوو هەڵبوەشێتەوە؛ شەدادییەکان خۆیان ڕاگرت.
میرات و کاریگەریی کولتووری
میراتی فەزلوون کوڕی فەزڵ بەشدارییەکەیە لە بەردەوامیی بنەماڵەی شەدادی، لە ئاڵۆزترین قۆناغی جێنشینییدا. ماوەی کورتی دەسەڵاتەکەی یارمەتیی پاراستنی یەکگرتووییی بنەماڵەکەی دا، تا فەرمانڕەواییی درێژی مەنووچهر کوڕی شاوور سەقامگیریی گەڕاندەوە.
بۆ گەلی کورد، فەزلوون کوڕی فەزڵ بەشێکە لە چیرۆکی تەواوی شەدادی؛ خۆڕاگریی بنەماڵەکە بەرامبەر ئاستەنگە ناوخۆییەکان، بە هەمان ڕادەی بەرگرییەکەی بەرامبەر فشارە دەرەکییەکان جێی سەرسوڕمانە.
پرسیارە باوەکان
فەزلوون کوڕی فەزڵ کێ بوو؟
فەزلوون کوڕی فەزڵ فەرمانڕەوایەکی کورتماوەی کوردی شەدادی بوو (نزیکەی 1073–1075 زایینی)، کە لە قۆناغی ئاڵۆزی جێنشینیی دوای مردنی ئەبولئەسوار شاووری یەکەمدا فەرمانڕەواییی کرد. فەرمانڕەواییی 2 ساڵەکەی پردێک بوو لە نێوان قۆناغە فرەداواکارەکە و فەرمانڕەواییی درێژی سەقامگیرکەری مەنووچهر کوڕی شاوور.
مەنووچهر کوڕی شاوور کێ بوو؟
مەنووچهر کوڕی شاوور (فەرمانڕەوایی: نزیکەی 1072–1118 زایینی) درێژترین فەرمانڕەواییی لە نێوان فەرمانڕەوا شەدادییەکانی دوای دامەزرێنەرەکەدا هەبوو؛ نزیکەی 46 ساڵ فەرمانڕەواییی کرد و بە دەستکەوتەکانی لە تەلارسازیی ئانیدا ناسراوە، لەوانە مزگەوتە بەناوبانگەکەی مەنووچهر؛ نیشانەیەکی بەرجەستەی تەلارسازیی کوردی لە سەردەمی ناوەڕاستدا.
سەرچاوە و خوێندنەوەی زیاتر
Shaddadids — Wikipedia (en.wikipedia.org/wiki/Shaddadids); Encyclopaedia Iranica.
Bosworth, C.E. — The New Islamic Dynasties, Columbia University Press, 1996.