خورشتی ڕێواس: خورشتە کوردییەکەی ڕێواس کە بە «فارسی» ناو دەبرێت

خورشتی ڕێواس خواردنێکی هێواشلێنراوی گۆشتی بەرخ یان مانگایە لەگەڵ ڕێواسی تازە و نەعنا و جەعدەنووس و زەعفەران و زەردەچەوە؛ خواردنێکی ترش و گیایی و زۆر بۆنخۆش کە یەکێکە لە خواردنە تایبەتەکانی ڕۆژهەڵات، واتە کوردستانی ڕۆژهەڵات / کوردستانی ئێران. سەرچاوە ئێرانییەکانی خواردن بە ڕوونی دەڵێن ئەم خورشتە «بە پلەی یەکەم لە کوردستان و مەشهەد لێ دەندرێت». کەچی هەموو ماڵپەڕێکی ئینگلیزیی ڕێنمایی چێشتلێنان لە ژێر «چێشتلێنانی فارسی» تۆماری دەکات. لە سەرچاوە فارسییەکاندا دان بە بنەچەی کوردییدا دەنرێت، بەڵام لە وەرگێڕاندا دەسڕدرێتەوە. ئەمە یەکەم وتارە لە زنجیرەکەمان دەربارەی خواردنی کوردی کە جەخت لە ڕۆژهەڵات دەکاتەوە، کە تێیدا نەریتە کوردییەکانی خواردن لەگەڵ چێشتلێنانی نەتەوەیی ئێران تێکەڵ دەبن و لە ناویدا هەڵدەمژرێن.

خاڵە سەرەکییەکان

• خورشتێکی هێواشلێنراوی گۆشتی بەرخ و ڕێواسە، لەگەڵ نەعنای تازە و جەعدەنووس و زەعفەران و زەردەچەوە و هەندێک جار دۆشاوی هەنار

• نووسەرە ئێرانییەکانی خواردن بە خواردنێک دەیناسێنن کە «بە پلەی یەکەم لە کوردستان و مەشهەد لێ دەندرێت»؛ پارێزگای کوردستان یەکێکە لە ماڵە سەرەکییەکانی ئەم خواردنە

• ڕێواسی کێوی بە زۆری لە کەشوهەوای فێنکی شاخاویی ڕیزەچیاکانی زاگرۆس دەڕوێت، کە ناوەندی ژینگەیی ڕۆژهەڵاتە

• هەموو ڕێنماییەکی ئینگلیزیی چێشتلێنان بە «خورشتی فارسیی ڕێواس» ناوی دەبات؛ بنەچە ناوچەییە کوردییەکە لە وەرگێڕاندا ون دەبێت

زانیارییە خێراکان

ناو: خورشتی ڕێواس (خورشت ریواس)

بەوە ناو دەبرێت: «خورشتی فارسیی ڕێواس» لە هەموو میدیا ئینگلیزییەکانی خواردندا

جۆر: خورشتی هێواشلێنراوی گۆشتی بەرخ/مانگا لەگەڵ ڕێواسی تازە و گیا بۆنخۆشەکان

ناوچە: ڕۆژهەڵات (پارێزگای کوردستان، ئێران) و خوراسان

پێکهاتەکان: گۆشتی بەرخ، ڕێواسی تازە، نەعنا، جەعدەنووس، زەعفەران، زەردەچەوە، پیاز و دۆشاوی هەنار

پێگە: بە فارسی دان بە بنەچە ناوچەییە کوردییەکەیدا دەنرێت، بەڵام لە نووسینە ئینگلیزییەکانی خواردندا دەسڕدرێتەوە

بنەچە و ژینگە

ڕێواس لە کەشوهەوای فێنکی شاخاویی، بە زستانی سارد و هاوینی مامناوەند، باش دەڕوێت؛ ڕێک ئەو بارودۆخەی کە لە سەرتاسەری ڕیزەچیاکانی زاگرۆس هەیە کە بە ڕۆژهەڵاتدا تێدەپەڕێت. ڕێواسی کێوی بە زۆری لە بەرزاییەکانی پارێزگای کوردستان و کرماشان و ناوچەکانی دەوروبەر دەڕوێت. وشەی ڕێواس لە فارسیی کۆنەوە دێت و بۆ کوردی و عەرەبی و تورکی و تەنانەت ڕووسی بڵاو بووەتەوە، کە ئەمە ئاماژە دەدات ڕووەکەکە لە بەرزاییە ئێرانی–کوردییەکانەوە بۆ دەرەوە ناسراوە و بازرگانیی پێوە کراوە.

خورشتەکە حەزی فراوانتری کوردی و ئێرانی بۆ تامی ترش لە چێشتلێناندا دەردەخات. هەردوو چێشتلێنانی کوردی و فارسی ماددە ترشکەرەوەکان، ئاوی ترێی کال و هەنار و لیمۆی وشک و سماق، بەکار دەهێنن بۆ هاوسەنگکردنی خواردنە دەوڵەمەندەکانی گۆشتی بەرخ و گیا بۆنخۆشەکان. ڕێواس لە ترشکردنەوەدا پێکهاتەیەکی بێهاوتایە: زۆر ترشە، کاتێک لێ دەندرێت کەمێک شیرینە و هەر بەهارێک بە تازەیی بەردەستە. خورشتی ڕێواس خواردنێکی بەهارییە کە کاتێک ساقەکانی ڕێواس نوێ و نەرم دەبن دروست دەکرێت.

ئامادەکردنی نەریتی

پیاز لە ڕۆندا سوور دەکرێتەوە تا ڕەنگی زێڕینی دەبێت، پاشان گۆشتی بەرخ یان مانگا سوور دەکرێتەوە تا ڕەنگی قاوەیی دەبێت. زەردەچەوەی بۆ زیاد دەکرێت و گۆشتەکە لە ئاودا بە هێواشی دەکوڵێنرێت تا نەرم دەبێت؛ نزیکەی کاتژمێرێک. لەو ماوەیەدا ڕێژەیەکی زۆری جەعدەنووس و نەعنای تازە ورد دەکرێن و بە جیا سوور دەکرێنەوە تا بۆنیان لێ دێت، پاشان دەخرێنە ناو خورشتەکە. زەعفەران، کە هاڕدراوە و لە ئاوی گەرمدا هەڵکێشراوە، لەگەڵ گیا بۆنخۆشەکان بۆی زیاد دەکرێت. ڕێواسی تازە کە بە پارچەی قەبارەی یەک گاز بڕاوە، لە خولەکە کۆتاییەکاندا بۆی زیاد دەکرێت؛ تەنها بۆ ئەو ماوەیەی پێویستە تا نەرم بێت، بەڵام هەڵنەوەشێتەوە. هەندێک شێواز دۆشاوی هەناری بۆ زیاد دەکەن بۆ قووڵایی زیاتری تام. خورشتەکە لەسەر برنجی زەعفەران لەگەڵ تەهدیگی برژاودا پێشکەش دەکرێت، واتە توێکڵە زێڕینییەکەی برنج. تامەکە ترش و گیایی و بۆنخۆش و زۆر پڕتامە؛ هاوسەنگییەک لە نێوان ڕێواسی ترش و گۆشتی دەوڵەمەندی بەرخ، کە نەعنا تازەیی پێ دەبەخشێت و زەعفەران قووڵتری دەکات.

دانەپالێکی مشتومڕلێکراو: خواردنی کوردی، پێناسەی «فارسی»

شێوازی سڕینەوەی خواردنی کوردی لە ئێران جیاوازە لە تورکیا. لە تورکیا ناوە کوردییەکانی خواردن بە چالاکی بە ناوە تورکییەکان جێدەگیرێنەوە. لە ئێران خواردنە ناوچەییە کوردییەکان لە پێناسەیەکی فراوانی «چێشتلێنانی فارسی»دا هەڵدەمژرێن کە ناسنامە ناوچەییەکان یەکسان دەکات. چێشتلێنانی ئێران زۆر فرەجۆرە؛ گیلانی و مازەندەرانی و ئازەری و بەلووچی و کوردی و عەرەبی و تورکمانی، بەڵام لە میدیای نێودەوڵەتیی خواردندا هەموو شتێک دەبێتە «فارسی». خورشتی ڕێواس، خواردنێک کە خودی سەرچاوە ئێرانییەکان بە خواردنی کوردستانی دەناسێنن، هەر کە دەچێتە زمانی ئینگلیزییەوە دەبێتە «خورشتی فارسیی ڕێواس».

ئەمە گرنگە، چونکە تایبەتمەندیی ژینگەیی خواردنەکە دەسڕێتەوە. خورشتی ڕێواس لە هەموو شوێنێکی ئێران دروست ناکرێت. لەو شوێنانە دروست دەکرێت کە ڕێواسی لێ دەڕوێت؛ لە ناوچە شاخاوییە فێنکەکانی کوردستان و خوراسان. خواردنەکە دیمەن و کەشوهەوا و نەریتە ئاژەڵدارییەکانی ئەو ناوچە دیاریکراوانە دەردەخات. بە شێوەیەکی گشتی ناونانی بە «فارسی» وەک ئەوەیە هاگیس بە «بەریتانی» ناو ببەیت؛ لە ڕووی تەکنیکییەوە لە ئاستی نەتەوەییدا دروستە، بەڵام لە ڕووی کولتوورییەوە بێمانایە.

پرسیارە باوەکان

خورشتی ڕێواس چییە؟

خورشتێکی هێواشلێنراوی گۆشتی بەرخ یان مانگایە لەگەڵ ڕێواسی تازە و نەعنا و جەعدەنووس و زەعفەران و زەردەچەوە. بە پلەی یەکەم بنەچەی لە پارێزگای کوردستان لە ڕۆژئاوای ئێران و لە خوراسانەوەیە. لەسەر برنجی زەعفەران پێشکەش دەکرێت.

خورشتی ڕێواس کوردییە یان فارسی؟

سەرچاوە ئێرانییەکانی خواردن دەیناسێنن وەک خواردنێک کە بە پلەی یەکەم لە کوردستان و مەشهەد لێ دەندرێت. ژینگەی شاخاویی ڕۆژهەڵات دەردەخات، کە تێیدا ڕێواسی کێوی لە ڕیزەچیاکانی زاگرۆس دەڕوێت. بە ئینگلیزی هەمیشە بە «فارسی» ناو دەبرێت؛ بنەچە ناوچەییە کوردییەکە لە وەرگێڕاندا ون دەبێت.

تامی خورشتی ڕێواس چۆنە؟

ترش و گیایی و بۆنخۆش و زۆر پڕتامە. ڕێواسی ترش لەگەڵ گۆشتی دەوڵەمەندی بەرخ هاوسەنگ دەبێت، نەعنای تازە تازەیی پێ دەبەخشێت و زەعفەران قووڵتری دەکات. تامێکی هەیە کە جیاوازە لە زۆربەی خورشتە ڕۆژئاواییەکان؛ ترشییەکە نیشانەی ناسێنەریەتی.

کۆتایی

خورشتی ڕێواس خواردنی چیا کوردییەکانە، کە لەو شوێنانە دروست دەکرێت کە ڕێواسی کێوی لە بەرزاییەکانی زاگرۆس دەڕوێت. تامی ڕۆژهەڵات هەڵدەگرێت؛ ترش و گیایی و پڕزەعفەران، لەگەڵ نەریتە ئاژەڵدارییەکانی ئەو کۆمەڵگایانەی گۆشتی بەرخ بەوە لێ دەنێن کە چیاکان پێشکەشی دەکەن. هەڵمژینی لە ناو «چێشتلێنانی فارسی»ی گشتیدا بەو شێوەیە بەدنیازانە نییە کە گۆڕینی ناسنامەی بازرگانیی قەهوەی کوردی لەلایەن تورکیا بوو، بەڵام کاریگەرییەکە هەمانە: تایبەتمەندیی کوردی ون دەبێت. کاتێک ئەم خورشتە دەخۆیت، خواردنی شاخاویی کوردی دەخۆیت. شایانی ئەوەیە بەم شێوەیە بناسرێت.