نوێترین هەواڵە جیهانییەکانی کورد: 19ی شوباتی 2026

براتیسلاڤا / کۆبانی / هەولێر / ئەسینا – ئەمڕۆ جیهانی کورد لە خاڵێکی مێژووییی یەکلاکەرەوەدایە؛ لەوێ بەڵێنە بەرزەکانی دیپلۆماسیی نێودەوڵەتی بە ڕاستیی تاڵ و ساردی قەیرانێکی مرۆیی دەگەن. لە کاتێکدا وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا نیشانەی پەسەندکردنی «نەزمی نوێی سووریا» دەدات، شەقامەکانی کۆبانی بە واتای ڕاستەقینە و مەجازی ڕووبەڕووی زستانێک دەبنەوە. لە هۆڵەکانی پەرلەمانی ئەورووپاوە تا بەرەکانی گواستنەوەی سیاسیی سووریا، ئەمە وردەشیکردنەوەیەکی 1,000 وشەییە بۆ دۆخی نەتەوەی کورد.

1. «نیشانەی براتیسلاڤا»: ئەمریکا پشتگیریی یەکخستن لەگەڵ دیمەشق دەکات

ئەمڕۆ لە براتیسلاڤا، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، مارکۆ ڕووبیۆ، ڕوونترین نەخشەڕێگای تا ئێستای بۆ گۆڕانی ئاراستەی واشنتن لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست خستە ڕوو. لێدوانەکانی پشتڕاست دەکەنەوە کە ئەمریکا بە فەرمی لە «هاوبەشیی ستراتیژی» لەگەڵ هێزەکانی سووریای دیموکرات، هەسەدە، تێپەڕیوە و ڕووی کردووە لە «چاودێریی ستراتیژی»ی یەکخستنیان لە چوارچێوەی دەوڵەتی سووریادا.

دیدگای ئەمریکا سەبارەت بە «سووریای نوێ»:

• پەسەندکردنی ڕەوتەکە: ڕووبیۆ گوتی واشنتن دوای ڕێککەوتنی یەکخستنی 30ی کانوونی دووەم لە سووریا «لە ڕەوتەکە ڕازییە». ئەو ڕادەستکردنە سەربازییەکانی ئەم دواییەی، لەوانە ڕادەستکردنی بنکەی شەددادی لە دوێنێدا، وەک «گواستنەوەیەکی هەماهەنگکراو» بەرەو سەروەرییەکی یەکگرتووی سووریا وێنا کرد، نەک پاشەکشە.

• «لەنگەری کوردی»: ڕووبیۆ پێی وابوو سووریایەکی جێگیر پێویستی بە ناسنامەیەکی کوردیی دانپێدانراو هەیە. ئەو گوتی: «باوەڕمان وایە ڕێڕەوی ئێستا دڵنیایی دەدات کە کەمینەی کورد لە چوارچێوەی دەوڵەتدا وەک لەنگەری جێگیری بمێنێتەوە»، هەرچەندە دانی بەوەدا نا کە گواستنەوەکە هێشتا «ناسکە و پڕە لە گرژیی ناوخۆیی».

• گۆڕانی ئاراستەی بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر: واشنتن لە «ئۆپەراسیۆنە هاوبەشەکان»ی سەر زەوی دوور دەکەوێتەوە و بەرەو لێدانە وردەکانی پشتبەستوو بە زانیاریی هەواڵگری دەڕوات. گواستنەوەی ئەم دواییەی 5,700 زیندانیی گرنگی داعش بۆ عێراق ئەم گۆڕانەی زیاتر دەرخست؛ ڕووبیۆ، سەرەڕای زیادبوونی ڕەخنەکانی گرووپەکانی مافی مرۆڤ، بەرگریی لەم هەنگاوە کرد و بە پێویستی زانی بۆ کۆنترۆڵکردنی مەترسییەکە لە ناوچەکەدا.

2. گەمارۆی کۆبانی: «مردنێکی هێواش» لە نێو دیپلۆماسیدا

هەرچەندە زمانی دیپلۆماسی لە براتیسلاڤا گەشبینانەیە، دۆخی کۆبانی (عەین ئەلعەرەب) بیرخستنەوەیەکی خەمناکە کە «یەکخستن» هێشتا نەگەیشتووەتە بەردەم هەموو دەرگایەک. شارەکە ئێستا بۆ زیاتر لە 31 ڕۆژ لە ژێر «گەمارۆیەکی خنکێنەر»دایە.

داڕمانی دۆخی مرۆیی:

• قەیرانی پزیشکی و ئاو: شاندێکی نەتەوە یەکگرتووەکان لە نووسینگەی هەماهەنگیی کاروبارە مرۆییەکان (OCHA) ئەمڕۆ سەردانی کۆبانی کرد بۆ هەڵسەنگاندنی ئەوەی بەرپرسانی ناوخۆ بە «مردنێکی هێواش» ناوی دەبەن. چونکە هێڵەکانی کارەبا ڕۆژانە تەنها دوو کاتژمێر کار دەکەن، پەمپکردنی ئاو ڕاوەستاوە. ئێستا زیاتر لە 600,000 هاووڵاتیی مەدەنی لە شار و گوندەکان پشت بە ئاوی پیسی بیرەکان دەبەستن، کە بووەتە هۆی ڕاپۆرتکردنی سەدان حاڵەتی ژەهراویبوون.

• گەمارۆی پێداویستییە سەرەکییەکان: ڕاپۆرتەکانی چاودێریی سووریا بۆ مافەکانی مرۆڤ (SOHR) پشتڕاست دەکەنەوە کە خاڵەکانی پشکنین کە لەلایەن گرووپەکانی «حکومەتی کاتی»یەوە بەڕێوە دەبرێن، بە شێوەیەکی سیستەماتیک ڕێگری لە هاتنەژوورەوەی خواردن و دەرمان دەکەن. نەخۆشخانەکان بە کەمترین توانایان کار دەکەن و دەرمانە ڕزگارکەرەکانی ژیان بۆ نەخۆشییە درێژخایەنەکان، وەک شەکرە و بەرزیی پەستانی خوێن، لە سنووری شارەکە دەست بەسەردا دەگیرێن.

• زیانەکانی زستان: زریانێکی زستانیی مێژوویی بارگرانیی گەمارۆکە زیاتر دەکات. مانگی سووری کورد ئەمڕۆ ڕایگەیاند کە نەبوونی سووتەمەنی بۆ گەرمکردن بووەتە هۆی مردنی لانیکەم پێنج منداڵ لەبەر سەرما. بۆ زۆرێک لە کوردان، بێدەنگیی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی سەبارەت بە گەمارۆی کۆبانی وەک دووبارەبوونەوەی گەمارۆی داعشی 2014-2015 هەست پێ دەکرێت؛ بەڵام ئەمجارە گەمارۆدەران بەشێکن لە هەمان «گواستنەوە» کە جیهان ستایشی دەکات.

3. کوردستانی عێراق: پۆکەری پاڵێورانی «ئامێدی»

لە بەغدا و هەولێر، «سەهۆڵ»ی سیاسیی نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان درزی تێ کەوتووە، هەرچەندە هێشتا پێشکەوتنێکی کۆتایی بەدەست نەهاتووە. پۆستی سەرۆککۆماری عێراق تەوەری ئەم ململانێیەیە.

ململانێ بۆ کۆشک:

• ڕێککەوتن لەسەر نزار ئامێدی: وتەبێژی یەکێتی، کاروان گەزنەیی، کۆبوونەوەکانی ئەم دواییە لەگەڵ پارتی بە «زۆر ئەرێنی» وەسف کرد، هەرچەندە هیچ واژۆکردنێکی فەرمی ڕووی نەداوە. یەکێتی ئێستا هەوڵ دەدات نزار ئامێدی (وەزیری پێشووی ژینگە) وەک پاڵێوراوێکی یەکگرتووی کورد پێش بخات.

• هەنگاوی بەرامبەری پارتی: پارتی بە فەرمی فواد حوسێن (وەزیری ئێستای دەرەوە)ی بۆ پۆستەکە پاڵاوتووە و پێی وایە پۆستی سەرۆککۆمار دەبێت بە دەنگی زۆرینەی یاسادانەرە کوردەکان یەکلایی بکرێتەوە، لەبری سیستەمی «میراتگریی حیزبی» کە لە ساڵی 2005ەوە یەکێتی تێیدا ئەم پۆستەی بەدەستەوە گرتووە.

• فشارە ئابوورییەکان: لە نێو بنبەستی سیاسیدا، حکومەتی هەرێمی کوردستان ڕووبەڕووی شەپۆلێکی نوێی فشاری ناوخۆیی دەبێتەوە. لە سلێمانی، ئەمڕۆ دوای کوشتنی کارەساتباری ژنێکی کورد بە ناوی ئاوات خۆپیشاندانەکان هەڵگیرسان؛ هێرشکەرەکەی پێشتر لە بەند ئازاد کرابوو. گرووپەکانی مافی ژنان داوای چاکسازییەکی بنەڕەتی لە هەموو سیستەمی دادوەری دەکەن و ناجێگیریی سیاسی بە تێکچوونی یاسا و ئاسایشەوە دەبەستنەوە.

4. دیاسپۆرا: مافەکانی مرۆڤ و کێشەی «تاوانباری جەنگ»

لە ئەورووپا، دیاسپۆرای کورد لە دۆخێکی ئاڵۆزی یاسایی و ئەخلاقیدا ڕێگای خۆی دەدۆزێتەوە.

• کەیسی یانیس ڤاسیلیس یایلالی: لە ئەسینا، پەرلەمانی یۆنان ئێستا باس لە دەرکردنی یانیس ڤاسیلیس یایلالی دەکات؛ کۆماندۆیەکی پێشووی تورک کە دوای ئەوەی لە ساڵانی 1990دا لەلایەن پەکەکەوە دەستگیر کرا، بوو بە چالاکوانێکی پشتیوانی کورد. دەسەڵاتدارانی یۆنان داواکاریی پەنابەرییەکەیان ڕەت کردووەتەوە و بە پشتبەستن بە شایەتییەکانی خۆی لەسەر بینینی سووتاندنی گوندەکان لە کاتی خزمەتکردنیدا لە سوپای تورکیا، ناویان ناوە «تاوانباری جەنگ». گرووپە کوردییەکان لە یۆنان دژی ئەم هەنگاوە ناڕەزایی دەردەبڕن و پێیان وایە گەڕاندنەوەی یایلالی بۆ تورکیا «حوکمی مردن»ە.

• سنووردارکردنی ڤیزای ئەمریکا: ئەمڕۆ لە هەولێر ڕاگەیەندرا کە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا ڤیزای 18 بەرپرسی دیکەی ئێرانی هەڵوەشاندووەتەوە (کە کۆی گشتی دەگەیەنێتە 58)، بەهۆی ڕۆڵیان لە سەرکوتکردنی توندوتیژانەی خۆپیشاندەرە کورد و ئێرانییەکان لە کاتی «مانگرتنەکانی کانوونی یەکەم»دا.

• بنکەدراوەی «هەنگاو»: ڕێکخراوی هەنگاو بۆ مافەکانی مرۆڤ ئەمڕۆ نوێکردنەوەیەکی خەمناکی بڵاو کردەوە و ناسنامەی 330 قوربانیی کوژراو لە خۆپیشاندانەکانی ئەم دواییەی تاران پشتڕاست کردەوە؛ لە نێویاندا لانیکەم 84 کەس وەک کورد ناسێنراون، کە ڕۆڵی پێشەنگی ئەم کۆمەڵگەیە لە خەباتی بەردەوام دژی ڕژێمی ئێران دەردەخات.

وێنەیەکی ڕۆژانە: 19ی شوباتی 2026

شیکردنەوە: 19ی شوباتی 2026 ئەو ڕۆژە دەستنیشان دەکات کە گەلی کورد دەستی کرد بە تێگەیشتن لەوەی کە کۆنترۆڵی خاک بە ئامادەبوون لە دامەزراوەکاندا دەگۆڕدرێتەوە. لە کاتێکدا دیمەشق هەسەدە «یەک دەخات»، کارەساتی مرۆییی کۆبانی ئاگادارکردنەوەیەکە لەوەی چی ڕوو دەدات کاتێک «دەوڵەتی ناوەندی» کۆنترۆڵ دەگرێتەوە پێش ئەوەی پاراستنە دەستوورییەکان بە شێوەیەکی پتەو جێگیر بکرێن.