میر جەعفەری داسنی کێ بوو؟
میر جەعفەری داسنی (مردووە نزیکەی 841 زایینی) سەرکردەیەکی کوردی سەردەمی سەرەتاییی ئیسلامی بوو و لە سەردەمی فەرمانڕەواییی خەلافەتی عەباسیدا چاڵاک بوو. نازناوی «میر» (لە ئەمیری عەرەبییەوە، بە مانای فەرماندە یان شازادە) پایەکەی وەک سەرۆکی هۆز یان سەرکردەیەکی ناوچەییی کورد پیشان دەدات و نیسبەکەی، «داسنی»، بە داسنا (یان داسنی)یەوە پەیوەستی دەکات؛ هۆزێکی کورد کە نەوەکانی تا ئەمڕۆ لە ناوچەی زاگرۆس و میزۆپۆتامیادا ناسنامەیەکی تایبەتیان پاراستووە. نوێنەرایەتیی نەریتە بەردەوامەکەی سەرکردایەتیی سیاسیی کورد لە سەردەمی عەباسیدا دەکات، کاتێک سەرکردە هۆزییە کوردەکان لەگەڵ پەیوەندییە ئاڵۆزەکەی نێوان دەسەڵاتی خەلیفە و خۆبەڕێوەبردنی ناوخۆییی کورد هەڵسوکەوتیان دەکرد.
سەدەی 9 سەردەمێکی گرژیی بەرچاو بوو لە نێوان خەلافەتی عەباسی و جیهانی هۆزیی کورددا. سەرکردە کوردەکان لە سەرانسەری زاگرۆس و باکووری میزۆپۆتامیا بە نۆرە هاوکاریی والییەکانی خەلیفەیان دەکرد و لە دژیان ڕادەپەڕین و بەرامبەر ئاراستەی ناوەندگەراییی دەوڵەتی ئیسلامی جەختیان لە سەربەخۆییی گەلەکەیان دەکردەوە. میر جەعفەری داسنی بەشێک بوو لەم نەریتە؛ سەرکردەیەکی کورد کە لە جیهانێکی سیاسیی بەخێرایی گۆڕاودا ناسنامە و خۆبەڕێوەبردنی گەلەکەی دەپاراست.
خاڵە سەرەکییەکان
میر جەعفەری داسنی (مردووە نزیکەی 841 زایینی) سەرکردەیەکی کوردی سەردەمی سەرەتاییی ئیسلامی بوو و نازناوی میر (فەرماندە/شازادە)ی هەبوو.
نیسبەکەی، «داسنی»، بە هۆزە کوردییەکەی داسناوە پەیوەستی دەکات؛ ناسنامەیەک کە تا ئەمڕۆ پارێزراوە.
لە سەردەمی خەلافەتی عەباسیدا ژیا، سەردەمی گەشەی فیکری و هەروەها بەرگریی سیاسیی کورد.
سەدەی 9 چەند ڕاپەڕینێکی کوردی لە دژی دەسەڵاتی عەباسی بینی، کە جەختکردنەوەی بەردەوامی کورد لە خۆبەڕێوەبردن ڕەنگ دەداتەوە.
میر جەعفەری داسنی بەشێکە لە نەریتە دەوڵەمەندەکەی سەرکردایەتیی کورد کە پێش بنەماڵە فەرمانڕەوا گەورە کوردییەکانی سەدەکانی 10–11 هەبوو.
زانیارییە خێراکان
ناوەڕۆک
سەرەتای ژیان و بنەچە
ژیاننامەی تایبەتیی میر جەعفەری داسنی بە وردی لە تۆمارە مێژووییەکانەوە ناتوانرێت بدۆزرێتەوە. وەک سەرکردەیەکی کوردی سەدەی 9 دەناسرێت کە مردنی نزیکەی 841 زایینی دەیخاتە ناوەڕاستی سەردەمی عەباسی؛ دوای لوتکە فیکرییەکانی خەلافەتی مەئموون و لە سەردەمی زیادبوونی پارچەپارچەبوونی سیاسیی عەباسیدا. نازناوی «داسنی» بە هۆزە کوردییەکەی داسناوە پەیوەستی دەکات، یەکێک لە گرووپە هۆزییەکانی ناوچەی زاگرۆس و میزۆپۆتامیا کە نەوەکانی تا سەردەمی نوێ ناسنامەیەکی تایبەتیان پاراستووە.
نازناوی «میر» (لە ئەمیری عەرەبییەوە) پیشان دەدات کە میر جەعفەر پیاوێکی خاوەن دەسەڵاتی سیاسی و سەربازی بوو؛ سەرۆک یان فەرماندەیەک لە نەریتی هۆزیی کورددا. سەرکردایەتیی هۆزیی کورد لەم سەردەمەدا هەم لە ناو پێکهاتە سیاسییە عەباسییەکە و هەم لە پاڵیدا کاری دەکرد؛ میرە کوردەکان لە بەرامبەر والییەکانی خەلیفەدا دانوستانیان بۆ خۆبەڕێوەبردنی گەلەکەیان دەکرد و لە هەمان کاتدا هاوپەیمانییە هۆزییەکانی خۆیان بەڕێوە دەبرد.
چوارچێوەی مێژوویی
میر جەعفەری داسنی نزیکەی 841 زایینی، لە سەردەمی فەرمانڕەواییی خەلیفەی عەباسی، واسیقدا (فەرمانڕەوایی: 842–847 زایینی)، مرد. ئەمە سەردەمێکی لاوازیی سیاسیی خەلافەت بوو: عەباسییەکان لە کوشتنی خەلیفە موتەوەکیل لە 861 زایینییەوە لە ژێر زاڵبوونی فەرماندە سەربازییە تورکەکانیاندا بوون، هەرچەندە ئەو ڕووداوە هێشتا چەند دەیەیەک دوور بوو، بەڵام پارچەپارچەبوونی سیاسیی خەلافەت پێشتر دەستی پێ کردبوو. بە لاوازبوونی دەسەڵاتی ناوەندی، سەرکردە هۆزییە کوردەکانی زاگرۆس و باکووری میزۆپۆتامیا زیاتر توانییان خۆبەڕێوەبردنی خۆیان بچەسپێنن.
ڕاپەڕینە کوردییەکانی سەدەی 9، کە لە 840 و 846 و 866 زایینی تۆمار کراون، ڕەوتە فراوانترەکەی بەرگریی کورد بەرامبەر ناوەندگەراییی خەلیفە ڕەنگ دەدەنەوە. ژیان و مردنی میر جەعفەری داسنی نزیکەی 841 زایینی دەیخاتە سەرەتای ئەم سەردەمەی جەختکردنەوەی بەردەوامی سیاسیی کورد. بەشێک بوو لە نەوەی ئەو سەرکردە کوردانەی لە بەرامبەر فشاری عەباسیدا ناسنامە سیاسییەکەی گەلەکەیان پاراست و جێنشینەکانیان لە کۆتاییدا بنەماڵە فەرمانڕەوا گەورە کوردییەکانی سەدەکانی 10 و 11یان دامەزراند.
ڕۆڵ لە سەرکردایەتیی کورددا
نەریتی کوردیی داسنی
داسنی (یان داسنا) یەکێکە لە گرووپە هۆزییە کوردییەکانی ناوچەی زاگرۆس و باکووری میزۆپۆتامیا. ناسنامەکەیان وەک کۆمەڵگەیەکی تایبەتی کوردی بە درێژایی سەردەمی ئیسلامی و تا سەردەمی نوێ پارێزراوە. پەیوەندیی میر جەعفەری داسنی بەم هۆزەوە دەیخاتە ناو نەریتێکی دیاریکراوی سەرکردایەتی و ناسنامەی هۆزیی کورد. نەریتی داسنی فرەجۆریی گەلی کورد ڕەنگ دەداتەوە؛ هۆزە زۆرەکانی، دابونەریت و زاراوە تایبەتەکانی و ناسنامە هاوبەشەکەیان وەک گەلێکی شاخاوی بە نەریتێکی سەربەخۆیی کە جێی شانازییە.
سەرکردایەتیی کورد لە سەردەمی عەباسیدا
سەرکردە هۆزییە کوردەکانی سەدەی 9 لە بوارێکی ئاڵۆزی سیاسیدا هەڵسوکەوتیان دەکرد. وەک ئەوانەی بە ناو ژێردەستی خەلافەتی عەباسی بوون، چاوەڕێ دەکرا باج بدەن و سەرباز دابین بکەن و دان بە دەسەڵاتی خەلیفەدا بنێن. لە کرداردا، زۆرێک لە میرە کوردەکان خۆبەڕێوەبردنێکی بەرچاویان دەپاراست؛ بەپێی دابونەریتی خۆیان گەلەکەیان بەڕێوە دەبرد، هێزە سەربازییەکانی خۆیان دەپاراست و بەرامبەر دەستدرێژیی والییەکانی خەلیفە بەرگرییان دەکرد. ئەم کارلێکە لە کۆتاییدا میرنشینە کوردییە بە تەواوی سەربەخۆکانی سەدەی 10ی لێ کەوتەوە: حەسەنەوەییەکان، ڕەوادییەکان، شەدادییەکان و ئەوانی دیکە.
ڕیزبەندیی کاتیی ڕووداوە سەرەکییەکان
میرات و کاریگەریی کولتووری
میراتی میر جەعفەری داسنی شوێنەکەیەتی لە نەریتە درێژەکەی سەرکردایەتیی هۆزیی کورد کە پردێکی لە نێوان جیهانی کوردیی پێش ئیسلام و سەردەمی گەورەی بنەماڵە فەرمانڕەوا کوردییەکانی سەدەکانی 10–11دا دروست کرد. یەکێک بوو لەو سەرکردانەی لە سەردەمە قورسە عەباسییەکەدا ناسنامە سیاسییەکەی کوردیان پاراست و مسۆگەریان کرد کە کاتێک بارودۆخ گونجاو بێت، سەرکردە کوردەکان بتوانن وەک دامەزرێنەری بنەماڵە فەرمانڕەوا سەربەخۆکان سەر هەڵبدەن.
پرسیارە باوەکان
میر جەعفەری داسنی کێ بوو؟
میر جەعفەری داسنی (مردووە نزیکەی 841 زایینی) سەرکردەیەکی (میر) کوردی سەردەمی سەرەتاییی ئیسلامی بوو و پەیوەندیی بە هۆزە کوردییەکەی داسنییەوە هەبوو. لە سەردەمی خەلافەتی عەباسیدا ژیا و بەشێکە لە نەریتی سەرکردایەتیی سیاسیی کورد کە پێش بنەماڵە فەرمانڕەوا گەورە کوردییەکانی سەدەکانی 10 و 11 هەبوو.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
List of Kurds — Wikipedia (en.wikipedia.org/wiki/List_of_Kurds).
Spread of Islam among Kurds — Wikipedia (en.wikipedia.org/wiki/Spread_of_Islam_among_Kurds).