نانی تەنوور: نانە کوردییەکە کە بە لێدان بە گڵەوە دەنووسێنرێت
نانی تەنوور نانێکی تەختی کوردییە کە لە ناو تەنووردا دەبرژێنرێت — تەنوورێکی گڵیی خڕ کە بە دار یان خەڵووز گەرم دەکرێت و تۆپەکانی هەویر ڕاستەوخۆ بە لێدان بە دیوارە سووتێنەرە ناوەوەکانیەوە دەنووسێنرێن و لە چەند خولەکێکدا دەبرژێنرێن. تەنوور کۆنترین تەکنەلۆژیای نانپێژکردنی ناوچەکەیە — پاشماوەی تەنووری گڵی لەگەڵ بەڵگەی خواردنی لێنراو لە شوێنە شوێنەوارییەکانی سەرتاسەری کوردستان و میزۆپۆتامیا دۆزراونەتەوە کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ پێنج هەزار ساڵ. لە گەڕەکی قەرەبووی هەولێر، کڕیاران پێش بەیانی بۆ نانی تەنووری تازە ڕیز دەبەستن. لە ئۆسلۆ، چێشتخانەیەکی کوردی تەنوورێکی گڵیی تەواو دروستکراوی لە سووریا هاوردە کرد چونکە لە نەرویژ کەس نەیتوانی یەکێک دروست بکات. لە کەلتووری کوردیدا، نان پیرۆزە. هەرگیز فڕێ نادرێتە سەر زەوی، بەفیڕۆ نادرێت و کەس بەسەریدا تێناپەڕێت. نانی تەنوور بنەڕەتیترین دەربڕینی ئەو ڕێزگرتنەیە — نان بەو شێوەیە دروست دەکرێت کە بە درێژایی هەزاران ساڵ لەسەر خاکی کوردان دروست کراوە.
خاڵە سەرەکییەکان
• نانی تەختی کوردی کە لە ناو تەنوورێکی گڵیدا دەبرژێنرێت — هەویر بە لێدان بە دیوارە ناوەوەکانەوە دەنووسێنرێت و لە چەند خولەکێکدا دەبرژێنرێت
• تەنوور تەکنەلۆژیایەکی پێنج هەزار ساڵەیە — پاشماوە شوێنەوارییەکانی لە سەرتاسەری کوردستان و میزۆپۆتامیا دۆزراونەتەوە
• لە نانەواخانەکانی هەولێر، سلێمانی و دهۆک ڕۆژانە بە تازەیی دروست دەکرێت — کڕیاران پێش بەیانی ڕیز دەبەستن
• چێشتخانەیەکی کوردی لە ئۆسلۆ تەنوورێکی گڵیی لە سووریا هاوردە کرد چونکە نەدەکرا ئەو تەکنەلۆژیایە لەوێ دووبارە دروست بکرێت
زانیارییە خێراکان
ناوی کوردی: Nanê Tenûrê (نانی برژاو لە تەنووردا)
تەنوور: تەنوور — دەفرێکی گڵی یان کانزایی خڕ کە بە ئاگری دار/خەڵووز گەرم دەکرێت
جۆر: نانی تەختی ڕۆژانە و تازە — نانی ژیانی ڕۆژانەی کوردان
ناوچە: هەموو کوردستان — هەموو شارێک، هەموو گوندێک و هەموو نانەواخانەیەک
پێنج هەزار ساڵ ئاگر و گڵ
تەنوور — تەنوورێکی گڵیی ستوونی کە لە ناوەوە گەرم دەکرێت — یەکێکە لە کۆنترین تەکنەلۆژیاکانی لێنانی خواردن لە جیهاندا. پاشماوە شوێنەوارییەکانی تەنووری گڵی، لەگەڵ بەڵگەی خواردنی لێنراو، لە سەرتاسەری ئەو ناوچەیە هەڵکۆڵراون کە کوردستان، عێراق، ئێران، ئەفغانستان و دۆڵی ڕووباری ئیندۆسی ئەمڕۆ دەگرێتەوە، و مێژووەکەیان بەلایەنی کەمەوە پێنج هەزار ساڵە. بنەماکە سادە و زیرەکانەیە: ئاگرێک لە ناو تەنوورەکەدا دیوارە گڵییەکان بە پلەیەکی زۆر بەرز گەرم دەکات. هەویر ڕاستەوخۆ بە لێدان بەو دیوارانەوە دەنووسێنرێت. گەرمای تیشکدەر لە چەند خولەکێکدا نانەکە دەبرژێنێت، دەرەوەیەکی خڕپ و ناوەوەیەکی نەرم و تامێکی کەمێک دووکەڵاویی پێ دەبەخشێت کە هیچ تەنوورێکی نوێ ناتوانێت دووبارەی بکاتەوە.
لە گەڕەکی قەرەبووی هەولێر، Kurdistan24 دیمەنی بەیانیی نانەواخانەکەی تۆمار کرد: کڕیاران پێش بەیانی ڕیزیان دەبەست و پارەکەیان لەسەر مێزەکە دادەنا، لە کاتێکدا نانەواکە تۆپەکانی هەویری شێوە دەدا، لە دەستێکەوە بۆ دەستەکەی دیکەی هەڵدەدا و بە لێدان لە ناو تەنوورەکەدا دەینووساندن. نانەکە پف دەکات، پۆپکە دەردەهێنێت و لە چەند خولەکێکدا بە ڕەنگی زێڕین دەردەهێنرێت. ئەمە بۆ ئەوەندەی کە خەڵک بیری دەکەنەوە، هەموو بەیانییەک لە شارە کوردییەکاندا ڕوویداوە. نانەوایەکی 23 ساڵە بە ناوی عاید ئەحمەد بە Kurdistan24ی گوت: «خەڵک داوای کولێرە بە پەنیر دەکەن و هەر لێرە لەگەڵ چای شیرین دەیخۆن.» نانەواخانەکە تەنها دوکانێک نییە. شوێنی کۆبوونەوەی بەیانییانەیە.
هاوردەکردنی خودی تەنوورەکە
لە دیاسپۆرادا، تەنوور ئەو بەشەی کەلتووری خواردنی کوردییە کە گواستنەوەی هەرە سەختە. چێشتخانەیەکی کوردی لە ئۆسلۆ بە ناوی نەورۆز نەیتوانی لە نەرویژ کەسێک بدۆزێتەوە کە تەنوورێکی ڕێک دروست بکات. خاوەنەکە بە هاوردەکردنی تەنوورێکی گڵیی تەواو دروستکراو لە سووریا کێشەکەی چارەسەر کرد. تەنوور ئاوا لە نانی کوردیدا ناوەندییە: کاتێک نانەوایەکی کورد لە ئۆسلۆ ویستی نانی ڕاستەقینە دروست بکات، خودی تەنوورەکە ناچار بوو کیشوەرەکان ببڕێت. بلۆگنووسێکی کورد لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لەبارەی نان دروستکردن لەگەڵ دایکی نووسی، بە بەکارهێنانی ساج و کەرەستەی دەستکردی باوکی. کاتێک لە ئینتەرنێتدا لەبارەی نانەکە گەڕا، بینی بە ناوی «یوفکای تورکی» ناو براوە. تۆمارەکەی ڕاست کردەوە: «خەڵکی کورد بۆ زۆر زۆر ساڵ ئەم نانەیان دروست کردووە.» کەرەستەکان، شێوازەکە و نەریتەکە — هەمووی کوردییە.
پرسیارە دووبارەکان
نانی تەنوور چییە؟
نانی تەختی کوردییە کە لە ناو تەنووردا دەبرژێنرێت — تەنوورێکی گڵیی خڕ کە هەویر بە لێدان بە دیوارە سووتێنەرە ناوەوەکانیەوە دەنووسێنرێت. لە چەند خولەکێکدا دەبرژێنرێت و نانێک بە دەرەوەی خڕپ، ناوەوەی نەرم و تامێکی کەمێک دووکەڵاوی دروست دەکات.
تەنوور چییە؟
تەنوورێکی گڵی یان کانزایی خڕە کە لە ناوەوە بە ئاگری دار یان خەڵووز گەرم دەکرێت. هەویری نانەکە ڕاستەوخۆ بە دیوارە ناوەوەکانەوە دەنووسێنرێت. تەکنەلۆژیاکە بەلایەنی کەمەوە پێنج هەزار ساڵ تەمەنی هەیە و لە سەرتاسەری کوردستان و میزۆپۆتامیا بەڵگەی شوێنەواری بۆ هەیە. لە هەمان خێزانی تەنووری هیندی و تەندیری ئاسیای ناوەڕاستە.
کۆتایی
نانی تەنوور ئەو نانەیە کە بنەمای هەموو ژەمێکی کوردییە. ئەو نانەیە کە لە زستاندا لەگەڵ سەر و پێ و لە ئاهەنگەکانی هاوسەرگیریدا لەگەڵ بریانی دەخورێت. ئەو نانەیە کە شفتەی تێدا دەپێچرێتەوە و تەپسیی پێ هەڵدەگیرێت. ئەو نانەیە کە نانەواکانی هەولێر پێش بەیانی دروستی دەکەن و نانەواکانی ئۆسلۆ بە تەنوورێک دروستی دەکەن کە بە کیشوەرەکاندا گواستوویانەتەوە. ئەو تەنوورەی دەیبرژێنێت پێنج هەزار ساڵەیە. ئەو دەستە کوردییانەی کە هەویر شێوە دەدەن و بە لێدان بە گڵەوە دەینووسێنن، بۆ ماوەیەکی درێژتر لە بوونی هەر دەوڵەتێکی نوێ ئەو کارەیان کردووە. ئەمە نانی تورکی نییە. ئەمە نانی عێراقی نییە. ئەمە نانی تەنوورە. نانی کوردی، لە تەنوورێکی کوردییەوە، لە نانەواخانەیەکی کوردیدا، لەسەر مێزێکی کوردی.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
Kurdistan24 — نان، خواردنێکی بنەڕەتیی بەچێژی کەلتووری کوردی (دیمەنی نانەواخانەی هەولێر، 2021)
Flatbread Society — نانەواخانە و چێشتخانەی نەورۆز، ئۆسلۆ (تەنووری هاوردەکراو لە سووریا)
Best of Vegan — چێشتی ڤیگنی کوردی (وەسفی نانی تەنوور)
Kurdish-History.com — نانێ تیری: نانی کوردی بۆ هەڵگرتن (جۆرە وشکەکەی بۆ زستان)