نیزامەدین ئاریچ کێیە؟
نیزامەدین ئاریچ گۆرانیبێژ و فیلمسازێکی کوردی تورکیایە کە لە 1956 لە دێرسیم (تونجەلی) لەدایک بوو و بوو بە پێشەنگێکی دەربڕینی کولتووریی کوردی لە تورکیا. لە کاتێکدا کە مۆسیقای کوردی بە فەرمی قەدەغە بوو، ئەدای دەکرد و کەژێ (1999)ی دەرهێنا؛ یەکێک لە یەکەم فیلمە درێژەکان بە زمانی کوردی کە لەلایەن فیلمسازێکی کوردی تورکیاوە بەرهەم هێنرا.
ئامادەییی بۆ گۆرانیوتن بە کوردی لەبەرچاوی خەڵک لە تورکیا و ئەو لێکەوتە یاسایی و سیاسییانەی کە بەهۆی ئەو کارە ڕووبەڕوویان بووەوە، لە دەیەی 1990ەکاندا کردی بە هێمایەکی خۆڕاگریی کولتووریی کوردی. بەهۆی چالاکییە مۆسیقییەکانی ماوەیەک لە زیندان بوو و پاشان لە ئەڵمانیا لە تاراوگە ژیا؛ لە ژێر فشارە سیاسییەکاندا کاری هونەریی خۆی بەردەوام کرد.
فیلمەکەی، کەژێ، کە یەکەم فیلمی درێژ بوو بە زمانی کوردی کە لەلایەن فیلمسازێکی کوردی خەڵکی تورکیاوە دەرهێنرا، دەستکەوتێکی پێشەنگانە بوو کە دەرگای بۆ سینەمای کوردی لە تورکیا کردەوە؛ ئەو سینەمایەی یڵماز گونەی پێشتر تەنها لە تاراوگەوە نوێنەرایەتیی کردبوو.
خاڵە سەرەکییەکان
• لە 1956 لە دێرسیم لەدایک بوو؛ گۆرانیبێژ و فیلمساز.
• پێشەنگی ئەدای مۆسیقای کوردی لەبەرچاوی خەڵک لە تورکیا لە کاتی قەدەغەبوونیدا.
• کەژێ (1999)ی دەرهێنا؛ یەکێک لە یەکەم فیلمەکانی تورکیا بە زمانی کوردی.
• بەهۆی چالاکییە مۆسیقییەکانی زیندانی کرا؛ ماوەیەک لە ئەڵمانیا لە تاراوگە ژیا.
• هێمای خۆڕاگریی کولتووریی کوردی لە تورکیا لە پاڵ موسا عەنتەر و ئەحمەت کایا.
زانیاریی خێرا
ناوەڕۆک
سەرەتای ژیان
لە 1956 لە دێرسیم لەدایک بوو؛ هەمان ناوچە کوردی و عەلەوییەکە کە عایشە شانی پێ گەیاند. لە نەریتی فۆلکلۆریی کوردیدا وەک مۆسیقاژەن پێگەیشت و لە ڕێگەی ئەداکانی و دواتر فیلمسازییەکەی بوو بە بەرگریکارێکی مافە کولتوورییەکانی کورد.
پاشخانی مێژوویی
تورکیا لە دەیەی 1990ەکاندا لە لووتکەی سەرکوتکردنی دەربڕینی کولتووریی کوردی بوو؛ مۆسیقای کوردی قەدەغە بوو، چالاکوانە سیاسییە کوردەکان زیندانی دەکران یان دەکوژران، و کارکەرانی بواری کولتوور ڕووبەڕووی فشارێکی زۆر دەبوونەوە. ئەدای مۆسیقای کوردی لەلایەن نیزامەدین ئاریچەوە لەم ژینگەیەدا کردەوەیەکی ئازایەتیی کولتووری بوو.
دەستکەوتەکان
ئەدای مۆسیقای کوردی و کەژێ (1999)
ئەدای مۆسیقای کوردی لەلایەن نیزامەدین ئاریچەوە لەبەرچاوی خەڵک لە تورکیا، لە کاتێکدا کە لە ڕووی یاسایی و سیاسییەوە مەترسیدار بوو، بەربەستەکانی شکاند و نیشانی دا کە دەربڕینی کولتووریی کوردی بێدەنگ ناکرێت. زیندانیکردنی بەهۆی ئەم چالاکییانە پێگەیەکی لە خۆڕاگریی کولتووریی کوردیدا پێ بەخشی کە هەم ئازاربەخش و هەم بەهێز بوو.
فیلمەکەی، کەژێ (1999)، کە فیلمێکی درێژە بە زمانی کوردی، دەستکەوتێکی پێشەنگانە بوو لە سینەمای کوردی تورکیادا و دەرگای بۆ نەوەی دواتری فیلمسازە کوردەکانی تورکیا کردەوە.
ڕیزبەندیی کاتی
مشتومڕەکان
ناسنامەی کوردیی ئەو و کارە کولتوورییە پێشەنگەکەی سەلمێنراون.
میرات
نیزامەدین ئاریچ پێشەنگێکی دەربڕینی کولتووریی کوردییە لە تورکیا؛ گۆرانیبێژێک کە بەربەستی قەدەغەی مۆسیقای کوردیی شکاند و فیلمسازێک کە یەکێک لە یەکەم فیلمەکانی تورکیای بە زمانی کوردی بەرهەم هێنا. ئازایەتیی لە دەیەی 1990ەکاندا بەشداریی لە دانپێدانانی دواتر بە مافە کولتوورییەکانی کورد لە تورکیادا کرد.
پەیوەندییەکان
عایشە شان؛ هاوتای مۆسیقاژەنی کورد لە نەریتی دێرسیم
ئەحمەت کایا؛ هاوتای مۆسیقاژەنی کوردی تورکیا کە باجی ناسنامەی کوردییەکەی دا
جوان حاجۆ؛ گۆرانیبێژی کورد، هاوچەرخ
پرسیارە باوەکان
نیزامەدین ئاریچ کێیە؟
نیزامەدین ئاریچ (لەدایکبووی 1956) گۆرانیبێژ و فیلمسازێکی کوردی تورکیای خەڵکی دێرسیمە. لە کاتی قەدەغەبوونی مۆسیقای کوردیدا پێشەنگیی ئەداکردنی لەبەرچاوی خەڵک لە تورکیا کرد، بەهۆی چالاکییەکانی زیندانی کرا، و کەژێ (1999)ی دەرهێنا؛ یەکێک لە یەکەم فیلمەکانی تورکیا بە زمانی کوردی.
ئایا نیزامەدین ئاریچ کورد بوو؟
بەڵێ. خەڵکی دێرسیمی ناوچە کوردییەکەی ڕۆژهەڵاتی تورکیا بوو و تەواوی ڕێڕەوی هونەریی خۆی بۆ دەربڕینی کولتووریی کوردی تەرخان کردووە.
سەرچاوەکان
بەشداربووانی Wikipedia. 'Nizamettin Arıç.' Wikipedia. سەردانکراوە 2025.