پەردە پلاو: پلاوی بووکگواستنەوەی کوردی، شاراوە لە پشت ناوێکی تورکی

پەردە پلاو پلاوێکی کوردیی ڕێوڕەسمەکانە؛ برنجێکی بۆنخۆش کە مریشک و بادەم و دانەی سنەوبەر و کشمیشی ڕەشی بچووکی لە نێو چینەکاندا هەیە، لە هەویرێکی باریک دەئاڵێندرێت و لە مەنجەڵێکی تایبەتیی مسین بە شێوەی تەربووش دەبرژێت تا زێڕین دەبێت. هەموو سەرچاوەیەک هاوڕایە کە ڕەچەڵەکی لە سێرتەوەیە (کوردی: سەرت)، شارێک لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا کە زۆرینەیەکی زۆری دانیشتووانی کوردن. کەچی ویکیپیدیا لە ژێر پۆلی «چێشتی تورکی» دایدەنێت، تەیست ئەتڵەس وەک «خۆراکێکی نەریتیی تورکیا» لیستی دەکات و هەموو ماڵپەڕێکی ئینگلیزیی ڕێچکەی لێنان ناوی «Perde Pilavı»ی لێ دەنێت، بەبێ هیچ ئاماژەیەک بە دروستکەرە کوردەکانی. ناوە کوردییەکەی، پەردە پلاو، هەرگیز لە بازرگانیدا بەکار ناهێنرێت. هێما قووڵەکانی بووکگواستنەوەی ناو خۆراکەکە، کە هەر پێکهاتەیەکی پەیامێکی دیاریکراوی بۆ بووکەکە هەیە، نەریتێکی کوردییە کە بە ناوی تورکی بە جیهان پێشکەش دەکرێت.

خاڵە سەرەکییەکان

• پلاوی برنج بە مریشک و بادەم و دانەی سنەوبەر و کشمیشی ڕەشی بچووک، پێچراو بە هەویر، کە لە مەنجەڵێکی مسین بە شێوەی تەربووش دەبرژێت

• هەمووان دان بەوەدا دەنێن کە ڕەچەڵەکی لە سێرتەوەیە، شارێک کە زۆرینەی دانیشتووانی کوردن؛ بەڵام لە هەموو بنکەیەکی نێودەوڵەتیی زانیاریی خۆراکدا ناوی «تورکی»ی لێ دەنرێت

• هەر پێکهاتەیەکی پەیامێکی هێمایی بۆ بووکەکە هەیە: توێکڵە هەویرییەکە واتای «نهێنییەکانی ئەم خێزانە بپارێزە» دەدات، برنج نیشانەی زاوزێیە و بادەم نیشانەی نەوەکانی داهاتووە

• ئامادەکردنی نیوە ڕۆژ دەخایەنێت؛ یەکێکە لەو خۆراکانەی لە چێشتخانەی کوردیدا زۆرترین کاریان دەوێت

زانیارییە خێراکان

ناوی کوردی: پەردە پلاو (پەردە = پەردە/ڕووپۆش، پلاو = پلاو)

ناوی تورکی: Perde Pilavı / Perdeli Pilav

جۆر: پلاوی ڕێوڕەسمیی برنج، پێچراو بە هەویر؛ لە بووکگواستنەوەدا پێشکەش دەکرێت

ڕەچەڵەک: سێرت (کوردی: سەرت)، شارێک لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا کە زۆرینەی دانیشتووانی کوردن

دۆخ: بەرز؛ لە ناوخۆدا دان بە ڕەچەڵەکە کوردییەکەیدا دەنرێت، بەڵام لە ناونانی نیشتمانی و نێودەوڵەتیدا دەسڕدرێتەوە

ڕەچەڵەک: خۆراکێک لە شارێکی کوردییەوە

هەموو سەرچاوەیەک کە باسی ڕەچەڵەکی پەردە پلاو دەکات ئاماژە بە هەمان شوێن دەدات: سێرت. ماڵپەڕە تورکییەکانی ڕێچکەی لێنان ناوی «خۆراکێکی چێشتی سێرت»ی لێ دەنێن. ئێس بی ئێس فوود وەسفی دەکات بە «هاتوو لە ناوچەی باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا». ناوەندی پشتیوانیی خێزانی سێرت فێرکردنی لەگەڵ بوریان و کیتێل (کوتڵک) وەک خۆراکێکی ناوخۆیی پێشکەش دەکات. سێرت شارێکی تورکی بە کەمینەیەکی کوردی نییە. شارێکی کوردییە لە ناو سنوورەکانی تورکیادا. زۆرینەیەکی زۆری دانیشتووانی کوردن. ئەو زمانەی لە ماڵ و بازاڕ و بووکگواستنەوەکاندا قسەی پێ دەکرێت کە پەردە پلاوی تێدا پێشکەش دەکرێت، کوردییە.

هەندێک نووسەری تورکیی خۆراک ڕەچەڵەکی خۆراکەکە دەگەڕێننەوە بۆ ئاسیای ناوەڕاست. ئەم بانگەشەیە پشتڕاست نەکراوەتەوە و وا دەردەکەوێت کە ئامانجی ئەوەیە خۆراکەکە لە چوارچێوەی ڕەچەڵەکێکی گەلان و زمانە تورکییەکاندا دابنێت، لەبری ڕەچەڵەکێکی کوردی. ئەوەی بەڵگەدارە ئەوەیە کە خۆراکەکە لە سێرت و شارۆچکە کوردییەکانی دەوروبەری هەیە، لە بووکگواستنەوە کوردییەکاندا پێشکەش دەکرێت و هێمای ڕێوڕەسمیی کوردی لەخۆ دەگرێت.

ئامادەکردن و هێماکان

ئامادەکردنی پەردە پلاو نیوە ڕۆژ دەخایەنێت. مریشک دەکوڵێندرێت تا نەرم دەبێت و دەکرێت بە پارچەی باریک. برنج دەخیسێندرێت و بە کەرە لە ئاوی گۆشتی مریشکدا نیوکوڵ دەکرێت. بادەم و دانەی سنەوبەر و کشمیشی ڕەشی بچووک بە جیا لە چەوریدا دەبرژێنرێن. هەویرێکی باریک لە ئارد و هێلکە و ماست و کەرە دەکرێتەوە و دەخرێتە ناو مەنجەڵێکی تایبەتیی مسین بە شێوەی تەربووش، بە جۆرێک کە بەسەر کەنارەکاندا شۆڕ بێتەوە. پڕکەرەوەی برنج، تێکەڵ بە مریشک و دانەکان و کشمیش و تامکراو بە خوێ و ئۆرێگانۆ و فلفلی ڕەش، دەخرێتە ناو مەنجەڵە هەویرپۆشەکە و چڕ دەکرێت. ئەو هەویرەی بەسەر کەنارەکاندا شۆڕ بووەتەوە هەڵدەدرێتەوە بۆ داخستنی خۆراکەکە و هەمووی لە فڕندا دەبرژێت تا توێکڵەکە زێڕین دەبێت.

هەر پێکهاتەیەک پەیامێک لە خەسووەکەوە بۆ بووکەکە هەڵدەگرێت. ئەو توێکڵە هەویرییەی پلاوەکە دادەخات دەڵێت: «ئەم ماڵە ئێستا ماڵی تۆیە؛ نهێنییەکانی وەک نهێنیی خۆت بپارێزە.» برنج نیشانەی زاوزێ و بەرەکەتە. بادەم نیشانەی نەوەکانە. دەوڵەمەندیی خۆراکەکە بە کەرە و دانەکان و گۆشت، نیشانەی خۆشگوزەرانی و بەخێرهێنانە. ئەمە تەنها خۆراک نییە؛ شتێکی ڕێوڕەسمییە، پەیمانێکی هێماییە کە بە زمانی لێنان پێشکەش دەکرێت.

ناکۆکی لەسەر ناساندن: ڕێوڕەسمی کوردی، ناوی بازرگانیی تورکی

ئەم شێوازە ئێستا بۆ خوێنەرانی ئەم زنجیرەیە ئاشنایە. خۆراکێک کە لە شارێکی کوردی و بە دەستی خەڵکی کورد و بۆ بووکگواستنەوە کوردییەکان دروست دەکرێت و هێمای ڕێوڕەسمیی کوردی لەخۆ دەگرێت، هەر کاتێک دەچێتە ناو سیستەمی نێودەوڵەتیی خۆراک، ناوی «تورکی»ی لێ دەنرێت. وتارەکەی ویکیپیدیا لەسەر خۆراکەکە لە ژێر پۆلی «چێشتی تورکی» دانراوە. تەیست ئەتڵەس ناوی «خۆراکێکی نەریتیی تورکیا»ی لێ دەنێت. ماڵپەڕەکانی ڕێچکەی لێنان بە «پلاوی بووکگواستنەوەی تورکی» یان «خۆراکێکی چێشتی باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا» وەسفی دەکەن.

خودی دەستەواژەی «باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا» سڕینەوەیەکی بە کۆدە. «باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا» کوردستانە. کاتێک میدیای تورکیی خۆراک دەڵێت «خۆراکێک لە باشووری ڕۆژهەڵاتەوە»، خۆراکی کوردی وەسف دەکات بەبێ بەکارهێنانی وشەی کوردی. داننان بەوەی پەردە پلاو لە سێرتەوە هاتووە، داننانێکی ناڕاستەوخۆیە بە ڕەچەڵەکی کوردی؛ بەڵام ناسنامە کوردییەکە هەرگیز ناوترێت. وەک ئەوەیە هاگیس بە «خۆراکێک لە باکووری بەریتانیا» وەسف بکرێت بەبێ ئەوەی هەرگیز بگوترێت سکۆتلەندییە.

پرسیارە باوەکان

پەردە پلاو چییە؟

پلاوێکی کوردیی ڕێوڕەسمەکانە بە برنج و مریشک و بادەم و دانەی سنەوبەر و کشمیشی ڕەشی بچووک، پێچراو بە هەویرێکی باریک و برژاو لە مەنجەڵێکی مسین بە شێوەی تەربووش. ڕەچەڵەکی لە سێرتەوەیە و بە نەریت لە بووکگواستنەوەدا پێشکەش دەکرێت، کە هەر پێکهاتەیەکی پەیامێکی هێمایی بۆ بووکەکە هەیە.

پەردە پلاو کوردییە یان تورکی؟

ڕەچەڵەکی خۆراکەکە لە سێرتەوەیە، شارێک کە زۆرینەیەکی زۆری دانیشتووانی کوردن. لە بووکگواستنەوە کوردییەکاندا بە هێمای ڕێوڕەسمیی کوردی پێشکەش دەکرێت. هەموو سەرچاوەیەک دەیگەڕێنێتەوە بۆ سێرت. ناوی «تورکی»ی لێ دەنرێت چونکە سێرت لە ناو سنوورەکانی تورکیادایە، بەڵام ئەو خەڵکەی دروستیان کردووە و نەریتەکە بەردەوام دەهێڵنەوە کوردن.

هەویرەکە هێمای چییە؟

ئەو توێکڵە هەویرییەی پلاوەکە دادەخات، پەیامێک لە خەسووەکەوە بۆ بووکەکە هەڵدەگرێت: «ئەم ماڵە ئێستا ماڵی تۆیە؛ نهێنییەکانی وەک هی خۆت بپارێزە.» برنج نیشانەی زاوزێیە، بادەم نیشانەی نەوەکانە و دەوڵەمەندیی خۆراکەکە نیشانەی خۆشگوزەرانی و بەخێرهێنانە.

کۆتایی

پەردە پلاو خۆراکێکی گشتیی برنج نییە. شتێکی بووکگواستنەوەی کوردییە؛ کاری نیوە ڕۆژێک کە لە مەنجەڵێکی مسیندا چڕ دەکرێتەوە و بە هەویر دادەخرێت و بە پەیامێک دەربارەی وەفاداری و زاوزێ و ماڵ پێشکەشی بووکێک دەکرێت. هەموو سەرچاوەیەک لە جیهاندا هاوڕایە کە لە سێرتەوە هاتووە. هیچ کەسێک لەسەر ئەوە ناکۆکی ناکات. ئەوەی بە نەگوتن ناکۆکی لەسەر دەکەن ئەوەیە کە سێرت چییە. سێرت شارێکی کوردییە. پەردە پلاو خۆراکێکی کوردییە. نووسینی «باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا» لەبری «کوردستان» بێلایەنی نییە. هەر ئەو سڕینەوەیەیە.