سارا عومەر کێیە؟
سارا عومەر (بە کوردی: سارا عومه‌ر) نووسەر و شاعیر و چالاکوانێکی مافەکانی مرۆڤی کوردی دانیمارکییە، کە لە 21ی ئابی 1986 لە سلێمانی لە کوردستانی عێراق لەدایک بووە. ئەو یەکەم ژنە ڕۆماننووسی هەرێمی کوردستانی عێراقە کە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ناسراوە، و یەکەم ڕۆمانی، Dødevaskeren («مردووشۆر»، 2017)، لە دانیمارک بوو بە دیاردەیەکی ئەدەبی؛ زیاتر لە 100,000 نوسخەی فرۆشرا و میدیا دانیمارکییەکان وەک «MeTooی ژنانی موسڵمان» ستایشیان کرد.
ئەو بە دانیمارکی لەبارەی توندوتیژی بە ناوی شەرەفەوە، خەتەنەکردنی کچان، هاوسەرگیریی ناچاری و خراپ مامەڵەکردنی پیاوسالارانە لەگەڵ ژنان لە کۆمەڵگە کوردە موسڵمانە پارێزگارەکاندا دەنووسێت. بەرهەمەکانی هەندێک لە پڕپایەترین خەڵاتە ئەدەبی و مافە مرۆییەکانی دانیمارکی بۆ بەدەست هێناوە، و هەروەها هەڕەشەی جدیی کوشتنی لێ کراوە کە وای کردووە لە کۆپنهاگن لە ژێر پاراستنی پۆلیسدا بژی.
خاڵە سەرەکییەکان
لە 21ی ئابی 1986 لە سلێمانی لە کوردستانی عێراق لەدایک بووە؛ لە 2001ەوە هاووڵاتیی دانیمارکە.
یەکەم ڕۆمانی، Dødevaskeren («مردووشۆر»؛ 2017)، زیاتر لە 100,000 نوسخەی لە دانیمارک فرۆشرا و خەڵاتی کتێبی خوێنەران بۆ 2018ی بردەوە.
ڕۆمانی بەردەوامی چیرۆکەکە، Skyggedanseren («سەماکەری سێبەر»؛ 2019)، لە 2020 خەڵاتی De Gyldne Laurbærی بردەوە؛ یەکێک لە پڕپایەترین خەڵاتە ئەدەبییەکانی دانیمارک.
بە دانیمارکی لەبارەی توندوتیژی بە ناوی شەرەفەوە، خەتەنەکردنی کچان، هاوسەرگیریی ناچاری و خراپ مامەڵەکردنی پیاوسالارانە لەگەڵ ژنان دەنووسێت.
لە ژێر پاراستنی پۆلیسدا دەژی؛ باڵیۆزی DIGNITY و کۆمەڵەی ژنانی دانیمارک و Crossing Borders و GAPFە.
زانیارییە خێراکان
ناوی تەواو: سارا عومەر
ناوی ڕەسەن: سارا عومه‌ر (بە کوردی)
لەدایکبوون: 21ی ئابی 1986
شوێنی لەدایکبوون: سلێمانی، کوردستانی عێراق
هاووڵاتیبوون: دانیمارک (لە 2001ەوە)
پاشخان: کورد؛ لە سەردەمی شەڕی ئێران و عێراق و جینۆسایدی ئەنفالدا گەورە بووە
پیشە: ڕۆماننووس، شاعیر، نووسەری ستوونی ڕۆژنامە و چالاکوانی مافەکانی مرۆڤ
سەردەم: هاوچەرخ (2004 – تا ئێستا)
خوێندن: بەکالۆریۆس لە زانستە سیاسییەکان
بە چی ناسراوە: Dødevaskeren («مردووشۆر»؛ 2017)؛ شکاندنی تابۆکان دەربارەی توندوتیژی دژ بە ژنان
بەرهەمە سەرەکییەکان: Dødevaskeren («مردووشۆر»؛ 2017)، Skyggedanseren («سەماکەری سێبەر»؛ 2019)
بڵاوکەرەوە: Politikens Forlag
خەڵاتە گرنگەکان: خەڵاتی کتێبی خوێنەران (2018)، خەڵاتی ئازادیی دەربڕین (2018)، خەڵاتی مافەکانی مرۆڤی پەیمانگای دانیمارکی بۆ مافەکانی مرۆڤ (2019)، De Gyldne Laurbær (2020)
زمانەکانی وەرگێڕان: سویدی، نەرویجی، سەربی، مەکدۆنی و فەرەنسی
ناوەڕۆک
دەستکەوت و بەشدارییە سەرەکییەکان
ڕیزبەندیی کاتی و ڕووداوە گرنگەکان
کەسایەتی و شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
سەرەتای ژیان و ڕەچەڵەک
سارا عومەر لە 21ی ئابی 1986 لە شاری سلێمانی لە هەرێمی کوردستانی عێراق لەدایک بوو. لە سەردەمی شەڕی ئێران و عێراق (1980–1988)دا گەورە بوو، کە بە ڕاستەوخۆیی درێژەی کێشا بۆ شەڕی کەنداوی 1990–1991. لە کاتی هێرشەکەی چەکی کیمیایی لە 16ی ئازاری 1988دا منداڵێکی بچووک بوو و لە ناوچەکانی دەوروبەری هەڵەبجە دەژیا؛ یەکێک لە خراپترین تاوانەکانی هەڵمەتی ئەنفالی سەدام حوسێن دژ بە کورد. زۆرێک لە خزمەکانی لە جینۆسایدە فراوانترەکەی ئەنفال لە کۆتایی دەیەی 1980دا کوژران. ئەو شەڕانەی منداڵیی ئەویان شێوە دا، دواتر بوون بە پاشخانی ڕۆمانەکانی.
لە سەرەتای هەرزەکاریدا لە کوردستانی عێراق ڕای کرد و لە 2001 لە تەمەنی پازدە ساڵیدا گەیشتە دانیمارک. لەوێ خوێندنی ئامادەیی تەواو کرد، پێش ئەوەی بچێتە زانکۆ. سەرەتا یاسای دەخوێند، بەڵام دواتر گۆڕی بۆ زانستە سیاسییەکان و بەکالۆریۆسی تەواو کرد.
چوارچێوەی مێژوویی
سارا عومەر لە خاڵی یەکگرتنی سێ کارەساتدا گەورە بوو؛ شەڕی ئێران و عێراق، هەڵمەتەکانی چەکی کیمیایی سەدام حوسێن دژ بە هاووڵاتییە مەدەنییە کوردەکان، و چەوساندنەوەی سیستەماتیکی کورد لە ناوچە فراوانترەکەدا. هەڵەبجە و جینۆسایدی ئەنفال بنەمای ئەخلاقیی نووسینەکانی پێک دەهێنن.
لە دانیمارک لە سەردەمێکدا پێگەیشت کە مشتومڕەکانی کۆچبەری و ئیسلام و ئازادیی دەربڕین زاڵ بوون بەسەر گفتوگۆی گشتیدا، بەتایبەتی دوای مشتومڕی کاریکاتۆرەکانی موحەممەد لە 2005–2006. ڕۆمانەکانی ڕاستەوخۆ کەوتنە ناوەندی ئەو مشتومڕانە، کە تێیاندا پرسیاری ئەوەی کێ ڕێگەی هەیە ڕەخنە لە کردارە ئایینی و کولتوورییەکان بگرێت، بە شێوەیەکی نائاسایی هەستیارە.
دەستکەوت و بەشدارییە سەرەکییەکان
بەرهەمە ئەدەبییەکان
یەکەم ڕۆمانی سارا عومەر، Dødevaskeren («مردووشۆر»)، لەلایەن Politikens Forlagەوە لە 30ی تشرینی دووەمی 2017 بڵاو کرایەوە. چیرۆکی فرمێسک دەگێڕێتەوە، ناوێک کە بە کوردی واتای «فرمێسک» دەگەیەنێت؛ کچێکی کورد کە ڕێڕەوی ژیانی لە لەدایکبوونی لە سلێمانی لە 1986ەوە تا جێگەی نەخۆشی لە نەخۆشخانەیەکی دانیمارک لە 2016 دەگات، کە لەوێ چاوی بە کچێکی گەنجی کورد دەکەوێت کە پزیشکی دەخوێنێت و لە نێوان باوکێکی کۆنترۆڵکەر و ئامانجەکانی خۆیدا گیر خواردووە. ڕۆمانەکە زیاتر لە 100,000 نوسخەی لە دانیمارک فرۆشرا؛ ژمارەیەکی سەرسوڕهێنەر بۆ یەکەم بەرهەمێکی ئەدەبی لە وڵاتێکدا کە ژمارەی دانیشتووانی کەمترە لە شەش ملیۆن. پێداچوونەوەنووسە دانیمارکییەکان ناویان نا «MeTooی ژنانی موسڵمان».
ڕۆمانی بەردەوامی چیرۆکەکە، Skyggedanseren («سەماکەری سێبەر»)، لە 26ی تشرینی دووەمی 2019 بڵاو کرایەوە و چیرۆکی فرمێسکی درێژە پێ دا. هەردوو ڕۆمانەکە لەلایەن Politikens Forlagەوە بڵاو دەکرێنەوە و بۆ سویدی و نەرویجی و سەربی و مەکدۆنی و فەرەنسی وەرگێڕدراون. لە کانوونی یەکەمی 2020، گۆڤارە فەرەنسییەکەی Le Point ، Dødevaskeren ی وەک یەکێک لە سی کتێبە هەرە گرنگەکەی بڵاوکراوە لە فەرەنسا لەو ساڵەدا هەڵبژارد.
لە سەرەتای کارنامەکەیدا، عومەر وتارەکەی «Den konfliktfyldte unge i et samfund, der er ligeglad»ی لەگەڵ The Voices لە 2006 بڵاو کردەوە، شیعرێکی لە گۆڤاری ئەدەبیی Kritiker لە 2014 بڵاو کردەوە، و شیعرەکەی «Barndommens tavshed» («بێدەنگیی منداڵی»)ی لە کۆمەڵەبەرهەمەکەی PENی دانیمارک، Ord på flugt ، لە 2016 بڵاو کردەوە.
بابەتەکان و چالاکوانی
عومەر بە دانیمارکی لەبارەی ئەو بابەتانە دەنووسێت کە دەڵێت بۆ چاپکردنیان ناچار بووە تابۆکان بشکێنێت؛ توندوتیژی بە ناوی شەرەفەوە، خەتەنەکردنی کچان، هاوسەرگیریی ناچاری، سێکس لەگەڵ مەحرەم، دەستدرێژیی سێکسی، کۆنترۆڵی کۆمەڵایەتی و خراپ مامەڵەکردنی پیاوسالارانە لەگەڵ ژنان لە کۆمەڵگە کوردە موسڵمانە پارێزگارەکاندا. لە 2004ەوە هەروەها وتاری ڕەخنەیی لە میدیاکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەربارەی مافەکانی ژنان و منداڵان و کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت و هاوڕەگەزخوازان نووسیوە؛ بۆ دوورکەوتنەوە لە تۆڵەسەندنەوە، بۆ ماوەی ساڵانێکی زۆر ناوی خوازراوی پیاوانەی بەکار هێناوە.
کاری ئەدەبیی ئەو لە چالاکوانییەکەی جیا نەبووەتەوە. ئەو باڵیۆزی DIGNITY (پەیمانگای دانیمارکی دژ بە ئەشکەنجە) و کۆمەڵەی ژنانی دانیمارک و ڕێکخراوی گەنجانی Crossing Borders و ڕێکخراوە سویدییەکەی GAPFە، کە دژ بە توندوتیژیی پەیوەست بە شەرەف هەڵمەت دەکات. لە هەڵمەتەکانی ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی و Danner، تۆڕی پەناگەکانی ژنان لە دانیمارک، بەشداریی کردووە.
دوای بڵاوکردنەوەی Dødevaskeren، عومەر هەڕەشەی جدیی کوشتنی لێ کرا و ئێستا لە ژێر پاراستنی پۆلیسدا دەژی؛ ڕاستییەک کە بە ئاشکرا لە میدیا دانیمارکی و نێودەوڵەتییەکاندا باسی کردووە. خۆی بە «موسڵمانێکی ئەگنۆستیک» دەناسێنێت و گوتوویەتی پەیامەکەی جیهانییە؛ دەربارەی توندوتیژی دژ بە ژنان لە هەر کۆمەڵگەیەکدا کە ڕێگەی پێ دەدرێت، نەک دەربارەی ئیسلام وەک باوەڕێک.
خەڵات و پێزانین
خەڵاتەکانی سارا عومەر ئەمانە دەگرنەوە:
بەخشینە داراییەکەی ئەریک هۆفمەیەر بۆ گەشت (2015)
Ytringsfrihedsprisen؛ خەڵاتی ئازادیی دەربڕین (2018)
Årets Victor؛ ڤیکتۆری ساڵ، کە لەلایەن Ekstra Bladetەوە بەخشرا (2018)
خەڵاتی Artbeat (2018)
Læsernes Bogpris؛ خەڵاتی کتێبی خوێنەران (2018) بۆ Dødevaskeren («مردووشۆر»)
خەڵاتەکانی ستایلی ELLE: ژنی ساڵ (2019)
خەڵاتی ئەدەبیی بنکەی مارتین ئەندەرسن نێکسۆ (2019)
خەڵاتی مافەکانی مرۆڤی پەیمانگای دانیمارکی بۆ مافەکانی مرۆڤ (2019)
De Gyldne Laurbær؛ غاری زێڕین (2020) بۆ Skyggedanseren («سەماکەری سێبەر»)
لە 2019 فێستیڤاڵە ئەدەبییە دانیمارکییەکەی Bogforumی لە کۆپنهاگن کردەوە و لە 2020 وتاری کردنەوەی CPH:DOXی پێشکەش کرد. ئەو ئەندامی پانێڵی ڕاوێژکاریی پسپۆڕانی گرووپی پەیوەندیی هونەر و جیهانگیرییە.
ڕیزبەندیی کاتی و ڕووداوە گرنگەکان
1986 — لە 21ی ئاب لە سلێمانی لە کوردستانی عێراق لەدایک بوو.
1988 — لە کاتی هێرشی چەکی کیمیایی لە 16ی ئازاردا لە ناوچەی هەڵەبجە دەژیا.
کۆتایی دەیەی 1980 — جینۆسایدی ئەنفال؛ زۆرێک لە خزمەکانی دەکوژرێن.
کۆتایی دەیەی 1990 — وەک پەنابەر لە کوردستانی عێراق ڕادەکات.
2001 — لە تەمەنی 15 ساڵیدا دەگاتە دانیمارک؛ خوێندن دەست پێ دەکاتەوە و دواتر دەچێتە زانکۆ.
2004 — دەست بە نووسینی وتاری ڕەخنەیی لە میدیاکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکات، زۆرجار بە ناوی خوازراوی پیاوانە.
2014 — شیعرێک لە گۆڤارە ئەدەبییە سویدییەکەی Kritiker بڵاو دەکاتەوە.
2016 — «Barndommens tavshed» («بێدەنگیی منداڵی») بۆ کۆمەڵەبەرهەمەکەی PENی دانیمارک، Ord på flugt، پێشکەش دەکات.
2017 — یەکەم ڕۆمانی، Dødevaskeren، لەلایەن Politikens Forlagەوە بڵاو دەکرێتەوە (30ی تشرینی دووەم).
2018 — خەڵاتی کتێبی خوێنەران و خەڵاتی ئازادیی دەربڕین و ڤیکتۆری ساڵ و خەڵاتی Artbeat دەباتەوە.
2019 — خەڵاتی پەیمانگای دانیمارکی بۆ مافەکانی مرۆڤ و ژنی ساڵی خەڵاتەکانی ستایلی ELLE و خەڵاتی بنکەی مارتین ئەندەرسن نێکسۆ دەباتەوە. ڕۆمانی بەردەوامی چیرۆکەکە، Skyggedanseren، بڵاو دەکرێتەوە (26ی تشرینی دووەم). Bogforumی کۆپنهاگن دەکاتەوە.
2020 — Skyggedanseren خەڵاتی De Gyldne Laurbær دەباتەوە. وتاری کردنەوەی CPH:DOX پێشکەش دەکات. Le Point، Dødevaskeren وەک یەکێک لە 30 کتێبە هەرە گرنگەکەی ساڵ لە فەرەنسا هەڵدەبژێرێت.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
بەرهەمەکانی سارا عومەر لە سەرانسەری ڕەوتە سیاسی و ئایینییەکاندا کاردانەوەی توندیان ورووژاندووە. وەک دەنگێکی بێترس لەبارەی مافەکانی ژنان ستایش کراوە و هەندێکیش بە ئیسلامهەراسی تاوانباریان کردووە. هەردوو ئەم ڕوانگە توندڕەوانە ڕەت دەکاتەوە و خۆی بە «موسڵمانێکی ئەگنۆستیک» دەناسێنێت، کە بەرهەمەکانی توندوتیژی دژ بە ژنان لە هەر شوێنێکدا ڕوو بدات دەکەنە ئامانج، نەک ئیسلام وەک باوەڕێک.
ئەو هەڕەشانەی لێی کراون وایان کردووە کەمێک دوای بڵاوکردنەوەی Dødevaskerenەوە لە دانیمارک لە ژێر پاراستنی پۆلیسدا بژی. بڕیارەکەی بۆ وەرگێڕانی کتێبەکانی خۆی بۆ کوردی و عەرەبی بە تێچووی خۆی، بۆ تێپەڕاندنی سانسۆر لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، سەختیی گەیشتن بەو خوێنەرانە دەردەخات کە بە ڕاستەوخۆترین شێوە ئیلهامیان بە بەرهەمەکانی بەخشیوە.
هەندێک جار بە هەڵە وەک دانیمارکی و نەرویجی دەناسێنرێت. لە ڕاستیدا کوردی دانیمارکییە؛ ڕۆمانەکانی بۆ نەرویجی، لەگەڵ سویدی و سەربی و مەکدۆنی و فەرەنسی، وەرگێڕدراون، بەڵام هاووڵاتیبوونەکەی دانیمارکییە و لە 2001ەوە لە دانیمارک ژیاوە.
میرات و کاریگەریی کولتووری
سارا عومەر یەکەم ژنە ڕۆماننووسی هەرێمی کوردستانی عێراقە کە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ناسراوە. ڕۆمانەکانی دەنگی ژنێکی کوردیان بردووەتە ناوەندی کولتووری ئەدەبیی سکاندیناڤیا و وشە و دەربڕینیان بە زۆرێک لە ژنان بەخشیوە، بەتایبەتی ژنانی موسڵمان و کورد لە وڵاتە نۆردییەکان، بۆ ئەو ئەزموونانەی پێشتر نەدەکرا بە ئاشکرا باسیان بکرێت. عومەر خۆی باسی ئەوەی کردووە کە کتێبەکانی «بزووتنەوەیەکی زۆر بێدەنگیان لە ناو ژناندا دەست پێ کردووە، بەتایبەتی لە ناو ژنانێکدا کە پاشخانی موسڵمانییان هەیە لە سکاندیناڤیا».
بەرهەمەکانی سەر بە نەریتێکی فراوانتری ئەدەبی کوردن لە تاراوگەی ئەورووپا، لە پاڵ نووسەرانی وەک مەحمەد ئوزوون لە سوید و بەختیار عەلی لە ئەڵمانیا. بەڵام بەوە جیاوازە کە بە تەواوی بە دانیمارکی دەنووسێت، یەکەم ڕۆمانی بە ئاستی کتێبە پڕفرۆشەکان گەیشتووەتە دەستی خوێنەران، و بە ڕاستەوخۆیی مامەڵە لەگەڵ توندوتیژیی لەسەر بنەمای ڕەگەز دەکات.
کەسایەتی و شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
مەحمەد ئوزوون؛ ڕۆماننووسی کورد کە لە تاراوگەی سوید ژیا
بەختیار عەلی؛ ڕۆماننووسێکی پێشەنگی کورد کە بە سۆرانی دەنووسێت
هێرشە کیمیاییەکەی هەڵەبجە؛ تاوانی 1988 لە ناوچەی منداڵیی ئەو
هەڵمەتی ئەنفال؛ جینۆسایدی سەدام حوسێن دژ بە کورد
سلێمانی؛ شوێنی لەدایکبوونی
Politikens Forlag؛ بڵاوکەرەوە دانیمارکییەکەی
کورد لە دانیمارک؛ ئەو کۆمەڵگەیەی دیاسپۆرا کە تێیدا پێگەیشت
پرسیارە باوەکان
سارا عومەر کێیە؟
سارا عومەر (لەدایکبووی 21ی ئابی 1986) نووسەر و شاعیر و چالاکوانێکی مافەکانی مرۆڤی کوردی دانیمارکییە، کە یەکەم ڕۆمانی، Dødevaskeren («مردووشۆر»؛ 2017)، بوو بە یەکێک لە ڕۆمانە دانیمارکییەکان کە لە ساڵانی دواییدا زۆرترین خوێنەریان هەبووە و هەندێک لە پڕپایەترین خەڵاتە ئەدەبی و مافە مرۆییەکانی دانیمارکی بۆ بەدەست هێنا.
سارا عومەر زیاتر بە چی ناسراوە؟
زیاتر بە Dødevaskeren («مردووشۆر»؛ 2017) و ڕۆمانی بەردەوامی چیرۆکەکەی، Skyggedanseren («سەماکەری سێبەر»؛ 2019)، ناسراوە؛ ڕۆمانەکان تابۆکانی ئەدەبی دانیمارکییان دەربارەی توندوتیژی بە ناوی شەرەفەوە و خەتەنەکردنی کچان و خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ ژنان لە کۆمەڵگە کوردە موسڵمانە پارێزگارەکاندا شکاند.
ئایا سارا عومەر کوردە؟
بەڵێ. سارا عومەر لە هەرێمی کوردستانی عێراق لەدایک بووە و خۆی بە کورد دەناسێنێت. لە 2001ەوە هاووڵاتیی دانیمارکە و ڕۆمانەکانی بە ئاشکرا ڕەگیان لە ناسنامە و جوگرافیا و مێژووی کورددا هەیە.
سارا عومەر بە چ زمانێک دەنووسێت؟
ڕۆمانەکانی بە دانیمارکی دەنووسێت. بە تێچووی خۆی خەریکی وەرگێڕانی کتێبەکانی خۆی بۆ کوردی و عەرەبی بووە، بۆ ئەوەی خوێنەرانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بتوانن بەبێ سانسۆر دەستیان پێیان بگات.
بۆچی سارا عومەر لە ژێر پاراستنی پۆلیسدا دەژی؟
لە بڵاوکردنەوەی Dødevaskeren لە 2017ەوە، هەڕەشەی جدیی کوشتنی لێ کراوە، لە کاردانەوە بەرامبەر وێناکردنە ئاشکراکانیدا بۆ توندوتیژی بە ناوی شەرەفەوە و خەتەنەکردنی کچان و ئەو خراپ مامەڵەکردنانەی کە ئەو بە لێکدانەوە ئایینییە کۆنەپەرستەکانەوە پەیوەستیان دەکات.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
AFP / The Arab Weekly؛ نووسەرێکی دانیمارکیی کوردڕەچەڵەک دەربارەی خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ ژنان دەدوێت
کۆڕی لووتکەی دیموکراسیی کۆپنهاگن؛ پڕۆفایلی سارا عومەر وەک وتاربێژ (2021)
پەیمانگای دانیمارکی بۆ مافەکانی مرۆڤ؛ سارا عومەر خەڵاتی مافەکانی مرۆڤی پێ دەبەخشرێت