ساوەر: دانە کوردییەکە کە شارستانییەتێکی شاخاویی بنیاتی نا

ساوەر دانەی گەنمی نەریتیی کوردیی ئامادەکراوە؛ گەنمی دۆرومی زبر و نیمچەکوڵێنراو کە لە مێژوودا کاربۆهایدراتی سەرەکیی جووتیاران و ئاژەڵدارانی شاخاویی کورد بووە. تەنها «بولگور» نییە. ساوەر بە شێوازێکی تایبەتی کوردی ئامادە دەکرێت: گەنمی تەواو دەکوڵێنرێت، لەبەر خۆر وشک دەکرێت، لە جورنێکی بەردین دەکوترێت و پاشان لە دەستاردا ورد دەکرێت. ئەمڕۆ ناوە کوردییەکە، ساوەر، نزیکەی بە تەواوی لە زاراوە گشتییە تورکییەکەی «bulgur pilavı» یان «burghul»ی عەرەبیدا هەڵمژراوە؛ بەمەش ئەو کولتوورە تایبەتەی دانەوێڵە دەسڕدرێتەوە کە نوێنەرایەتیی دەکات.

خاڵە سەرەکییەکان

• ساوەر گەنمی ئامادەکراوی کوردییە؛ دەکوڵێنرێت، لەبەر خۆر وشک دەکرێت، لە جورن دەکوترێت و لە دەستاردا دەهاڕدرێت تا دەبێت بە گەنمی وردکراوی زبر

• کاربۆهایدراتی بنەڕەتیی ژیانی جووتیاریی کوردی بوو؛ ڕۆژانە دەخورا، لە کاتێکدا برنج دانەوێڵەی پڕشکۆی شاری بوو

• ناو و نەریتی ئامادەکردنی کوردی لە ناوە گشتییەکانی «bulgur pilavı» بە تورکی و «burghul» بە عەرەبیدا هەڵمژراون

• دانەوێڵەی بنەڕەتیی پارێڤ تۆبوولییە؛ گۆشتی بەرخی شاخاویی هێواشلێنراو لەسەر ساوەر لە شۆربای چەوریی بەرخدا، کە خواردنێکی کوردیی ئاهەنگەکانە

• نیسک ساوەر، شۆربای نیسک و ساوەر، لە ئاهەنگی یەکەم ددانی کۆرپەدا پێشکەش دەکرێت

زانیارییە خێراکان

ناوی کوردی: ساوەر

لە ناو ئەمانەدا هەڵمژراوە: Bulgur Pilavı (بە تورکی)، Burghul (بە عەرەبی)

جۆر: دانەوێڵەی ئامادەکراوی سەرەکی؛ گەنمی دۆرومی زبر و نیمچەکوڵێنراو

ئامادەکردن: کوڵاندن ← وشککردن لەبەر خۆر ← کوتان لە جورن ← وردکردن لە دەستار

ئاست: بەرز؛ ناوە کوردییەکە لە ژێر ناونانی گشتیی تورکی/عەرەبیدا سڕاوەتەوە

بنەچە و ژینگە

بەرزاییە کوردییەکانی مێزۆپۆتامیای سەروو ئەو شوێنەن کە یەکەم جار گەنم لە ڕووەکێکی کێوییەوە بۆ ڕووەکێکی کێڵگەیی گۆڕدرا. کەوانەی بەپیت، کە لە دامێنەکانی زاگرۆسەوە تا باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەناتۆلیا بە کوردستانی ئەمڕۆدا تێدەپەڕێت، ئەو شوێنەیە کە کشتوکاڵ لێی دەستی پێ کرد. کۆمەڵگا کوردییەکان بۆ لانیکەم دە هەزار ساڵ گەنمیان چاندووە و دروێنە و ئامادەیان کردووە. ساوەر یەکێکە لە کۆنترین تەکنیکەکانی ئامادەکردنی خواردن لە مێژووی مرۆڤایەتیدا، کە لە گوندە کوردییەکان پارێزراوە بۆ ماوەیەکی زۆر دوای ئەوەی هاڕینی پیشەسازی لە شوێنەکانی دیکە جێی گرتەوە.

ئامادەکردنەکە بارودۆخی شاخاوی دەردەخات: نیمچەکوڵاندن دانەکە بەرامبەر مێرووی زیانبەخش و کپک بەهێز دەکات. وشککردن لەبەر خۆر بۆ زستانە سەختەکان دەیپارێزێت. کوتان لە جورن توێکڵەکەی لێ دەکاتەوە. هاڕین لە دەستاردا دەیوردکات و شێوەیەکی زبری پێ دەدات. تەواوی پڕۆسەکە پێویستی بە کارەبا یان ئامێری پیشەسازی یان هاوردە نییە. ساوەر دانەوێڵەی خۆبژیوییە.

ساوەر چۆن بەکار دەهێنرێت

لە سادەترین شێوازیدا ساوەر لە شۆربادا دەکوڵێنرێت و وەک کاربۆهایدراتی سەرەکی لەگەڵ خواردنە ئاوەکییەکان و گۆشتی برژاودا پێشکەش دەکرێت. پارێڤ تۆبوولی شێوازە پڕشکۆکەیە: گۆشتی بەرخی شاخاویی هێواشلێنراو کە لەسەر ساوەری وردکراو پێشکەش دەکرێت، کە لە شۆربای چەوریی بەرخ لەگەڵ گیا بۆنخۆشە ناوخۆییەکاندا لێ نراوە؛ خواردنێکی کوردیی ئاهەنگی هاوسەرگیری و جەژنەکان.

نیسک ساوەر شۆربایەکی تێرکەری نیسک و ساوەرە لەگەڵ پەتاتە، کە لە کۆتاییدا نەعنای گەرم و لیمۆی بۆ زیاد دەکرێت. کاتێک یەکەم ددانی کۆرپە دەردەکەوێت ئامادە دەکرێت و لەگەڵ کۆمەڵگا هاوبەش دەکرێت. ساوەر هەروەها بنەمای هەویری کوتلک و کوبە کوردییەکانی دیکەی ساوەر پێک دەهێنێت.

ڕۆڵی کولتووری: دانەوێڵەی هەژارانی چیا

ساوەر واتایەکی چینایەتی هەڵدەگرت. دانەوێڵەی جووتیاری شاخاوی بوو؛ سادە و ڕاستەقینە بوو، بە زۆری هەبوو و بریسکەدار نەبوو. برنج دانەوێڵەی شار و خاوەنزەوی و خوانی عوسمانی بوو. ئەم جیاوازییە بەردەوامە: خواردنەکانی ساوەر بە ژیانی گوندی و بیرەوەریی باوباپیرانەوە پەیوەستن، لە کاتێکدا برنج شکۆی شاری هەڵدەگرێت. کاتێک خێزانەکانی تاراوگە ساوەر ئامادە دەکەن، دووبارە پەیوەندی بە ناسنامەیەکی گوندییەوە دەبەستن کە بەشاریکردن و ئاوارەیی لێیان دوور خستووەتەوە.

ئەو ناوانەی مشتومڕیان لەسەرە: چۆن ساوەر بوو بە «تەنها بولگور»

ساوەر ناوێکی بازرگانیی بولگوری بازرگانی نییە. وشەیەکی کوردییە بۆ نەریتێکی کوردیی ئامادەکردن. بەڵام لە ئاستی نێودەوڵەتیدا دانەوێڵەکە بە «bulgur» ناو دەبرێت؛ زاراوەیەکی تورکی/عەرەبی کە هیچ پەیوەندییەکی کوردی لە خۆ ناگرێت. کاتێک نیشانەیەکی بازرگانیی خواردنی تورکی «Antep Bulguru» دەفرۆشێت یان ماڵپەڕێکی ڕێنمایی چێشتلێنان «bulgur pilavı» وەسف دەکات، ناسنامەی کوردی نابینرێت.

ئەمە سڕینەوەیەکی جیاوازە لە قەهوەی کوردی یان Kürt Böreği. ناوە کوردییەکە هەرگیز قەدەغە نەکرا؛ تەنها لە دەرەوەی کۆمەڵگا کوردی زمانەکان هەرگیز بەکار نەهێنرا. سیستەمی پیشەسازیی خواردن «bulgur»ی وەک زاراوەی گشتی یەکسان کرد و ساوەر، لەگەڵ پڕۆسەی جورن و دەستار و ژینگەی گوندی و پەیوەندییە چینایەتییەکانی، خرا ناو کاڵایەکی گشتییەوە.

پرسیارە باوەکان

ساوەر چییە؟

دانەی گەنمی نەریتیی کوردیی ئامادەکراوە. گەنمی تەواو دەکوڵێنرێت، لەبەر خۆر وشک دەکرێت، لە جورنێکی بەردین دەکوترێت و لە دەستاردا ورد دەکرێت. کاربۆهایدراتی بنەڕەتیی خواردنی شاخاویی کوردییە.

ئایا ساوەر هەمان بولگورە؟

پەیوەندییان هەیە، بەڵام یەکسان نین. ساوەر ناوی کوردیی شێوازێکی دیاریکراوی نەریتیی ئامادەکردن بە جورن و دەستارە. بولگوری بازرگانی بە شێوەی پیشەسازی بەرهەم دەهێنرێت. «Bulgur» لە تورکی/عەرەبییەوە دێت؛ ساوەر زاراوە کوردییەکەیە.

نیسک ساوەر چییە؟

شۆربایەکی کوردیی نیسک و ساوەرە لەگەڵ پەتاتە، کە لە کۆتاییدا نەعنای گەرم و لیمۆی بۆ زیاد دەکرێت. بە شێوەی نەریتی کاتێک یەکەم ددانی کۆرپە دەردەکەوێت دروست دەکرێت.

کۆتایی

ساوەر خواردنێکی پڕڕازاندنەوە نییە. لە ئینستاگرامدا بوونی نییە و نە ناونانی پارێزراوی یەکێتیی ئەورووپا هەیە نە پشتگیریی چێشتلێنەری بەناوبانگ. ئەو دانەوێڵەیەیە کە جووتیارە کوردەکان لە جورنە بەردینەکاندا دەیانکوتا، لەسەر سەربانە تەختەکان وشکیان دەکردەوە و لە مەنجەڵە ئاسنینەکاندا لەسەر ئاگری دار دەیانکوڵاند. گوندە شاخاوییەکانی لە زستانەکاندا تێر دەکرد کە دەکرا پێنج مانگ بخایەنن. کاتێک جیهان بە «bulgur» ناوی دەبات و تێدەپەڕێت، ئەو خەڵکە دەسڕێتەوە کە چاندیان و ئامادەیان کرد و پێی ژیان. وشە کوردییەکە ساوەرە. شایانی ئەوەیە بەکار بهێنرێت.