پێشەکی
تاووسی مەلەک، فریشتەی تاووس، ڕێزلێگیراوترین کەسایەتیی ئایینی ئێزدییە؛ پێشەنگی ئەو حەوت بوونەوەرە پیرۆزەیە کە خودا چاودێریی جیهانی پێ سپاردن. ڕووناک و لە نووری خودا دروستکراوە، و بۆ ئێزدییان بوونەوەرێکی بە تەواوی خێرخوازە و سەرپەرشتیاری خوداییی ئافراندنە.
ئێزدییەتی ئایینێکی زیندووە، کۆمەڵەیەک چیرۆکی کۆن نییە، و تاووسی مەلەک کەسایەتییەکی پیرۆزە کە بە قووڵی ڕێزی لێ دەگیرێت. بەڵام ئەوانەی سەر بەو ئایینە نین بە شێوەیەکی تراژیدی لە چیرۆکەکەی تێنەگەیشتوون، و ئەو تێنەگەیشتنە چەندین سەدە چەوساندنەوەی بەسەر گەلی ئێزدیدا هێناوە. تێگەیشتن لەوەی فریشتەی تاووس بەڕاستی کێیە، پێویستی بە جیاکردنەوەی باوەڕی ئێزدی لەو ئەفسانانە هەیە کە لەبارەیەوە گێڕدراونەتەوە.
ناوەڕۆک
چیرۆکەکە: فریشتەی تاووس و تاقیکردنەوەی دڵسۆزی
تاووسی مەلەک لە باوەڕی ئێزدیدا
چەوساندنەوە و جینۆسایدی ساڵی 2014
تاووسی مەلەک کێیە؟
تاووسی مەلەک سەرۆکی هەفت سڕە؛ ئەو حەوت بوونەوەرە پیرۆزە یان «حەوت نهێنییە»ی کە تاکە خودا، خودێ، لە ڕێگەیانەوە جیهان بەڕێوە دەبات. یەکەم بوونەوەرە و لە نووری خودا دروست کراوە؛ وەک جێگری خودا لەسەر زەوی ڕێزی لێ دەگیرێت و تاووس، هێمای جوانی و نەمرێتی و نوێبوونەوە، نوێنەرایەتیی دەکات. نە فریشتەیەکی ڕاوەدراوە و نە سەرچاوەی خراپە؛ لە باوەڕی ئێزدیدا، لە سەرووی هەمووانەوە بەندەی وەفاداری خودایە.
خاڵە سەرەکییەکان
تاووسی مەلەک، فریشتەی تاووس، پێشەنگی حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکەی ئایینی ئێزدییە.
یەکەم بوونەوەرە و لە نووری خودا دروست کراوە، و وەک جێگری خودا چاودێریی جیهان دەکات.
لەبەر دڵسۆزیی تەنها بۆ خودا، ڕەتی کردەوە کڕنۆش بۆ ئادەم ببات؛ کردارێک کە ئێزدییان وەک بەرزترین وەفاداری ڕێزی لێ دەگرن.
بە تەواوی خێرخوازە؛ ئەو بانگەشەیەی ئێزدییان «شەیتان دەپەرستن» ناساندنێکی هەڵە و زۆر زیانبەخشە.
تاووس هێمایەتی و پەیوەندییەکی نزیکی بە شێخ ئادی و دۆڵی پیرۆزی لالشەوە هەیە.
زانیارییە خێراکان
ناو: تاووسی مەلەک (فریشتەی تاووس)
شێوەکانی دیکەی نووسین: Melek Taus، Malak Tawus
واتا: «مەلەک» (پاشا یان فریشتە) و «تاووس» (باڵندەی تاووس)
نەریت: ئێزدییەتی (ئایینی ئێزدی)، ئایینێکی کوردیی یەکتاپەرست
ڕۆڵ: پێشەنگی حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکان (هەفت سڕ)؛ جێگری خودا و سەرپەرشتیاری جیهان
ئافراندن: یەکەم بوونەوەرە، لە نووری خودا (ڕۆناهی)
هێما: تاووس و پەڕی تاووس؛ نەمرێتی و نوێبوونەوە و شکۆی خودایی
ناوەندی پیرۆز: لالش، لە باکووری عێراق
کەسایەتیی پەیوەندیدار: شێخ ئادی کوڕی موسافیر، کە وەک بەرجەستەبوونی زەمینیی ئەو ڕێزی لێ دەگیرێت
بەڵگەی تۆماربوون: نەریتی پیرۆزی زارەکی (قەولەکان)، لەگەڵ هەندێک دەقی نووسراو کە جێی مشتومڕن (لە زارەکییەوە بۆ نووسراو)
چیرۆکەکە: فریشتەی تاووس و تاقیکردنەوەی دڵسۆزی
لە باوەڕی ئێزدیدا، تاکە خودا، خودێ، سەرەتا بوونەوەرێکی ڕووناکی لە نووری خۆی ئافراند؛ تاووسی مەلەک. پاشان شەش بوونەوەری پیرۆزی دیکەی ئافراند، و پێکەوە ئەو حەوتانە پێک دەهێنن کە ویستی خودا لە ڕێگەیانەوە لە جیهاندا جێبەجێ دەکرێت.
کاتێک خودا یەکەم مرۆڤ، ئادەمی، لە خۆڵ دروست کرد و گیانی بەبەردا کرد، فەرمانی بە فریشتەکان دا کڕنۆش بۆ ئەم ئافرێنراوە نوێیە ببەن. تاووسی مەلەک ڕەتی کردەوە. ئەمە لەبەر لووتبەرزی نەبوو، بەڵکو لەبەر دڵسۆزی بوو؛ خودا پێی گوتبوو جگە لە ئافرێنەری خۆی کڕنۆش بۆ کەس نەبات، و ئەو لە سەرووی هەموو شتێکەوە پابەندی ئەو فەرمانە مایەوە.
لە تێگەیشتنی ئێزدیدا ئەمە تاقیکردنەوەیەکی وەفاداری بوو، و تاووسی مەلەک تێیدا سەرکەوت. لەبری ئەوەی سزا بدرێت، پلەی بەرز کرایەوە بۆ سەرۆکی فریشتەکان و کرا بە جێگری خودا لەسەر زەوی، و متمانەی پێ کرا بۆ بەڕێوەبردنی ئافراندن.
نەریتێکی بە فراوانی گێڕدراو دەڵێت تاووسی مەلەک حەوت هەزار ساڵ بۆ دابڕانی لە خودا گریاوە، و فرمێسکەکانی حەوت گۆزەیان پڕ کردووە کە دواتر بۆ کوژاندنەوەی ئاگری دۆزەخ بەکار هاتوون. وێنەکە واتادارە؛ لە باوەڕی ئێزدیدا دۆزەخێکی ئەبەدی نییە کە شەیتانێک حوکمی بکات، چونکە فرمێسکەکانی فریشتەی تاووس ئاگرەکانیان کوژاندووەتەوە.
هەر ساڵێک ئێزدییان هاتنەخوارەوەی تاووسی مەلەک بۆ زەوی یاد دەکەنەوە، کە دەگوترێت ژیان و ڕەنگی بۆ هێناوە. لەو بۆنەیەدا چراکان بۆ ڕێزگرتنی هەڵ دەکرێن، و ئامادەبوونی بە شێوەیەکی پیرۆز لەنێو کۆمەڵگادا دەگەڕێندرێت.
تاووسی مەلەک لە باوەڕی ئێزدیدا
فریشتەی تاووس و حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکان
ئێزدییەتی ئایینێکی یەکتاپەرستە و پشت بە دووانەی خێر و شەڕ نابەستێت؛ یەک خودای لە هەموو شتێک بەرزتر، خودێ، هەیە کە ڕاستەوخۆ جیهان بەڕێوە نابات، بەڵکو دەیسپێرێت بە حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکان. تاووسی مەلەک پێشەنگیانە. لە گێڕانەوەی ئێزدی بۆ ئافراندندا، خودا سەرەتا مروارییەکی لە نووری خۆی دروست کرد، و حەوتەکە و پاشان هەموو گەردوون لێیەوە دەرکەوتن، و فریشتەی تاووس سەرپەرشتیاری ئەوەیە کە ئافرێنراوە.
بە هەڵە یەکسانکردنی لەگەڵ شەیتان
لە کۆتایی سەدەی 16ەوە، هەندێک کەسی دەرەوەی ئەو ئایینە بە هەڵە تۆمەتی «شەیتانپەرستی»یان داوەتە پاڵ ئێزدییان. تۆمەتەکە تەنها پشت بە یەک لێکچوون دەبەستێت؛ لە ئیسلامدا ئیبلیسیش ڕەت دەکاتەوە کڕنۆش بۆ ئادەم ببات، و لەبەر ئەوە وەک شەیتان مەحکوم دەکرێت. بەڵام واتاکە پێچەوانەیە. لە کاتێکدا ئیسلام ڕەتکردنەوەکەی ئیبلیس بەو گوناهە دەزانێت کە دەبێتە هۆی لەعنەتکردنی، ئێزدییان ڕەتکردنەوەکەی تاووسی مەلەک بە بەڵگەی دڵسۆزیی پاکی بۆ خودا دەزانن. ئێزدییان هەر باوەڕیان بە شەیتان نییە؛ پێیان وایە خراپە لە دڵی مرۆڤەوە دێت، نەک لە هیچ بوونەوەرێکی خودایی، و تەنانەت ناوی شەیتانیش لەنێویاندا قەدەغەیە. وەک زانایان دەیڵێن، یەکسانکردنی تاووسی مەلەک لەگەڵ شەیتان هەڵەیەکی بنەڕەتییە لە ناسینەوەی جۆری ئەم کەسایەتییە.
شێخ ئادی و وتەی پیرۆز
عارفی سەدەی 12، شێخ ئادی کوڕی موسافیر، کە لە لالش نیشتەجێ بوو، لە ئێزدییەتیدا وەک بەرجەستەبوونی زەمینیی تاووسی مەلەک ڕێزی لێ دەگیرێت، و ئەم دووانە کەسایەتییە چالاکە ناوەندییەکانی ئایینەکەن. فێرکاریی ئێزدی لە سەرووی هەموو شتێکەوە لە قەولەکاندا پارێزراوە؛ ئەو سرودە پیرۆزە زارەکییانەی گێڕەرەوە ڕاهێنراوەکان نەوە بە نەوە دەیانگوازنەوە. دەگوترێت هەندێک دەقی نووسراو، وەک کتێبا جلوە («کتێبی ڕووناککردنەوە»)، وتەکانی لەخۆ دەگرن، بەڵام زانایان بە وریاییەوە لەو دەستنووسە درەنگانە دەڕوانن و نەریتە زارەکییە زیندووەکە بە شایەتێکی باوەڕپێکراوتر بۆ باوەڕی ئێزدی دەزانن.
هێماکان
تاووس هێمایەکی تەواو گونجاوی تاووسی مەلەکە. پەڕە درەوشاوە و ڕەنگاوڕەنگەکانی شکۆی خودایی و جوانیی ئافراندن دەخەنەوە یاد، و باوەڕێکی کۆن بەوەی گۆشتی تاووس ناڕزێت، کردی بە هێمای نەمرێتی و نوێبوونەوە. وێنەی تاووس مەزارە پیرۆزەکان و دەروازەکان و گۆڕەکانی ئێزدی دەڕازێنێتەوە.
لەو باڵندەیەش زیاتر، تاووسی مەلەک ڕووناکی و دڵسۆزی بەرجەستە دەکات. لە نووری خودا ئافرێنراوە و نوێنەرایەتیی ئەو بەندە وەفادارە دەکات کە یەکەم وەفاداریی بۆ ئافرێنەرە، و لە گریان و ئاشتبوونەوەکەیدا سەرکەوتنی بەزەیی بەسەر سزاداندا دەنوێنێت.
پەرستن و شوێنە پیرۆزەکان
دڵی ڕۆحانیی ئێزدییەتی لالشە، ئەو دۆڵە پیرۆزەی باکووری عێراق کە شێخ ئادی تێیدا نێژراوە و ئێزدییان سەردانی بۆ دەکەن. وێنەی تاووس مەزارە پیرۆزەکانی پڕ کردووە، و هێما پیرۆزە بڕۆنزییەکانی ئاڵا بە شێوەی فریشتەی تاووس، کە بە سەنجەق ناسراون، لە ڕێوڕەسمی پڕ شکۆدا لەنێو کۆمەڵگا ئێزدییەکان دەگەڕێندرێن. ئێزدییان ڕۆژانە چەند جار بە ڕووکردنە خۆر نوێژ دەکەن، و ڕووناکی نیشانەی زۆر ڕێوڕەسمەکانیانە؛ لە چراکانی مەزارە پیرۆزەکانەوە تا مۆمەکانی ساڵی نوێ.
چەوساندنەوە و جینۆسایدی ساڵی 2014
تۆمەتە هەڵەکەی شەیتانپەرستی دەرئەنجامی ترسناکی هەبووە. چەندین سەدە ئێزدییان ڕووبەڕووی کۆمەڵکوژیی دووبارە بوونەتەوە، کە کۆمەڵگاکانیانی بۆ چیا دوورەدەستەکانی شنگال و ناوچەی دەوروبەری لالش پاڵ ناوە. لە ساڵی 2014دا گرووپە چەکدارەکەی داعش جینۆسایدێکی لە دژی ئێزدییەکانی شنگال دەست پێ کرد؛ هەزاران پیاوی کوشت و هەزاران ژن و منداڵی کۆیلە کرد و سەدان هەزار کەسی ناچار بە هەڵاتن کرد. ئێستا کۆمەڵگای گەورەی ئێزدی بە ئاوارەیی و لە دیاسپۆرایەکی ڕوولەگەشەدا، بە تایبەتی لە ئەڵمانیا، دەژین. چیرۆکی فریشتەی تاووس لە ئازار و مانەوەی ئەو گەلە دانابڕێت کە بە پیرۆزی دەزانێت.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا ئێزدییان شەیتان دەپەرستن؟ نەخێر. ئەمە زیانبەخشترین ئەفسانەیە لەبارەی ئەو ئایینەوە، و هەڵەیە. ئێزدییان باوەڕیان بە شەیتان نییە، تاووسی مەلەک بە خراپەکار یان ڕاوەدراو نازانن، و تەنانەت گوتنی ناوی شەیتانیشیان لێ قەدەغە کراوە. تۆمەتەکە تەنها لە لێکچوونێکی ڕواڵەتی لەگەڵ چیرۆکی ئیسلامیی ئیبلیسەوە سەر هەڵدەدات.
ئایا ئێزدییەتی تەنها «زەردەشتییەتی کۆن»ە؟ ئێزدییەتی تایبەتمەندیی هاوبەشی لەگەڵ ئایینە ئێرانییە کۆنترەکان هەیە و لە زۆر نەریت کەڵک وەردەگرێت، بەڵام زانایان ئاگاداری دەدەن کە نابێت تەنها وەک پاشماوەیەکی سادەی زەردەشتییەتی لێی بڕوانرێت. ئایینێکی زیندوو و سەربەخۆی خۆیەتی. هەروەها چونکە بە شێوەی سەرەکی لە ڕێگەی سرودە زارەکییەکانەوە دەگوازرێتەوە، ئەو دەقە چاپکراوانەی دواتر هاتوون و هەندێک جار وەک «دەقی پیرۆز»ی ئێزدی دەهێنرێنەوە، دەبێت بە وریاییەوە مامەڵەیان لەگەڵ بکرێت.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
ئەفسانەی ئافراندنی ئێزدی؛ مرواری و باڵندەی سەرەتایی و دروستبوونی جیهان
قەولەکان؛ سرودە پیرۆزە زارەکییەکانی ئێزدییان
شێخ شەمس؛ کەسایەتیی پیرۆزی پەیوەست بە خۆر لە نەریتی ئێزدیدا
لالش؛ دۆڵی پیرۆزی ئێزدییەتی
چارشەمە سوور؛ ساڵی نوێی ئێزدی
حەوت فریشتەکەی باوەڕی ئێزدی
پرسیارە باوەکان
تاووسی مەلەک کێیە؟
تاووسی مەلەک، فریشتەی تاووس، پێشەنگی حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکەی ئایینی ئێزدی و جێگری خودایە بۆ چاودێریی جیهان. یەکەم بوونەوەرە و لە نووری خودا دروست کراوە، و بە تەواوی خێرخوازە.
ئایا ئێزدییان شەیتان دەپەرستن؟
نەخێر. ئەمە تۆمەتێکی هەڵە و زیانبەخشە. ئێزدییان باوەڕیان بە شەیتان نییە و تاووسی مەلەک بە خراپەکار نازانن. ئەفسانەکە تەنها لە لێکچوونێکی ڕواڵەتی لە نێوان ڕەتکردنەوەی کڕنۆشبردنی ئەو بۆ ئادەم و چیرۆکی ئیسلامیی ئیبلیسەوە دێت.
بۆچی تاووسی مەلەک ڕەتی کردەوە کڕنۆش بۆ ئادەم ببات؟
چونکە خودا فەرمانی پێ کردبوو جگە لە ئافرێنەری خۆی کڕنۆش بۆ کەس نەبات. لە باوەڕی ئێزدیدا ڕەتکردنەوەکەی تاقیکردنەوەیەکی وەفاداری بوو کە تێیدا سەرکەوت، و لەبەر ئەوە پلەی بەرز کرایەوە بۆ سەرۆکی فریشتەکان.
بۆچی تاووسی مەلەک بە شێوەی تاووس پیشان دەدرێت؟
تاووس هێمای شکۆی خودایی و جوانییە، و لە ڕێگەی باوەڕێکی کۆنەوە بەوەی گۆشتەکەی ناڕزێت، هێمای نەمرێتی و نوێبوونەوەیە. وێنەی تاووس مەزارە پیرۆزەکان و شتە پیرۆزەکانی ئێزدی دەڕازێنێتەوە.
پەیوەندیی نێوان تاووسی مەلەک و شێخ ئادی چییە؟
عارفی سەدەی 12، شێخ ئادی کوڕی موسافیر، کە لە لالش نێژراوە، وەک بەرجەستەبوونی زەمینیی تاووسی مەلەک ڕێزی لێ دەگیرێت. ئەم دووانە کەسایەتییە ناوەندییەکانی دڵسۆزیی ئایینیی ئێزدییانن.