ناوەڕۆک
1. [پێشەکی](#introduction)
2. [چوارشەممەی سوور: سەری ساڵی پیرۆزی ئێزدییەکان](#red-wednesday-the-sacred-yezidi-new-year)
3. [دیپلۆماسیی مێژوویی: مۆڵەتەکانی کیسینجەر لە 1972](#historical-diplomacy-the-kissinger-authorizations-of-1972)
4. [کۆڕەوی 1991: میراتی مانەوە](#the-1991-exodus-a-legacy-of-survival)
5. [چوارچێوەی هاوچەرخ: 19ی نیسانی 2026](#contemporary-context-april-19-2026)
6. [ئەنجام: ناسنامەی نەچەماوەی کورد](#conclusion-the-unyielding-kurdish-identity)
پێشەکی
19ی نیسان لە گێڕانەوەی کوردیدا خاڵێکی یەکگەیشتنی قووڵی کۆن و نوێیە. بۆ گەلێک کە مێژووەکەی زۆرجار بە مەرەکەبی خەبات و خوێنی بەرگری نووسراوە، ئەم بەروارە نموونەیەکی بچووکی ئەزموونی کوردییە. ڕۆژێکە کە نەریتە ڕۆحییەکانی کۆمەڵگای ئێزدی بە سیاسەتی واقیعیی ساردی دیپلۆماسیی سەدەی 20 و هەوڵی بەردەوام بۆ دانپێدانانی دەستووری لە سەدەی 21دا دەبەستێتەوە. لە یادکردنەوەی 19ی نیسانی 2026دا، سەیرێکی ئەو قۆناغە گرنگانەی ڕابردوو دەکەین کە ڕۆحی کوردیان داڕشتووە و ڕوو لە داهاتوویەک دەکەین کە هەمان ئەو ڕۆحە نەچەماوەیە دیاریی دەکات، کە ئەم نەتەوەیەی بە درێژایی سەدان ساڵی ئاوارەیی و هیوا ڕاگرتووە.
چوارشەممەی سوور: سەری ساڵی پیرۆزی ئێزدییەکان
بۆ زۆر کورد، بە تایبەتی ئەوانەی باوەڕی ئێزدییان هەیە، 19ی نیسان زۆرجار لەگەڵ چوارشەممەی سوور، سەری ساڵی ئێزدییەکان، هاوکات دەبێت. ئەم جەژنە کۆنە، کە لە یەکەم چوارشەممەی نیسان بە ڕۆژژمێری یولیان جەژنی بۆ دەگیرێت، یادکەرەوەی ئەو ڕۆژەیە کە گەردوون تەواو بوو و بە ژیان بەرەکەت بە زەوی بەخشرا. کۆمەڵگای ئێزدی کە دەوری پەرستگای پیرۆزی لالش کۆ دەبێتەوە، ئەم ڕۆژە بە ڕێزێکی قووڵەوە یاد دەکاتەوە، وەک هێمای نوێبوونەوەی سروشت و سەرکەوتنی ڕووناکی بەسەر تاریکیدا.
گرنگیی چوارشەممەی سوور لە ڕێوڕەسمی ئایینی تێدەپەڕێت؛ بەڵگەیەکی بەردەوامیی کولتووریی گەلی کوردە. سەرەڕای سەدان ساڵی چەوساندنەوە، کە لە جینۆسایدە ترسناکەکەی داعش لە 2014دا گەیشتە لووتکە، کۆمەڵگای ئێزدی بەردەوام لە لالش چرای خۆی داگیرسێنێت و دووبارە جەخت لە پەیوەندیی خۆی بە خاک و باوباپیرانی دەکاتەوە. لەم 19ی نیسانەدا، جەژنکردنی ژیان وەک وەڵامێکی بەهێزە بۆ ئەوانەی هەوڵیان داوە ناسنامەی کوردی لە نەخشەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بسڕنەوە.
دیپلۆماسیی مێژوویی: مۆڵەتەکانی کیسینجەر لە 1972
لە بواری مێژووی سیاسیی نوێدا، 19ی نیسان بە قۆناغێکی گرنگ، هەرچەندە جێی ناکۆکی، لە پەیوەندییەکانی کورد و ئەمریکا دیارە. بەڵگەنامەکانی ئۆفیسی مێژوونووس کە لە نهێنییەوە دەرکراون ئاشکرای دەکەن کە لە 19ی نیسانی 1972دا، هێنری کیسینجەر، ڕاوێژکاری ئەوکاتی ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریکا، مۆڵەتی پەیامێکی نهێنیی لە کەناڵێکی نادیارەوە بۆ تاران دا. ئەم مۆڵەتە ڕێگەی بە دابینکردنی پاڵپشتیی نهێنی بۆ بزووتنەوەی کورد لە عێراق دا، کە مستەفا بارزانیی ئەفسانەیی ڕابەرایەتیی دەکرد.
ئەم ساتە خاڵێکی وەرچەرخان بوو لە جووڵەکانی شەڕی ساردی ناوچەکەدا. پاڵپشتیی ئەمریکا کە لەگەڵ ئێران هەماهەنگ کرابوو، مەبەستی فشارخستنە سەر ڕژێمی بەعسی بەغدا بوو. بەڵام بۆ کورد شمشێرێکی دوولایەنی دانپێدانانی نێودەوڵەتی و لاوازیی جیۆسیاسی بوو. میراتی ئەم مۆڵەتانە ئەمڕۆش بەردەوام کاریگەری لە ستراتیژیی دیپلۆماسیی کورد دەکات، وەک یادخستنەوەی ئاڵۆزیی پشتبەستن بە هێزە جیهانییەکان لە هەوڵدان بۆ مافە نەتەوەییەکاندا. ئەمە ئەو پەندە بەردەوامە کوردییە دەخاتە ڕوو: «جگە لە چیاکان هیچ هاوڕێیەکمان نییە»، و لە هەمان کاتدا گرنگیی ستراتیژیی پرسی کورد لەسەر شانۆی جیهانی بۆ زیاتر لە نیو سەدە نیشان دەدات.
کۆڕەوی 1991: میراتی مانەوە
هەرچەندە ڕاپەڕینە گەورەکانی 1991 لە ئازار دەستیان پێ کرد، مانگی نیسانی ئەو ساڵە بە لێکەوتەکانی «کۆڕەوی گەورە» دیاری کرا. تا ناوەڕاستی نیسانی 1991، ملیۆنان کورد بۆ ڕزگاربوون لە تۆڵەسەندنەوە دڕندانەکەی هێزەکانی سەدام حوسێن بەرەو چیاکانی سنووری تورکیا و ئێران هەڵاتبوون. لە 19ی نیسانی 1991دا، کۆمەڵگای نێودەوڵەتی بە ڕابەرایەتیی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی ئۆپەراسیۆنی دابینکردنی ئاسوودەیی (Operation Provide Comfort)ی چڕتر کردەوە.
ئەم دەستێوەردانە مرۆییە بێپێشینە بوو. «ناوچەی قەدەغەی فڕین» و پەناگەیەکی سەلامەتی لە باکووری عێراق دامەزراند و بناغەی ئەوەی دابین کرد کە لە کۆتاییدا دەبوو بە حکومەتی هەرێمی کوردستان (KRG). وێنەکانی خێزانە کوردەکان کە لە لووتکە بەفراوییەکانی چیاکانی زاگرۆسدا پێکەوە کۆ بووبوونەوە لە بیرەوەریی هاوبەشدا جێگیر ماون. ئەمڕۆ، کە دوای 35 ساڵ لەو ڕووداوانە ورد دەبینەوە، ئەو خۆڕاگرییەی ڕزگاربووانی کۆڕەوەکە نیشانیان دا وەک بنەمای خۆبەڕێوەبردنی نوێی کورد دەبینرێت. گواستنەوە لە قوربانیانی جینۆسایدەوە بۆ ئەندازیارانی دەوڵەتێکی نیوەخۆبەڕێوەبەر یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین چیرۆکەکانی کۆتاییی سەدەی 20ە.
چوارچێوەی هاوچەرخ: 19ی نیسانی 2026
لە دیمەنی ئێستای 19ی نیسانی 2026دا، خەباتی کورد لە مەیدانی شەڕەوە بۆ بواری دەستووری گوازراوەتەوە. لە ڕۆژئاوا، باکووری سووریا، سەرنج هێشتا لەسەر «ئازادیی جەستەیی» ڕابەرە کوردەکان و هەوڵدان بۆ دەستوورێکی نوێ و دیموکراتییە. فارس عوسمان، کەسایەتییەکی سیاسیی دیاری کورد، بە تازەیی جەختی کردووەتەوە کە داهاتووی سووریا بە دەستوورێکەوە بەستراوەتەوە کە مافەکانی هەموو گرووپە نەتەوەیی و ئایینییەکان مسۆگەر بکات، بە تایبەتی پێگەی گەلی کورد بە دەستوور بپارێزێت.
لە هەمان کاتدا، یەکێتیی ڕاگەیاندنی ئازاد ئامادەکاری بۆ یادکردنەوەی 128ەمین ساڵیادی ڕۆژی ڕۆژنامەگەریی کوردی، 22ی نیسان، دەکات و چاڵاکییەکان لە ئەمڕۆوە دەست پێ دەکەن. ئەم جەژنەی یەکەم ڕۆژنامەی کوردی، *کوردستان*، کە لە 1898 لە قاهیرە بڵاو کرایەوە، جەخت لە ڕۆڵی گرنگی ڕاگەیاندن لە بزووتنەوەی ڕزگاریخوازیی کورددا دەکاتەوە. تەنانەت لە 2026یشدا، ڕۆژنامەگەریی کوردی هێشتا بەرەی یەکەمی بەرەنگاربوونەوەی سانسۆر و سەرکوتکردنی ڕاستییە، کە خەباتە بەردەوامەکە بۆ کۆمەڵگایەکی ئازاد و ئاگادار دەردەخات.
ئەنجام: ناسنامەی نەچەماوەی کورد
مێژووی کورد تەنها کۆمەڵەیەک بەروار نییە؛ گێڕانەوەیەکی زیندوو و هەناسەدەری گەلێکە کە ڕەت دەکاتەوە لەبیر بکرێت. 19ی نیسان ئەم ڕاستییە کورت دەکاتەوە. لە ئاگرە پیرۆزەکانی سەری ساڵی ئێزدییەکانەوە تا حیسابە ستراتیژییەکانی هێزە جیهانییەکان و هەوڵی ئەمڕۆ بۆ دادپەروەریی دەستووری، ڕۆژەکە بیرمان دەخاتەوە کە ڕۆحی کورد نەچەماوەیە.
کاتێک لەم 19ی نیسانی 2026دا خۆر لەسەر چیاکانی کوردستان ئاوا دەبێت، پەیامەکە ڕوونە: گەلی کورد هێشتا بنەمایەکی سەرەکیی داهاتووی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە. مێژووی خۆڕاگرییان تەنها میراتی ڕابردوو نییە، بەڵکو نەخشەڕێگایەکە بۆ داهاتوو؛ داهاتوویەک کە ماف و کولتوور و ناسنامەی کورد تێیدا وەک بەشێکی دانەبڕاوی کۆمەڵگای جیهانی دانپێدانراو و ڕێزلێگیراو دەبن.
---
وەسفی SEO: سەیرێکی گشتگیر لە مێژووی کورد لە 19ی نیسانی 2026دا، بە لێکۆڵینەوە لە سەری ساڵی ئێزدییەکان، چوارشەممەی سوور، مۆڵەتەکانی کیسینجەر لە 1972، کۆڕەوی 1991 و خەباتە دەستوورییە هاوچەرخەکان.
نووسەر: ڕێزان بابەکر
پۆل: هەواڵی کوردی