شێخ ئەبوبەکر، کە بە شێخ ئۆبەکر یان شێخ ئۆبەکاریش ناسراوە، کەسایەتییەکی بەرچاوی ئایینی ئێزدییە. وەک یەکێک لە حەوت بوونەوەرە خوداییەکە، ئەو تەنها کەسێکی پیرۆز نییە؛ باوباپیرێکی سەرەکیی ڕەچەڵەکی قەتانیی شێخەکانە. ژیانی لە سەدەی 13دا بەشێکی گرنگی مێژووی ئێزدییەکانی دیاری کرد و میراتێکی دامەزراند کە هێشتا ئەمڕۆش کاریگەریی لەسەر شوێنکەوتووان هەیە.
لەم بابەتەدا، لە ژیان، فێرکاری و گرنگیی ڕۆحانیی شێخ ئەبوبەکر دەکۆڵینەوە و جەخت لە ڕۆڵی وەک پارێزەری هێما پیرۆزەکان و پەیوەندیی قووڵی بە خوداییەوە دەکەینەوە.
چوارچێوەی مێژوویی شێخ ئەبوبەکر
بۆ تێگەیشتنی تەواو لە گرنگیی شێخ ئەبوبەکر، دەبێت پاشخانی مێژوویی و کولتووریی ئایینی ئێزدی لەبەر چاو بگرین. ئەم ئایینە لە ناوچەی کۆنی میزۆپۆتامیا سەری هەڵدا و لە نەریتە ئایینییە جۆراوجۆرەکان، بە تایبەتی ئیسلام، مەسیحیەت و زەردەشتییەوە، سەرچاوە دەگرێت.
ژیانی شێخ ئەبوبەکر لە ناو ئاژاوەکانی سەدەی 13دا تێپەڕی؛ سەردەمێک کە بە داگیرکارییەکانی مەغۆل و گۆڕانی دەسەڵاتی سیاسی دیار بوو. بۆ نموونە، دوای داگیرکاریی مەغۆل، پێکهاتەی وەک ئیمپراتۆریەتی سەلجوقی و دواتر عوسمانی دیمەنی ناوچەکەیان گۆڕی. لەو کاتە سەختانەدا، شێخ ئەبوبەکر وەک ڕێبەرێکی ڕۆحانی هاتە پێشەوە و یارمەتیی شوێنکەوتووانی دا بە ناو ئاڵۆزییەکانی ژیاندا تێپەڕن.
ئەو پێویستیی پاراستنی پەیوەندی بە خوداییەوەی فێر دەکرد، لە هەمان کاتدا کە مرۆڤ ڕووبەڕووی تەحەداکانی ژیانی زەمینی دەبێتەوە. ئەم ڕوانگە دوولایەنەیە بۆ ڕۆحانیەت لە ئایینی ئێزدیدا گرنگییەکی بنەڕەتیی هەیە؛ لەوێ هاوئاهەنگیی نێوان ئاسمان و زەوی بۆ گەشەی تاک گرنگە.
شێخ ئەبوبەکر وەک بوونەوەرێکی خودایی
لە ئایینی ئێزدیدا، ڕێز لە شێخ ئەبوبەکر وەک یەکێک لە حەوت بوونەوەرە خوداییەکە دەگیرێت. ئەم کۆمەڵە کەسایەتییە ئاسمانییانە بە پارێزەری جیهان دادەنرێن کە لەلایەن خوداوە دانراون. بوونی لەم کۆمەڵە بەرز و پیرۆزەدا ڕۆڵە دوولایەنەکەی دەردەخات؛ هەم کەسایەتییەکی مێژووییە و هەم ڕابەرێکی ڕۆحانی کە دانایی خودایی بەرجەستە دەکات.
حەوت بوونەوەرە خوداییەکە لە چاودێریکردنی لایەنە جۆراوجۆرەکانی بووندا ڕۆڵی دیاریکراویان هەیە و هاوسەنگی و هاوئاهەنگی مسۆگەر دەکەن. شێخ ئەبوبەکر بە فریشتەی دەردائیل پەیوەستە، کە باوەڕ وایە هاوسەنگیی نێوان زەوی و ئاسمان دەپارێزێت. لە کۆمەڵگەیەکدا کە بە ڕادەیەکی زۆر لە قەیرانەکان کاریگەر بووە، ئەم پەیوەندییە جەخت لە ڕۆڵی ئەبوبەکر وەک پردێک لە نێوان مرۆڤایەتی و خودایی دەکاتەوە.
فێرکاری و کردارەکانی بە درێژەپێدەری ئیرادەی خودایی دادەنرێن و هەم لە شێوازە ڕۆحانییەکان و هەم لە ژیانی ڕۆژانەدا ڕێنمایی پێشکەش دەکەن.
هێمایەتیی خەرقە
هێمایەکی سەرەکیی پەیوەست بە شێخ ئەبوبەکر خەرقەیە؛ قوماشێکی ڕەشی تایبەت کە لە ئایینی ئێزدیدا هێمای زاهیدبوونە. ئەم شتە تەنها بوونێکی ماددی نانوێنێت؛ ڕێڕەوی ڕۆحانیی گەلی ئێزدی دەگێڕێتەوە و پابەندبوونیان بە پاکی دەردەخات.
ڕێز لە شێخ ئەبوبەکر وەک پارێزەری خەرقە دەگیرێت، کە گرنگیی ئەوی وەک ڕابەرێکی ڕۆحانی بەهێز دەکات. قوماشەکە زۆرجار لە ڕێوڕەسمە ئایینییەکاندا ناوەندی سەرنجە و بەهای وەک خاکیبوون، کۆنترۆڵکردنی خۆ و گەڕان بەدوای پەیوەندییەک بە خوداییەوە بیر دەخاتەوە.
کاریگەریی خەرقە لە بوونی ماددیی تێدەپەڕێت؛ ئەو ناسنامە و خۆڕاگریی ئێزدییەکان دەنوێنێت. شێخ ئەبوبەکر بە پاراستنی ئەو نەریتانەی بە خەرقەوە گرێدراون، میراتی کولتووری و بەردەوامیی ڕۆحانیی کۆمەڵگەکە بەهێز دەکات.
فێرکارییەکانی شێخ ئەبوبەکر
فێرکارییەکانی شێخ ئەبوبەکر تێڕوانینی ڕۆحانیی گرنگ لەخۆ دەگرن کە هێشتا باوەڕەکانی ئێزدییەکان دادەڕێژن. لە ناوەڕۆکی فەلسەفەکەیدا چەمکی یەکگرتن بە خوداییەوە هەیە؛ هانی شوێنکەوتووان دەدات لە ڕێگەی نوێژ، ڕامان و ژیانی ئەخلاقییەوە پەیوەندییەکی کەسی لەگەڵ خودا پەرە پێ بدەن.
جەختکردنەوەی لە زاهیدبوون و کۆنترۆڵکردنی خۆ ئەوە دەردەخات کە گەشەی ڕۆحانیی بەرچاو پێویستی بە دڵسۆزی و پابەندبوون هەیە. شێخ ئەبوبەکر باوەڕی وابوو کە دەستبەرداربوون لە ئارەزووە دنیاییەکان ڕێگە بە تاکەکان دەدات بگەنە ئاستێکی بەرزتری هۆشیاری و پەیوەندییەکی قووڵتر بە خوداییەوە پەرە پێ بدەن.
هەروەها، شێخ ئەبوبەکر بەهای کۆمەڵگە و پەرستنی بەکۆمەڵی پەرە پێ دەدا. بە چالاکی هانی شوێنکەوتووانی دەدا بۆ نوێژ و ئاهەنگەکان کۆ ببنەوە و هەستی پەیوەندی و مەبەستی هاوبەش پەرە پێ بدەن. ئەم لایەنە کۆمەڵایەتییەی ڕۆحانیەتی ئێزدی بۆ پاراستنی ناسنامەی کولتووری و خۆڕاگرییان، بە تایبەتی لە کاتی سەختدا، بنەڕەتییە.
میراتە بەردەوامەکەی شێخ ئەبوبەکر
میراتی شێخ ئەبوبەکر بە پتەوی لە بنەماکانی کولتوور و ڕۆحانیەتی ئێزدیدا ڕەگی داکوتاوە. فێرکارییەکانی بەردەوامن لە ئیلهامبەخشین بە نەوەکان و چوارچێوەیەک بۆ تێگەیشتن لە باوەڕ و ڕووبەڕووبوونەوەی ئاڵۆزییەکانی جیهانی ئەمڕۆ پێشکەش دەکەن.
وەک باوباپیرێکی ڕەچەڵەکی قەتانیی شێخەکان، کاریگەریی ئەو لە ماوەی ژیانی خۆی تێدەپەڕێت. شێخە قەتانییەکان ڕۆڵێکی گرنگ لە بەڕێوەبردنی ڕۆحانیی کۆمەڵگەی ئێزدیدا دەگێڕن، ڕێنمایی شێوازەکان دەکەن و ئەو نەریتانە دەپارێزن کە ڕەگیان لە فێرکارییەکانی شێخ ئەبوبەکردایە.
ئەمڕۆ، دانیشتووانی ئێزدی ڕووبەڕووی تەحەدای گرنگ دەبنەوە، لەوانەش چەوساندنەوە کە لە ناوچەکانی ملمڵانێدا ڕێژەکەی بە زیاتر لە 70% ڕاپۆرت کراوە. فێرکارییەکانی شێخ ئەبوبەکر سەرچاوەیەکی هێز پێشکەش دەکەن و میراتی ڕۆحانی و پێویستیی یەکگرتن لە کاتی ڕووبەڕووبوونەوەی سەختیدا بە ئێزدییەکان بیر دەخەنەوە.
ڕامان لە کاریگەریی شێخ ئەبوبەکر
میراتی ڕۆحانیی شێخ ئەبوبەکر هێزە بەردەوامەکەی باوەڕ و گرنگیی ڕێنمایی خودایی لە ژیانی تاکەکان و کۆمەڵگەکاندا دەردەخات. وەک کەسایەتییەکی ڕێزلێگیراو لە ئایینی ئێزدیدا، ئەو بنەماکانی زاهیدبوون، یەکگرتن و گەشەی ڕۆحانی بەرجەستە دەکات و ڕێڕەوێک بۆ ئەو شوێنکەوتووانە پێشکەش دەکات کە دەیانەوێت پەیوەندیی خودایی خۆیان قووڵتر بکەنەوە.
شێخ ئەبوبەکر بە فێرکارییەکانی و هێمای خەرقە هانی ئێزدییەکان دەدات ناسنامەی کولتووری و شێوازە ڕۆحانییەکانیان بپارێزن. لە جیهانێکدا کە پڕە لە تەحەدا، میراتەکەی هیوا دەبەخشێت و ئاماژە بە توانای گۆڕانکاریهێنەری باوەڕ دەکات، لە هەمان کاتدا جەخت لە پێویستیی هاوسەنگیی نێوان بوونی زەمینی و هەوڵە ڕۆحانییەکان دەکاتەوە.
ڕامان لە ژیانی شێخ ئەبوبەکر ئەو کاریگەرییە قووڵەمان بیر دەخاتەوە کە ڕابەرە ڕۆحانییەکان دەتوانن لەسەر کۆمەڵگەکانیان هەیان بێت و لە سەردەمی ئاڵۆزدا یارمەتییان بدەن مەبەست و هەستی سەر بە کۆمەڵگە بوون بدۆزنەوە.
سەرچاوەکان
ئایینی ئێزدی: تێڕوانینێکی کورت
ڕۆڵی بوونەوەرە خوداییەکان لە باوەڕی ئێزدیدا
شێخ ئەبوبەکر و ڕەچەڵەکی قەتانی
تێگەیشتن لە هێمایەتیی خەرقە
فێرکارییەکانی شێخ ئەبوبەکر: ڕێبەرێکی ڕۆحانی