با نزدیک‌شدن سال 2025 به پایان، دسامبر ماهی سرنوشت‌ساز برای کردها و کردستان بود و یک سال پیشرفت محتاطانه، درگیری‌های مداوم و شکل‌گیری تحرکات دیپلماتیک را در چشم‌اندازهای چندپارهٔ منطقه در خود جمع کرد. در ترکیه، سوریه، عراق و ایران — چهار حوزهٔ اصلی سکونت کردها — تلاش‌های ادغام در سوریه، پیشرفت‌های کند و ناپیوسته در روند صلح ترکیه با حزب کارگران کردستان (پ‌ک‌ک)، نقض حقوق بشر در ایران و تحولات نهادی در کردستان عراق، موضوع‌های غالب چرخهٔ خبر بودند.
این گزارش رویدادهای کلیدی را با اتکا به رسانه‌های جهانی، بحث‌های رسانه‌های اجتماعی و بیانیه‌های رسمی جمع‌بندی می‌کند و مروری مفصل بر ترتیب زمانی و موضوعی آن‌ها ارائه می‌دهد. اگرچه در برخی زمینه‌ها، مانند افتتاح کنسولگری ایالات متحده در اربیل، بارقه‌هایی از خوش‌بینی دیده می‌شد، تنش‌های زیربنایی — از فشارهای ترکیه بر کردهای سوریه تا سرکوب در ایران — وضعیت شکنندهٔ آرمان‌های کردی برای خودمختاری و حقوق را برجسته می‌کردند. در ادامه، این موضوع‌ها را به تفکیک منطقه بررسی می‌کنیم و رویدادهای عمده، زمینه‌ها و پیامدهایشان را توضیح می‌دهیم تا تصویری متوازن از مردمی ارائه دهیم که در میان خطوط گسل پیچیدهٔ ژئوپولیتیکی راه خود را می‌جویند.
کردستان سوریه: تنش‌ها، گفت‌وگوها و آتش‌بس‌های شکننده
دسامبر 2025 در روژاوا (کردستان سوریه) آکنده از بی‌ثباتی بود؛ نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد) به رهبری کردها، از چندین جبهه با فشارهای فزاینده روبه‌رو بودند. ماه با توقف مذاکرات دربارهٔ ادغام قسد در ارتش ملی سوریه آغاز شد؛ روندی که از توافق مارس 2025 با دمشق سرچشمه می‌گرفت. در دورهٔ احمد الشرع، رئیس‌جمهور موقت که پس از برکناری بشار اسد قدرت را در دست گرفت، این توافق ادغام قسد را تا پایان سال الزامی می‌کرد. بااین‌حال، اختلاف بر سر ساختار — اینکه یگان‌های قسد به‌صورت لشکرهای منسجم ادغام شوند یا از هم تفکیک شوند — اجرای آن را به تأخیر انداخت.
در میانهٔ ماه، در 7 دسامبر، هاکان فیدان، وزیر امور خارجهٔ ترکیه، در جریان سفری به سوریه، قسد را به نداشتن قصد پایبندی به پیمان متهم کرد و آن را امتداد تروریستی پ‌ک‌ک خواند. این سخنان تنش‌ها را تشدید کرد، زیرا بنا بر گزارش‌ها ترکیه، با نفوذی که بر گروه‌های سوری داشت، تهدید کرد در صورت شکست ادغام، از عملیاتی به رهبری دمشق علیه قسد حمایت خواهد کرد. گزارشی در مطبوعات ترکیه حاکی از آن بود که آنکارا ممکن است از چنین حمله‌ای پشتیبانی کند، زیرا ساختارهای خودمختار قسد در امتداد مرزش را تهدیدی وجودی می‌داند. در واکنش، مظلوم عبدی، فرمانده قسد، در 28 دسامبر در دمشق دربارهٔ جزئیات ادغام گفت‌وگو کرد، اما رسانه‌های دولتی از نبود پیشرفت چشمگیر خبر دادند. عبدی در بیانیه‌ای در پایان سال، «وحدت کردی» را در 2026 پیش‌بینی کرد و بر حقوق کردها در قانون اساسی سوریه تأکید گذاشت.
خشونت این بن‌بست‌های دیپلماتیک را همراهی کرد. در 22 دسامبر، در جریان سفر فیدان، درگیری میان نیروهای دولت سوریه و رزمندگان قسد در حلب آغاز شد و دست‌کم دو غیرنظامی کشته و چندین نفر زخمی شدند. این زد‌وخوردها که بر ایست‌های بازرسی در محله‌های تحت کنترل قسد متمرکز بودند، دودلی دمشق را برجسته کردند: تلاش کم‌رمق برای تحمیل کنترل، به‌سرعت فروکش کرد و در 23 دسامبر به آتش‌بس انجامید. رسانه‌های اجتماعی آکنده از واکنش حامیان قسد در محکومیت دخالت ترکیه بود؛ از جمله پستی از @QSD_69 که تاب‌آوری قسد را می‌ستود: «خدا، سپس #قسد 💛🔥» (خدا، سپس قسد). کاربر دیگری، @calebmclambsura، در میانهٔ «تهاجم تروریست‌های مورد حمایت ترکیه به کردستان غربی.» خواستار دعا برای روژاوا شد.
از نظر زمینه، این رویدادها با پویایی‌های گسترده‌تر منطقه پیوند دارند. موضع «ضدتروریستی» ترکیه علیه قسد و پ‌ک‌ک، از زمان اعلام انحلال پ‌ک‌ک در مه 2025، به‌عنوان بخشی از روند صلح جاری ترکیه، تشدید شده است. بااین‌حال، تقویت نیروهای آنکارا در شمال سوریه نشانهٔ آمادگی برای تشدید تنش است. برای قسد که شمال‌شرق نفت‌خیز سوریه را کنترل می‌کند، ادغام خطر کاهش خودمختاری به‌دست‌آمده پس از داعش را به همراه دارد. پیشنهاد دمشق برای تقسیم قسد به سه لشکر، از جمله یک تیپ زنان، با پیشنهادهای متقابل کردها برای حفظ یگان‌ها روبه‌رو شد. عبدالله اوجالان، رهبر زندانی پ‌ک‌ک، در پیامی در 30 دسامبر از ترکیه خواست گفت‌وگوی قسد و دمشق را تسهیل کند و بر نقش «تسهیل‌گر» برای صلح تأکید گذاشت.
پیامدها عمیق‌اند: شکست ادغام می‌تواند درگیری تمام‌عیاری را شعله‌ور کند، هزاران نفر را آواره سازد و تلاش‌های ضد داعش با حمایت ایالات متحده را بی‌ثبات کند. پست‌های ایکس نگرانی‌های کردها را بازتاب می‌دادند؛ @shoresh03 دربارهٔ ادعاهای تاریخی بحث می‌کرد و @TheAdiabenian به پیوندهای ژنتیکی می‌پرداخت و بدین‌ترتیب بحث‌های هویتی در میانهٔ بحران‌ها برجسته می‌شدند. با پایان 2025، سرنوشت روژاوا نامعلوم بود و 2026 می‌توانست وحدت یا جنگی تازه به همراه آورد.
کردستان ترکیه: توقف روند صلح در میان برنامه‌های متعارض
در باکور (کردستان ترکیه)، در دسامبر 2025، روند شکنندهٔ صلح پ‌ک‌ک و ترکیه — که در اواخر 2024 آغاز شده بود — با بن‌بست‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کرد. پس از انحلال پ‌ک‌ک در مه 2025 و سوزاندن نمادین سلاح‌ها در ژوئیه، گفت‌وگوها بر سر مطالبات متوقف شدند: ترکیه بر خلع سلاح کامل و انحلال قسد در سوریه اصرار دارد، درحالی‌که کردها خواهان آزادی اوجالان و به‌رسمیت‌شناخته‌شدن در قانون اساسی‌اند.
گزارش‌های اکونومیست در اوایل دسامبر، شکاف‌های آنکارا را برجسته کردند: شرکای ائتلافی رئیس‌جمهور اردوغان دربارهٔ امتیازدهی اختلاف داشتند و ملی‌گرایان با عفو اعضای پ‌ک‌ک مخالفت می‌کردند. تحلیلی از بالکان اینسایت در 15 دسامبر دربارهٔ «اهداف متعارض» هشدار داد و به تردید کردها پس از یک سال پیشرفت کند اشاره کرد. با وجود انتقال رزمندگان پ‌ک‌ک به کردستان عراق در اکتبر به‌عنوان اقدامی اعتمادساز، اردوغان به عملیات ضدکردی ادامه داد و روزنامه‌نگاران و اعضای حزب دم را بازداشت کرد.
گزارش 12 دسامبر سازمان دیده‌بان نسل‌کشی، ستم مداوم را به‌تفصیل شرح داد: بازداشت‌های ناروا، یورش‌ها و اقدامات نظامی با وجود آتش‌بس؛ و برآورد کرد که 40,000 نفر از 1978 تاکنون جان باخته‌اند.
این گزارش از «کارزار ضدکردی» اردوغان، از جمله ارعاب کردهای خارج از کشور، انتقاد کرد. رسانه‌های اجتماعی این ناخرسندی‌ها را بازتاب دادند؛ @Heimatlos84 نوشت: «زنده‌باد رهبر آپو! زنده‌باد جنبش آزادی کردستان!» (زنده‌باد رهبر آپو! زنده‌باد جنبش آزادی کردستان!) و حمایت‌هایی جلب کرد. درخواست اوجالان در 30 دسامبر برای میانجیگری ترکیه در گفت‌وگوهای قسد و دمشق، لایه‌ای دیگر افزود و آنکارا را در جایگاه میانجی صلح قرار داد، درحالی‌که برنامهٔ ضد قسد خود را پیش می‌برد.
مطلبی از مرکز استیمسون در 17 دسامبر به پیامدهای منطقه‌ای اشاره کرد: کنگرهٔ پ‌ک‌ک در قندیل در مه تأیید کرده بود که «مأموریت تاریخی» آن به انجام رسیده است، اما راستی‌آزمایی خلع سلاح همچنان محل مناقشه بود. بحث‌های ایکس، مانند تحلیل @temmuz1919 از پیشنهادهای سوریه به‌عنوان «تحمیل سیاسی»، مسائل کردی ترکیه و سوریه را به هم پیوند می‌دادند. تا پایان ماه، سفر هیئتی پارلمانی به دیدار اوجالان در نوامبر نشانه‌ای از تحرک بود، اما مرور اکتبر بالکان اینسایت، صداقت این روند را زیر سؤال برد.
توقف روند، خطر بازگشت به عقب را دارد؛ بدون اصلاحات قانونی در 2026، چنان‌که مرور نومدیا24 می‌گوید، تندروها می‌توانند دستاوردها را از مسیر خارج کنند. کردها این روند را آزمونی تعیین‌کننده برای دموکراسی می‌دانند و پست‌هایی مانند نوشتهٔ @SimonSuleymany دربارهٔ حملات هماهنگ به همهٔ بخش‌های کردستان هشدار می‌دهند.
کردستان ایران: بازداشت‌ها، اعتراضات و مرگ‌های مشکوک
روژهلات (کردستان ایران) در دسامبر 2025 با تشدید سرکوب روبه‌رو شد و بازداشت‌ها و مرگ‌های مرموز، درخواست‌ها برای پاسخ‌گویی را افزایش دادند. هه‌نگاو در 4 دسامبر از بازداشت 10 کرد، از جمله یک زن، در جریان اعتراضات سنندج خبر داد. این رویداد پس از مراسم یادبود نوامبر برای خسرو علی‌کردی رخ داد؛ وکیل سرشناسی که در 5 دسامبر در شرایطی مشکوک مرده یافت شد. مقام‌ها علت را حملهٔ قلبی اعلام کردند، اما جراحات و برداشتن دوربین‌های مداربسته، احتمال ارتکاب جرم را مطرح می‌کرد.
علی‌کردی که از زندانیان سیاسی دفاع می‌کرد، پیش‌تر در 2025 زندان و ممنوعیت‌هایی را تحمل کرده بود. هه‌نگاو هویت 31 بازداشت‌شده در مراسم یادبود او در مشهد در 13 دسامبر را شناسایی کرد و از بازداشت 16 نفر، از جمله نرگس محمدی، برندهٔ نوبل، خبر داد. این رویدادها در الگویی جای می‌گیرند: گزارش سالانهٔ کردستانِ واشنگتن به بیش از 800 اعدام در ایران اشاره کرد که کردها را به‌طور نامتناسبی متأثر می‌کردند؛ احکام اعدامی مانند حکم پخشان عزیزی در ژانویه، با وجود ادعاهای شکنجه، تأیید شدند. نقض حکم وریشه مرادی در دسامبر و پنج معترض بوکان در اکتبر، گشایشی نادر فراهم کرد، اما گزارش، «موجی تکان‌دهنده» برای خاموش‌کردن مخالفت را محکوم کرد.
اعتراضات مرتبط با خیزش‌های 2022، همراه با اعتصاب در شهرهای کردنشین، ادامه یافت. ایکس خشم عمومی را بازتاب می‌داد؛ @ZagrosChengzer حکومت ایران را «حلقهٔ بسته‌ای از نخبگان» خواند و از دموکراسی سکولار دفاع کرد. مرور نومدیا24 بر مهاجرت، جنگ و مقاومت در خاورمیانه تأکید داشت و مبارزات روژهلات را در این چارچوب قرار می‌داد.
به گفتهٔ گروه‌های حقوق بشری، تبدیل مجازات اعدام به «سلاح» از سوی تهران، اقلیت‌ها را هدف می‌گیرد. رویدادهای دسامبر از نبود فرصتی برای آسودگی در 2026 حکایت دارند و ممکن است به ناآرامی گسترده‌تری دامن بزنند.
(تعداد واژه‌ها تا اینجا: ~1900)
کردستان عراق: نقاط عطف دیپلماتیک و اصلاحات اقتصادی
در باشور (کردستان عراق)، دسامبر در میانهٔ آشوب منطقه‌ای تحولات مثبتی به همراه داشت. ایالات متحده در 3 دسامبر بزرگ‌ترین کنسولگری خود در جهان را در اربیل افتتاح کرد؛ مجموعه‌ای به ارزش 800 میلیون دلار که نماد مشارکتی پایدار است. مایکل ریگاس، معاون وزیر امور خارجه، آن را «گواهی» بر این روابط خواند و بر همکاری امنیتی تأکید کرد. این امر جایگاه بین‌المللی حکومت اقلیم کردستان را تقویت کرد.
از نظر اقتصادی، حکومت اقلیم کردستان اصلاحات مالی را پیش برد: ان‌آرتی از موج دیگری از بارش برف از 31 دسامبر خبر داد، اما موضوع مهم‌تر، پیشرفت در ایجاد یک بانک ملی با سرمایهٔ 250 میلیارد دینار و ادغام 28 بانک بود. کردستان 24 به پیش‌بینی وحدت در 2026 از سوی عبدیِ قسد اشاره کرد و آن را به همبستگی گسترده‌تر کردی پیوند داد.
از نظر سیاسی، هیئت‌های حزب دموکرات کردستان در 24 دسامبر با رهبران بغداد دیدار کردند و پیگیر قانون نفت و گاز، اجرای مادهٔ 140، سهم‌های بودجه و اصلاحات انتخاباتی شدند. نخست‌وزیر حکومت اقلیم کردستان به معاون جدید رئیس پارلمان عراق تبریک گفت. پست‌های ایکس، مانند نوشتهٔ @Turkicultures دربارهٔ کردهای قرقیز در وان، فرهنگ را گرامی می‌داشتند.
این گام‌ها با بی‌ثباتی همسایگان در تضادند و کردستان عراق را در جایگاه مرکزی باثبات قرار می‌دهند.
تحولات دیگر: تاب‌آوری فرهنگی و بازتاب‌های جهانی
از نظر فرهنگی، دسامبر شاهد تأمل‌هایی دربارهٔ چشم‌انداز کلی 2025 بود: ژین‌نیوز مهاجرت، جنگ و مقاومت در سراسر کردستان را برجسته کرد. پست‌هایی مانند نظرسنجی @Kurdistan_AR دربارهٔ استقلال کردستان بزرگ، هزاران تعامل جلب کردند.
در سطح جهانی، به‌روزرسانی برنامهٔ آف لیشِ اریک پرنس در 23 دسامبر به انتقادهای ترکیه از قسد اشاره کرد و تحلیل‌های گسترده‌تر را بازتاب داد. پست‌های تاریخی، مانند نوشتهٔ @blbl1648757 دربارهٔ پیشمرگه، احساس افتخار را برمی‌انگیختند.
نتیجه‌گیری: ماهی بر سر دوراهی‌ها
دسامبر 2025 تناقض‌های کردستان را در خود جمع کرد: گشایش‌های دیپلماتیک در عراق، شعله‌ورشدن خشونت در سوریه، صلح متوقف‌شده در ترکیه و سرکوب در ایران. همان‌گونه که گزارش‌های نومدیا24 تأکید کردند، تمرکز بر اصلاحات قانونی در 2026 می‌تواند مسیر پیشرفت را تعیین کند. بااین‌حال، در میان فشارهای ترکیه و اعدام‌ها در ایران، دستیابی به وحدت همچنان دشوار است. تاب‌آوری کردها که در ایکس با عبارت «زنده‌باد کردستان» بیان می‌شود، در میان عدم قطعیت دوام دارد. این گزارش که از منابع گوناگون استفاده می‌کند، بر نیاز به حمایتگری بین‌المللی برای ایجاد صلح پایدار تأکید دارد.