مقدمه
مردم کرد هرگز ارتش ملی یکپارچه‌ای نداشته‌اند. در عوض، برخی از پایدارترین و سازگارترین نیروهای رزمی خاورمیانهٔ معاصر را پدید آورده‌اند؛ سازمان‌هایی که از کوهستان‌ها، زندان‌ها و اردوگاه‌های پناهندگان برخاستند و به متحدان حیاتی نیرومندترین ائتلاف نظامی جهان تبدیل شدند. این مقاله تحول سازمان نظامی کردها را از نیروهای پارتیزانی پیشمرگهٔ عراق تا ظهور یگان‌های مدافع خلق، یگان‌های مدافع زنان و نیروهای دموکراتیک سوریه دنبال می‌کند و بررسی می‌کند که گروه‌های مسلح کرد چگونه خود را دگرگون کردند، اتحادهای بین‌المللی ساختند و با چالش‌های ساختاری‌ای روبه‌رو شدند که همچنان آینده‌شان را شکل می‌دهد.
داستان قدرت نظامی معاصر کردها پیشرفتی ساده و خطی نیست. احزاب سیاسی رقیب، دولت‌های متخاصم همسایه، اتحادهای متغیر ابرقدرت‌ها و تنش بنیادین میان سنت چریکی و الزامات جنگ متعارف آن را شکل داده‌اند. شناخت این تحول برای درک جایگاه کردستان در ژئوپولیتیک سدهٔ بیست‌ویکم ضروری است.
فهرست مطالب
نیرویی دوپاره: ساختارهای فرماندهی حزب دموکرات و اتحادیهٔ میهنی
یگان‌های مدافع خلق و زنان: نیروهای مسلح روژاوا
نیروهای دموکراتیک سوریه: ائتلافی چندقومیتی
اتحادها و همکاری‌های بین‌المللی
پیشمرگه: خاستگاه و ساختار
واژهٔ پیشمرگه در کردی به معنای «کسانی که با مرگ روبه‌رو می‌شوند» است. این اصطلاح در دههٔ 1940 برای توصیف رزمندگان کرد در عراق رواج یافت، هرچند مقاومت مسلحانهٔ کردها سده‌ها پیشینه دارد. پیشمرگه در جریان قیام‌های مصطفی بارزانی در دهه‌های 1960 و 1970 به نیروی رزمی سازمان‌یافته تبدیل شد؛ زمانی که چریک‌های کرد در کوهستان‌های شمال عراق کارزارهای پیوسته‌ای علیه حکومت عراق پیش می‌بردند.
سنت رزمی پیشمرگه در جنگ چریکی کوهستانی ریشه دارد: کمین واحدهای کوچک، شناخت زمین و توان ادامهٔ عملیات با خطوط تدارکاتی حداقلی. آنان در دهه‌های سرکوب با رژیم بعث جنگیدند، از نسل‌کشی انفال در 1988 جان به در بردند و در دورهٔ منطقهٔ امن در دههٔ 1990 مقاومت مسلحانه را حفظ کردند. پس از جنگ عراق در 2003، پیشمرگه به نیرویی نیمه‌متعارف با توان برآوردی 150,000 تا 200,000 رزمنده تبدیل شد، هرچند دربارهٔ شمار دقیق اختلاف وجود دارد.
نیرویی دوپاره: ساختارهای فرماندهی حزب دموکرات و اتحادیهٔ میهنی
مهم‌ترین چالش ساختاری پیشمرگه همواره دوپارگی فرماندهی آن بوده است. از جنگ داخلی کردهای عراق در 1994-1997، پیشمرگه در دو زنجیرهٔ فرماندهی جداگانه فعالیت کرده است: یگان 80، همسو با حزب دموکرات کردستان، و یگان 70، همسو با اتحادیهٔ میهنی کردستان. هر یک فرماندهان، تدارکات، شبکه‌های اطلاعاتی و محدوده‌های کنترل ارضی خود را داشت.
این شکاف پیامدهای نظامی واقعی داشت. در تهاجم داعش در 2014، نبود فرماندهی یکپارچه به ناکامی‌های هماهنگی در میدان نبرد کمک کرد. عقب‌نشینی مناقشه‌برانگیز از شنگال و فروپاشی برخی مواضع خط مقدم تا حدی به نبود ستاد عملیاتی واحدی نسبت داده شد که بتواند نیروها را فراتر از مرزبندی‌های حزبی هدایت کند. بحران کرکوک در 2017 نیز مشکل را بیشتر آشکار کرد؛ هنگامی که یگان‌های همسو با اتحادیهٔ میهنی مستقلاً عقب نشستند و عملاً شهر را بدون موافقت حزب دموکرات واگذار کردند.
اصلاح و یکپارچه‌سازی پیشمرگه
یکپارچه‌سازی پیشمرگه از زمان جنگ با داعش، خواستهٔ محوری شرکای بین‌المللی، به‌ویژه ایالات متحده، بوده است. در 2022، وزارت دفاع آمریکا و وزارت امور پیشمرگهٔ حکومت اقلیم کردستان یادداشت تفاهمی امضا کردند که نقشهٔ راه چهارساله‌ای برای ادغام یگان‌های 70 و 80 در نیرویی واحد و غیرحزبی زیر نظر وزارت امور پیشمرگه تعیین می‌کرد.
روند پیشرفت در کابینهٔ نهم نخست‌وزیر مسرور بارزانی شتاب گرفت. در نوامبر 2025، یگان 80 رسماً با ساختار تازه‌ای به نام فرماندهی منطقهٔ 1 دوباره فعال و زیر نظر وزارت پیشمرگه قرار گرفت. در فوریهٔ 2026، فرمان 703، فرماندهی، بودجه و پاسخ‌گویی قانونی هر دو یگان 70 و 80 را به وزارت امور پیشمرگه منتقل کرد. تا مارس 2026، بنا بر گزارش‌ها بیش از 150,000 نیرو ادغام شده بودند؛ تشکیل 11 لشکر برنامه‌ریزی شده بود و چهار لشکر از پیش تشکیل شده بودند. همهٔ کارکنان پیشمرگه گذار به نظام یکپارچهٔ پرداخت حقوق از طریق سامانهٔ مای‌اکانت را آغاز کردند.
روند اصلاحات همچنان از نظر سیاسی حساس است. با آنکه یگان 80 ادغام شده، ناظران می‌گویند ادغام کامل یگان 70 کندتر پیش رفته است. توافق آمریکا و حکومت اقلیم، سپتامبر 2026 را آخرین مهلت یکپارچه‌سازی کامل تعیین کرد. اینکه آیا پیشمرگه می‌تواند این گذار به نیروی نظامی حرفه‌ای و غیرحزبی را کامل کند، در سال‌های آینده از پرسش‌های تعیین‌کنندهٔ حکمرانی کردها خواهد بود.
سنت نظامی حزب کارگران کردستان
حزب کارگران کردستان (پ‌ک‌ک) که عبدالله اوجالان در 1978 بنیان گذاشت، سنت نظامی متمایزی با ریشه در جنگ انقلابی مارکسیستی–لنینیستی پدید آورد. پ‌ک‌ک در 1984 کارزار مسلحانه‌اش را علیه حکومت ترکیه آغاز کرد و نیروهای چریکی‌اش که در قالب نیروهای مدافع خلق سازمان یافته بودند، به یکی از باتجربه‌ترین و منضبط‌ترین ارتش‌های شورشی خاورمیانه تبدیل شدند. فرهنگ نظامی پ‌ک‌ک بر تعهد ایدئولوژیک، برابری جنسیتی در نقش‌های رزمی و ساختارهای فرماندهی نامتمرکزِ مناسب جنگ کوهستانی تأکید داشت.
نفوذ نظامی پ‌ک‌ک بسیار فراتر از ترکیه می‌رود. الگوی سازمانی آن، کنفدرالیسم دموکراتیک، رهبری مشترک زنان و مردان و شبکهٔ جنبش‌های وابسته، مستقیماً شکل‌گیری یگان‌های مدافع خلق و یگان‌های مدافع زنان در سوریه، پژاک در ایران و یگان‌های مقاومت شنگال در عراق را شکل داد. ترکیه، ایالات متحده و اتحادیهٔ اروپا پ‌ک‌ک را سازمانی تروریستی می‌شناسند. پ‌ک‌ک در 2025 پس از فراخوان رهبر زندانی‌اش عبدالله اوجالان، آتش‌بس و روند خلع سلاح اعلام کرد، هرچند پیامد بلندمدت آن نامعلوم است.
یگان‌های مدافع خلق و زنان: نیروهای مسلح روژاوا
یگان‌های مدافع خلق (ی‌پ‌گ) در 2011 به‌عنوان شاخهٔ مسلح حزب اتحاد دموکراتیک در سوریه تأسیس شدند. هنگامی که جنگ داخلی سوریه در شمال‌شرق عمدتاً کردنشین خلأ قدرت پدید آورد، ی‌پ‌گ به‌سرعت از یک گروه کوچک شبه‌نظامی به نیروی نظامی مسلط در منطقه‌ای تبدیل شد که بعدها ادارهٔ خودمختار شمال و شرق سوریه، معروف به روژاوا، شد.
یگان‌های مدافع زنان (ی‌پ‌ژ) در 2013 به‌عنوان نیروی نظامی کاملاً زنانه‌ای تأسیس شدند که در کنار ی‌پ‌گ فعالیت می‌کرد. ی‌پ‌ژ به یکی از شناخته‌شده‌ترین نمادهای جنگ با داعش تبدیل شد و تصویر زنان رزمندهٔ کرد بر جلد مجلات و در مستندهای سراسر جهان ظاهر شد. ی‌پ‌ژ واحدی پشتیبان یا کمکی نبود؛ رزمندگانش در همهٔ نبردهای بزرگ، از کوبانی تا رقه و باغوز، در نقش‌های رزمی خط مقدم خدمت کردند.
ی‌پ‌گ و ی‌پ‌ژ اصول سازمانی خود، از جمله آموزش ایدئولوژیک اجباری، زندگی جمعی و تعهد به کنفدرالیسم دموکراتیک، را از الگوی پ‌ک‌ک گرفتند. ترکیه ی‌پ‌گ را امتداد پ‌ک‌ک می‌داند و چندین عملیات نظامی علیه آن انجام داده است، از جمله تصرف عفرین در 2018 و عملیات در رأس‌العین و تل‌ابیض در 2019. ایالات متحده با وجود اذعان به پیوند ی‌پ‌گ و پ‌ک‌ک، همکاری‌اش با ی‌پ‌گ را در چارچوب نیروهای دموکراتیک سوریه در سراسر کارزار ضد داعش حفظ کرد.
نیروهای دموکراتیک سوریه: ائتلافی چندقومیتی
نیروهای دموکراتیک سوریه در اکتبر 2015 به‌صورت ائتلافی از رزمندگان کرد، عرب، سریانی–آشوری، ترکمن و ارمنی تشکیل شد. ی‌پ‌گ ستون فقرات این نیرو باقی ماند و بیشتر رزمندگان باتجربه‌اش را تأمین کرد، اما حضور بخش‌های عرب، به‌ویژه شورای نظامی دیرالزور و شورای نظامی منبج، به ائتلاف امکان داد در مناطق عمدتاً عرب‌نشین فعالیت کند، بی‌آنکه صرفاً نیروی اشغالگر کردی به نظر برسد.
فرمانده کل نیروهای دموکراتیک سوریه، مظلوم عبدی، معروف به مظلوم کوبانی، به یکی از برجسته‌ترین چهره‌های نظامی مناقشهٔ سوریه تبدیل شد. در دوران رهبری او، این نیرو از چند هزار رزمنده به نیرویی حدوداً 100,000 نفری گسترش یافت که در سرزمینی تقریباً به اندازهٔ یک‌سوم سوریه فعالیت می‌کرد. این نیرو همچنین بار عظیم نگهداری حدود 10,000 زندانی داعش و ادارهٔ اردوگاه‌های ده‌ها هزار خانوادهٔ وابسته به داعش را بر عهده گرفت؛ مسئولیتی که هیچ نهاد بین‌المللی حاضر به پذیرفتن کاملش نشده است.
اتحادها و همکاری‌های بین‌المللی
جنگ با داعش نیروهای کرد را از بازیگران منطقه‌ای به شرکای نظامی شناخته‌شده در سطح بین‌المللی تبدیل کرد. پیشمرگه از ایالات متحده، بریتانیا، آلمان، ایتالیا، فرانسه، هلند و دیگر اعضای ائتلاف سلاح، آموزش و حمایت مستشاری گرفت. تأمین موشک‌های ضدتانک میلان از سوی آلمان برای پیشمرگه اهمیت ویژه‌ای داشت و به نیروهای کرد سلاحی مؤثر در برابر خودروهای زرهی‌ای داد که داعش از ارتش عراق به غنیمت گرفته بود.
همکاری نیروهای دموکراتیک سوریه با ایالات متحده حتی عمیق‌تر بود. نیروهای عملیات ویژهٔ آمریکا در خط مقدم همراه یگان‌های این نیرو مستقر شدند، از طریق عملیات عزم راسخ پشتیبانی هوایی نزدیک فراهم کردند و سلاح، خودرو و تجهیزات ارتباطی دادند. آمریکا چندین پایگاه نظامی در مناطق تحت کنترل این نیرو تأسیس کرد و همکاری از عملیات رزمی فراتر رفت و به حکمرانی، ادارهٔ مدنی و توسعهٔ بخش امنیتی گسترش یافت.
این همکاری‌ها تناقض‌های ذاتی داشتند. ترکیه، متحد آمریکا در ناتو، ی‌پ‌گ را امتداد تروریستی پ‌ک‌ک می‌دید و بارها با حمایت آمریکا از نیروهای دموکراتیک سوریه مخالفت کرد. آمریکا کوشید این تنش را از طریق چارچوب نیروهای دموکراتیک سوریه مدیریت کند، اما ترکیه با وجود این چندین عملیات نظامی در مناطق تحت کنترل کردها آغاز کرد؛ از جمله عملیات شاخهٔ زیتون (عفرین، 2018)، عملیات چشمهٔ صلح (2019) و تداوم عملیات هوایی و زمینی در 2024-2025. تجربهٔ کردها نشان داد همکاری‌های نظامی بین‌المللی، هرقدر در میدان نبرد ارزشمند باشند، تضمین‌کنندهٔ حمایت سیاسی نیستند.
زنان در نیروهای نظامی کرد
نقش زنان در نیروهای نظامی کرد یکی از متمایزترین ویژگی‌های جنبش‌های مسلح کرد است. پ‌ک‌ک از سال‌های نخست زنان را در نقش‌های رزمی ادغام کرد و اصل رهبری مشترک جنسیتی در سرشت سازمانی همهٔ جنبش‌های وابسته به آن جای گرفت. ی‌پ‌ژ این اصل را در قالب ساختار نظامی جداگانه و کاملاً زنانه رسمیت داد، اما زنان در پیشمرگه، نیروهای وابسته به پ‌ک‌ک در ایران (پژاک) و یگان‌های مقاومت شنگال نیز خدمت کردند.
دیده‌شدن بین‌المللی زنان رزمندهٔ کرد در جنگ با داعش، به‌ویژه ی‌پ‌ژ در کوبانی و رقه، توجه جهانی بی‌سابقه‌ای را هم به آرمان کردها و هم به مسئلهٔ گسترده‌تر مشارکت زنان در درگیری مسلحانه جلب کرد. همچنین تقابل نمادین نیرومندی با نظام بردگی جنسی و سرکوب زنانِ داعش پدید آورد. بااین‌حال، واقعیت مشارکت نظامی زنان پیچیده‌تر از چیزی است که روایت رسانه‌ای گاه نشان می‌دهد و بحث دربارهٔ استفادهٔ ابزاری از زنان رزمنده برای اهداف تبلیغاتی همچنان در گفتمان سیاسی کردها جریان دارد.
چالش‌ها و تناقض‌ها
نیروهای نظامی کرد با چند چالش ساختاری روبه‌رو هستند که کارآمدی و قدرت چانه‌زنی سیاسی‌شان را محدود می‌کند. دوپارگی حزبی پیشمرگه میان جناح‌های حزب دموکرات و اتحادیهٔ میهنی، حتی با پیشرفت روند یکپارچه‌سازی، وحدت عملیاتی را تضعیف کرده است. پیشمرگه و نیروهای دموکراتیک سوریه هر دو به‌شدت به حمایت خارجی وابسته‌اند؛ پیشمرگه به تخصیص بودجهٔ بغداد و آموزش ائتلاف بین‌المللی، و نیروهای دموکراتیک سوریه به ادامهٔ حضور نظامی آمریکا در شمال‌شرق سوریه.
رقابت‌های درون‌کردی نیز چشم‌انداز نظامی را شکل می‌دهند. حکومت اقلیم کردستان و جنبش‌های وابسته به پ‌ک‌ک در شنگال و روژاوا با الگوهای سیاسی اساساً متفاوتی کار می‌کنند و تصورهای رقیبی از حکمرانی کردها دارند. رقابت حزب دموکرات و پ‌ک‌ک در شنگال درون منطقه‌ای آزادشده مناقشه‌ای نیابتی پدید آورد و ترکیه از این شکاف‌ها برای توجیه عملیات نظامی علیه مواضع پ‌ک‌ک در خود اقلیم کردستان عراق بهره برده است.
نیروهای دموکراتیک سوریه با چالش دیگری برای موجودیت خود روبه‌روست: پویایی‌های متغیر سوریهٔ پس از جنگ داخلی. عملیات نظامی ترکیه در 2024-2025 موجب شد این نیرو کنترل منبج و تل‌رفعت را از دست بدهد، درحالی‌که حکومت سوریه فشار بر سرزمین‌های شرقی تحت کنترل آن را افزایش داده است. بقای بلندمدت نیروهای دموکراتیک سوریه وابسته به آن است که آیا می‌تواند برای دستیابی به توافق سیاسی عملی در چارچوب دولت بازتشکیل‌شدهٔ سوریه مذاکره کند؛ چشم‌اندازی که همچنان بسیار نامعلوم است.
آیندهٔ قدرت نظامی کردها
تحول از پیشمرگه تا نیروهای دموکراتیک سوریه نشان‌دهندهٔ دگرگونی چشمگیر توان نظامی کردهاست. نیروهای کرد از جنگ چریکی کوهستانی به عملیات شهری، از تفنگ‌های دوران شوروی به تجهیزات تأمین‌شده از آمریکا و از رزمندگان ایلی منزوی به شرکای نیرومندترین ائتلاف نظامی جهان گذر کردند. ضرورت، یعنی تهدید وجودی داعش، محرک این تغییرات بود، اما میراث نهادی ماندگاری بر جای گذاشتند.
پرسش کلیدی آینده این است که آیا نیروهای نظامی کرد می‌توانند بدون تهدید خارجی‌ای که به آنان اهمیت بین‌المللی داد، خود را حفظ کنند. یکپارچه‌سازی پیشمرگه زیر نظر وزارت امور پیشمرگه، اگر کامل شود، نخستین نهاد نظامی به‌راستی حرفه‌ای کرد را در تاریخ پدید می‌آورد. توان نیروهای دموکراتیک سوریه در حفظ سرزمینش و مذاکره دربارهٔ جایگاهش در سوریهٔ پس از درگیری تعیین می‌کند که آیا تجربهٔ خودگردانی دموکراتیک روژاوا و نیروی نظامی محافظ آن باقی می‌ماند یا نه.
آنچه محل تردید نیست، این است که رزمندگان کرد، از کهنه‌سربازان پیشمرگهٔ قیام‌های بارزانی تا رزمندگان جوان ی‌پ‌ژ که به رقه یورش بردند، جایگاهی همیشگی در تاریخ نظامی خاورمیانه یافته‌اند. داستان آنان داستان دلیری زیر آتش، سازگاری زیر فشار و عزم ماندگار کردها برای دفاع از موجودیت مردم خود در برابر نیروهایی است که می‌خواستند نابودش کنند.
رویدادهای مهم و گاه‌شمار
1961 ـ آغاز نخستین جنگ کردها و عراق؛ پیشمرگه به رهبری مصطفی بارزانی به نیروی رزمی سازمان‌یافته تبدیل می‌شود
1978 ـ تأسیس پ‌ک‌ک به دست عبدالله اوجالان در ترکیه
1984 ـ آغاز کارزار مسلحانهٔ پ‌ک‌ک علیه حکومت ترکیه
1994-1997 ـ جنگ داخلی کردهای عراق پیشمرگه را به فرماندهی‌های حزب دموکرات (یگان 80) و اتحادیهٔ میهنی (یگان 70) تقسیم می‌کند
2003 ـ پیشمرگه در کنار نیروهای آمریکایی در شمال عراق می‌جنگد؛ کرکوک و موصل را تصرف می‌کند
2011 ـ ی‌پ‌گ در سوریه به‌عنوان شاخهٔ مسلح حزب اتحاد دموکراتیک تأسیس می‌شود
2013 ـ ی‌پ‌ژ (یگان‌های مدافع زنان) به‌صورت نیرویی کاملاً زنانه تأسیس می‌شود
2014-2019 ـ نیروهای کرد در سراسر عراق و سوریه با داعش می‌جنگند و آن را شکست می‌دهند
اکتبر 2015 ـ تأسیس رسمی نیروهای دموکراتیک سوریه
2022 ـ امضای یادداشت تفاهم آمریکا و حکومت اقلیم برای یکپارچه‌سازی پیشمرگه
2025 ـ پ‌ک‌ک آتش‌بس و روند خلع سلاح اعلام می‌کند؛ یگان 80 به‌عنوان فرماندهی منطقهٔ 1 در وزارت امور پیشمرگه ادغام می‌شود
فوریهٔ 2026 ـ فرمان 703 فرماندهی یگان‌های 70 و 80 را به وزارت امور پیشمرگه منتقل می‌کند
پرسش‌های متداول
پیشمرگه یعنی چه؟
پیشمرگه واژه‌ای کردی به معنای «کسانی که با مرگ روبه‌رو می‌شوند» است. به نیروهای مسلح اقلیم کردستان عراق اشاره دارد و از دههٔ 1940 برای توصیف رزمندگان کردِ مقاوم در برابر سرکوب دولتی به کار رفته است.
تفاوت پیشمرگه و نیروهای دموکراتیک سوریه چیست؟
پیشمرگه نیروهای مسلح اقلیم کردستان عراق است که از نظر تاریخی میان فرماندهی‌های حزب دموکرات و اتحادیهٔ میهنی تقسیم بوده است. نیروهای دموکراتیک سوریه ائتلافی چندقومیتی در شمال‌شرق سوریه به رهبری ی‌پ‌گ کرد است که نیروی اصلی زمینی علیه داعش در سوریه بود. آنان در کشورهای متفاوت و چارچوب‌های سیاسی متفاوت فعالیت می‌کنند، هرچند هر دو با داعش جنگیدند.
ی‌پ‌ژ چیست؟
ی‌پ‌ژ (یگان‌های مدافع زنان) نیروی نظامی کاملاً زنانهٔ کرد است که در 2013 در سوریه تأسیس شد. در ساختاری موازی با ی‌پ‌گ فعالیت می‌کند و در همهٔ نبردهای بزرگ علیه داعش، از جمله کوبانی، منبج، رقه و باغوز، شرکت کرد. ی‌پ‌ژ به یکی از شناخته‌شده‌ترین نمادهای بین‌المللی جنگ با داعش تبدیل شد.
آیا پیشمرگه در حال یکپارچه‌شدن است؟
بله. حکومت اقلیم کردستان و وزارت دفاع آمریکا در 2022 یادداشت تفاهمی برای یکپارچه‌سازی پیشمرگه زیر نظر وزارت امور پیشمرگه امضا کردند. در 2025-2026 پیشرفت مهمی حاصل شد؛ از جمله ادغام یگان 80 به‌عنوان فرماندهی منطقهٔ 1 و انتقال اختیار فرماندهی با فرمان 703 در فوریهٔ 2026. مهلت هدف برای یکپارچه‌سازی کامل سپتامبر 2026 است.
آیا ی‌پ‌گ با پ‌ک‌ک ارتباط دارد؟
ی‌پ‌گ در اصول سازمانی، ایدئولوژی و پیوندهای رهبری با پ‌ک‌ک اشتراک دارد و ترکیه آنان را یک سازمان می‌داند. ایالات متحده این پیوند را می‌پذیرد، اما برای همکاری نظامی خود، ی‌پ‌گ و نیروهای دموکراتیک سوریه را نهادهایی متمایز در نظر می‌گیرد. این رابطه همچنان از حساس‌ترین مسائل سیاسی منطقه است.
چه کسی نیروهای دموکراتیک سوریه را رهبری می‌کند؟
فرماندهی نیروهای دموکراتیک سوریه بر عهدهٔ مظلوم عبدی، معروف به مظلوم کوبانی، است؛ فرمانده نظامی کردی که به یکی از برجسته‌ترین چهره‌های جنگ با داعش تبدیل شد. در دوران رهبری او، این نیرو از نیرویی کوچک به ائتلافی حدوداً 100,000 نفری گسترش یافت که تقریباً یک‌سوم سرزمین سوریه را کنترل می‌کرد.
منابع و مطالعهٔ بیشتر
کردستان24 ـ اقلیم کردستان و آمریکا بر تعهد به اصلاح و یکپارچه‌سازی پیشمرگه تأکید دوباره می‌کنند (فوریهٔ 2026)
وزارت دفاع آمریکا ـ بیانیهٔ مشترک دربارهٔ نخستین نشست کمیتهٔ اجرایی راهبری پیشمرگه (ژانویهٔ 2024)
دفتر بازرس کل وزارت خارجهٔ آمریکا ـ گزارش پیشرفت اصلاحات پیشمرگه (ژوئیهٔ 2025)
کردیش گلوب ـ نقطهٔ عطفی تاریخی در نهاد نظامی کردستان (مارس 2026)
بی‌بی‌سی نیوز / رویترز / الجزیره ـ پوشش عملیات ی‌پ‌گ، نیروهای دموکراتیک سوریه و کارزارهای نظامی ترکیه در سوریه
گروه بین‌المللی بحران ـ گزارش‌هایی دربارهٔ پویایی‌های نظامی و سیاسی کردها در عراق و سوریه
مؤسسهٔ واشینگتن ـ تحلیل اتحادهای نظامی کردها و پویایی‌های همکاری با آمریکا