Tarîxa 11ê Nîsanê di bîra hevpar a gelê Kurd de xwedî cihekî yekta û kûr e. Ev rojek e ku du serdemên cuda yên têkoşînê bi hev ve girê dide: yek ya rizgariya dîrokî û ya din ya berxwedana îroyîn. Di 2003an de, ev tarîx ketina Kerkûkê ya destê hêzên Kurd û koalîsyonê nîşan da; demek ku rewşa siyasî ya Iraqê û daxwazên gelê Kurd bi bingehîn guhert. Îro, di 2026 de, 11ê Nîsanê bi qeyraneke nû û girantirbûyî li Kurdistana Îranê (Rojhilat) tê diyarkirin, ku hêzên siyasî û leşkerî yên Kurd careke din di pêşengiya tevgera ji bo diyarkirina çarenûsa xwe de ne, li ber paşxaneya bêaramiya herêmî û hevpeymaniyên jeopolîtîk ên guhêrbar.

Ev gotar girîngiya dîrokî ya 11ê Nîsanê keşf dike, li rizgariya Kerkûkê difikire û di heman demê de qeyrana niha ya Kurdî–Îranî ya 2026 analîz dike. Bi lêkolîna van du demên diyarker, em dikarin ruhê berdewam ê gelê Kurd û lêgerîna wan a neguherbar a azadî, nasname û xweseriya siyasî li ser sînorên ku ev demeke dirêj e wan parçe kirine baştir têbigihîjin.

Xala dîrokî ya girîng: Hilweşîna Kerkûkê di 2003an de

Di 11 Nîsana 2003 de, cîhan şahidiya yek ji destkeftiyên leşkerî û siyasî yên herî girîng ên dîroka nûjen a Kurdî kir: rizgariya Kerkûkê. Piştî hilweşîna Bexdayê di 9ê Nîsanê de, hêzên Pêşmerge yên Kurd, bi piştgiriya yekîneyên operasyonên taybet ên Dewletên Yekbûyî, ber bi bajarê stratejîk ê Kerkûkê ve pêş ketin. Bi dehsalan, Kerkûk navenda siyaseta «Erebkirinê» ya rejîma Baasê bû, ku hewl dida nifûsên Kurd û Tirkmen bi pergal koçber bike û li şûna wan niştecihên Ereb bi cih bike da kontrola rezerva mezin a neftê ya herêmê misoger bike.

Ketina Pêşmerge ya Kerkûkê bi pîrozbahiyeke berfireh a niştecihên Kurd ên bajar hate pêşwazîkirin; wan ev bûyer wek dawîya dehsalan zordestiyê û destpêka serdemeke nû ya xwerêveberiyê dît. Kerkûk, ku Kurd gelek caran wek «Qudsa Kurdî» (Qudsa Kurdistanê) bi nav dikin, ji parêzgeheke tenê ya dewlemend bi çavkaniyan zêdetir e; ew navenda çandî û hestyarî ya nasnameya Kurd e. Rizgariya bajar di 11ê Nîsanê de ne tenê serkeftineke leşkerî bû, lê vegerandina sembolîk a hebûna Kurdan li axekê bû ku ew bi zorê jê hatibûn derxistin.

Hilweşîna Kerkûkê, li gel rizgariya paşê ya Mûsilê, rola Herêma Kurdistanê wek lîstikvanekî siyasî yê girîng di Iraqê yê piştî Seddam de xurt kir. Ew rê li ber naskirina destûrî ya Hukumeta Herêma Kurdistanê (KRG) vekir û mînakek ji bo şiyanên leşkerî yên Kurdan danî. Lê statuya Kerkûkê ji bo salên bê hîn xala nakokiyê ma; ev nîşan dide ku her çend 11 Nîsana 2003 rizgarî anî, ew têkoşîneke siyasî ya tevlihev ji bo paşeroja dawîn a îdarî ya bajar jî dest pê kir.

Qeyrana nûjen: Pevçûna Kurdî–Îranî ya 2026

Dema em tên 11 Nîsana 2026, navenda têkoşîna Kurdan ber bi rojhilat ve, ber bi Kurdistana Îranê (Rojhilat), guheriye. Di sala niha de zêdebûneke bêhempa di çalakiyên siyasî û çekdarî yên komên Kurd ên hundirê Îranê de hatiye dîtin; tevgera ku wek «Qeyrana Kurdî–Îranî ya 2026» hatiye bi navkirin. Ev qeyran encama salan zordestiya bi pergal e, ku xwepêşandanên berfireh ên Îranê yên 2025-2026an û encamên herêmî yên «Şerê Diwanzdeh Rojan» ê 2025an girantir kiriye.

Raporên îro, 11 Nîsana 2026, nîşan didin ku Partiya Azadiya Kurdistanê (PAK) berpirsiyariya çend êrîşên hevaheng ên li hêzên ewlehiyê yên Îranê li parêzgehên Kirmanşan û Îsfehanê girtine ser xwe. Ev operasyon berfirehbûneke girîng a serhildana Kurdî nîşan didin, ku ji herêmên kevneşopî yên sînor derbas dibe û dikeve dilê deşta bilind a Îranê. Hukumeta Îranê bi zêdekirina çavdêriya hewayî û êrîşên dronan bersiv daye û mevziyên Kurd hem li hundirê Îranê hem li aliyê din ê sînor li Herêma Kurdistanê ya Iraqê (KRI) dike armanc.

Qeyrana 2026 bi asteke bilind a mobilîzekirina nifûsa Kurd a Îranê tê naskirin. Grevên giştî bajarên mezin wek Sine, Mehabad û Kirmanşanê felç kirine û nerazîbûna kûr a li dijî hukumeta navendî ya Tehranê nîşan didin. Ji serhildanên berê cuda, tevgera niha bi eniyeke siyasî ya yekgirtîtir û stratejiyeke leşkerî ya pêşketî tê xurtkirin, ku serpêhatiya hêzên Kurd a di şerên li dijî komên tundrew ên dehsala dawî de hatine bi destxistin bi kar tîne.

Rola Koalîsyona Hêzên Siyasî yên Kurdistana Îranê (CPFIK)

Taybetmendiyeke diyarker a qeyrana 2026 damezirandina Koalîsyona Hêzên Siyasî yên Kurdistana Îranê (CPFIK) di 22 Sibata 2026 de ye. Ev hevpeymanî pênc ji partiyên siyasî yên Kurdan ê Îranê yên herî berbiçav dicivîne: Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê (PDKI), Partiya Azadiya Kurdistanê (PAK), Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê (PJAK), Rêxistina Xebata Kurdistana Îranê (Xebat) û Komela Zehmetkêşên Kurdistanê.

CPFIK bi erkekî zelal û berfireh hate damezirandin: hevahengkirina hewldanên siyasî û leşkerî yên tevgera Kurdî da rejîma Îranê hilweşîne û mafê diyarkirina çarenûsa xwe ji bo gelê Kurd ê Îranê bi dest bixe. Ev asta yekîtiyê dîrokî ye; bi salan, dubendiyên hundirîn û îdeolojiyên pêşbaz tevgera Kurdan ê Îranê asteng kirin. Damezirandina koalîsyonê derfet daye dabeşkirina çavkaniyan a bi bandortir, têkiliyên baştir bi lîstikvanên navneteweyî re û peyameke yekgirtî ji gelê Kurd re.

Stratejiya koalîsyonê nêzîkatiyeke piralî di nav xwe de digire: piştgiriya bêrêzkirina sivîl û grevên giştî li hundirê Îranê, kirina operasyonên leşkerî yên armancdar li dijî Korpusa Pasdarên Şoreşa Îslamî (IRGC) û hewldanên dîplomatîk ji bo bi destxistina piştgiriya navneteweyî ya doza Kurd. CPFIK bi nîşandana eniyeke yekgirtî, xwe wek alternatîfeke rewa ya rêveberiya niha ya Tehranê bi cih kiriye û vegotina ku tevgera Kurdî tenê serhildaneke cudaxwaz e li ber xwe dide.

Aliyên navneteweyî û jeopolîtîka berxwedanê

Qeyrana Kurdî–Îranî ya 2026 di valahiyê de nayê jiyîn; ew bi kûrahî bi dînamîkên jeopolîtîk ên berfirehtir ên Rojhilata Navîn ve têkel e. Hukumeta Îranê gelek caran Dewletên Yekbûyî û Îsraîl tawanbar kirine ku piştgiriya maddî û îstîxbaratî didin komên serhildêr ên Kurd. Her çend Tehran gelek caran van îdiayan bi kar tîne da nerazîbûna hundirîn bêrewa nîşan bide, ew wê rastiyê nîşan didin ku têkoşîna Kurdan bûye xala sereke di têkoşîna berdewam a desthilatiyê ya herêmî de.

Çavdêran bala xwe dane zêdebûna qaçaxa çekên pêşketî ber bi rojavayê Îranê, ku li gorî îdiayan ji aliyê lîstikvanên derve ve tê hêsankirin; ew tevgera Kurdî wek rêyekê dibînin ku rejîma Îranê ji hundir ve bêaram bike. Di heman demê de, Herêma Kurdistanê ya Iraqê (KRI) xwe di helwesteke nazik de dîtiye; ew ji bo partiyên Kurdan ê Îranê penageh e, lê bi zext û êrîşên leşkerî yên tund ên Tehranê re rûbirû ye. Wezareta Navxwe ya hukumeta herêmê vê dawiyê daxuyaniyek derbarê girtina dronên ku herêm dikirin armanc derxist û bandorên belavbûna pevçûnê derxistin pêş.

Bersiva civaka navneteweyî ya qeyrana 2026 hîn hişyar e. Her çend dilovanîyeke girîng ji bo lêgerîna Kurdan a mafên mirovan û demokrasiyê heye, gelek welat ji ihtîmala şerekî navxweyî yê bi tevahî li Îranê hişyar in, ku dikare bazara enerjiyê ya cîhanê bêtir bêaram bike û bibe sedema qeyraneke mirovî ya mezin. Lê berdewamiya tevgera Kurdî di 11 Nîsana 2026 de bi bîr dixe ku «Pirsa Kurdî» hîn yek ji pirsgirêkên herî girîng ên çaresernekirî yên siyaseta nûjen a Rojhilata Navîn e.

Encam: Ruhê berdewam ê diyarkirina çarenûsa Kurdan

Dema em li girîngiya 11ê Nîsanê difikirin, du aliyên serpêhatiya Kurdan bi bîra me tên. Rizgariya Kerkûkê di 2003an de demeke hêviya pir mezin û şahidiya tiştê ku bi ragirî û hevpeymaniyên stratejîk dikare bê bi destxistin bû. Qeyrana Kurdî–Îranî ya 2026, her çend bi xetere û nezelaliyê tije be, beşeke nû di heman têkoşîna kevn a ji bo rûmet û xwerêveberiyê de ye.

Çi li kolanên Kerkûkê an li çiyayên Rojhilat be, gelê Kurd bi berdewamî biryardariyeke bêşkestin nîşan daye. Bûyerên 11ê Nîsanê — hem dîrokî hem îroyîn — wê rastiyê derdixin pêş ku lêgerîna diyarkirina çarenûsa xwe ne armanceke sekinî ye, lê pêvajoyeke berdewam a berxwedan û nûbûnê ye. Her ku qeyrana 2026 diqewime, dersên 2003an hîn girîng in: yekîtî, xweragirî û dîtineke zelal a paşerojê hêmanên bingehîn in ji bo her tevgera ku dixwaze dîroka gelekî ji nû ve binivîse.

Mîrasa 11ê Nîsanê ya wêrekiyê li hember şertên pir dijwar e. Ev rojek e ku rêzê li şehîdên rabirdûyê digire û şervanên îro îlham dike. Dema gelê Kurd hîn di nav tevliheviyên sedsala 21 de rêya xwe dibîne, ruhê vê tarîxê dê bêguman ronahiya rêber li rêya wan a ber bi paşerojekê ve bimîne, ku bi azadî, edalet û naskirina cihê wan ê bi maf di nav neteweyên cîhanê de bê diyarkirin.