ڕێکەوتی 11ی نیسان شوێنێکی تایبەت و قووڵی لە یادەوەریی هاوبەشی گەلی کورددا هەیە. ئەم ڕۆژە پردێکە لەنێوان دوو سەردەمی جیاوازی خەباتدا: ڕزگاریی مێژوویی و بەرخۆدانی هاوچەرخ. لە 2003دا، ئەم ڕێکەوتە ڕووخانی کەرکووک بە دەستی هێزەکانی کورد و هاوپەیمانانی نیشان دا؛ ساتێک کە بە شێوەیەکی بنەڕەتی دیمەنی سیاسیی عێراق و ئامانجەکانی گەلی کوردی گۆڕی. ئەمڕۆ، لە 2026دا، 11ی نیسان بە قەیرانێکی نوێ و پەرەسەندوو لە کوردستانی ئێران، ڕۆژهەڵات، پێناسە دەکرێت؛ لەوێ هێزە سیاسی و سەربازییە کوردەکان جارێکی دیکە لە پێشەوەی بزووتنەوەیەکدان بۆ مافی دیاریکردنی چارەنووسی خۆ، لە پاشخانێکی ناسەقامگیریی ناوچەیی و گۆڕانی هاوپەیمانێتییە جیۆپۆلیتیکییەکاندا.

ئەم وتارە لە گرنگیی مێژووییی 11ی نیسان دەکۆڵێتەوە؛ لە ڕزگارکردنی کەرکووک ورد دەبێتەوە و لە هەمان کاتدا قەیرانی ئێستای نێوان کورد و ئێران لە 2026 شیکاری دەکات. بە لێکۆڵینەوە لەم دوو ساتە چارەنووسسازە، دەتوانین باشتر لە ڕۆحە بەردەوامەکەی گەلی کورد و هەوڵە نەگۆڕەکەی بۆ ئازادی، ناسنامە و خۆبەڕێوەبردنی سیاسی تێبگەین، بەسەر ئەو سنوورانەدا کە ماوەیەکی درێژە دابەشیان کردووە.

خاڵێکی گرنگی مێژوویی: ڕووخانی کەرکووک لە 2003

لە 11ی نیسانی 2003، جیهان شاهیدی یەکێک لە گرنگترین دەستکەوتە سەربازی و سیاسییەکانی مێژووی نوێی کورد بوو: ڕزگارکردنی کەرکووک. دوای ڕووخانی بەغدا لە 9ی نیسان، هێزە کوردییەکانی پێشمەرگە ، بە پشتگیریی یەکەکانی ئۆپەراسیۆنی تایبەتی ئەمریکا، بەرەو شاری ستراتیژیی کەرکووک پێشڕەوییان کرد. بۆ چەندین دەیە، کەرکووک ناوەندی سیاسەتی «بەعەرەبکردن»ی ڕژێمی بەعس بوو؛ سیاسەتێک کە هەوڵی دەدا بە شێوەیەکی سیستەماتیک دانیشتووانی کورد و تورکمان ئاوارە بکات و نیشتەجێبووانی عەرەب لە شوێنیان دابنێت، بۆ دڵنیابوون لە کۆنترۆڵکردنی سامانی زۆری نەوتی ناوچەکە.

چوونی پێشمەرگە بۆ ناو کەرکووک بە جەژن و خۆشیی بەرفراوانی دانیشتووانە کوردەکانی شارەکە پێشوازیی لێ کرا؛ ئەوان ئەم ڕووداوەیان بە کۆتایی دەیەها ساڵی چەوسانەوە و دەستپێکی سەردەمێکی نوێی خۆبەڕێوەبردن دەبینی. کەرکووک، کە کورد زۆرجار ناوی دەنێن «ئۆرشەلیمی کوردستان» (قودسی کوردستان)، تەنها پارێزگایەکی دەوڵەمەند بە سامان نییە؛ بەڵکو ناوەندێکی کولتووری و هەستیی ناسنامەی کوردە. ڕزگارکردنی شارەکە لە 11ی نیسان تەنها سەرکەوتنێکی سەربازی نەبوو، بەڵکو گەڕاندنەوەیەکی هێماییی ئامادەبوونی کورد بوو لە ناوچەیەکدا کە بە زۆر لێی دوورخرابوونەوە.

ڕووخانی کەرکووک، لەگەڵ ڕزگارکردنی مووسڵ کە دوای ئەو هات، ڕۆڵی هەرێمی کوردستان وەک هێزێکی سیاسیی سەرەکی لە عێراقی دوای سەدامدا پتەو کرد. ئەمە ڕێگەی بۆ دانپێدانانی دەستووری بە حکومەتی هەرێمی کوردستان (KRG) خۆش کرد و پێشینەیەکی بۆ توانای سەربازیی کورد دامەزراند. بەڵام دۆخی کەرکووک بۆ چەندین ساڵی دواتر جێی ناکۆکی مایەوە؛ ئەمە نیشانی دەدا کە هەرچەندە 11ی نیسانی 2003 ڕزگاریی هێنا، لە هەمان کاتدا خەباتێکی سیاسیی ئاڵۆزی بۆ داهاتووی کۆتاییی بەڕێوەبردنی شارەکە دەست پێ کرد.

قەیرانی هاوچەرخ: ململانێی کورد و ئێران لە 2026

ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ 11ی نیسانی 2026، ناوەندی خەباتی کورد بەرەو ڕۆژهەڵات، واتە کوردستانی ئێران، گواستراوەتەوە. لەم ساڵەدا چالاکیی سیاسی و چەکداریی گرووپە کوردەکان لە ناو ئێران بە شێوەیەکی بێوێنە پەرەی سەندووە؛ بزووتنەوەیەک کە ناوی لێ نراوە «قەیرانی کورد و ئێران لە 2026». ئەم قەیرانە ئەنجامی ساڵانێک چەوسانەوەی سیستەماتیکە کە بە خۆپیشاندانە بەرفراوانەکانی ئێران لە 2025-2026 و لێکەوتە ناوچەییەکانی «شەڕی دوازدە ڕۆژە» لە 2025 توندتر بووەتەوە.

ڕاپۆرتەکانی ئەمڕۆ، 11ی نیسانی 2026، ئاماژە بەوە دەکەن کە پارتی ئازادیی کوردستان (PAK) بەرپرسیارێتیی چەند هێرشێکی هاوئاهەنگی بۆ سەر هێزە ئەمنییەکانی ئێران لە پارێزگاکانی کرماشان و ئیسفەهان گرتووەتە ئەستۆ. ئەم ئۆپەراسیۆنانە پەرەسەندنێکی گرنگی یاخیبوونی چەکداریی کورد نیشان دەدەن؛ لە ناوچە سنوورییە باوەکان تێدەپەڕن و دەگەنە ناوەڕاستی فلاتی ئێران. حکومەتی ئێران بە زیادکردنی چاودێریی ئاسمانی و هێرشی درۆن وەڵامی داوەتەوە و پێگەکانی کورد لە ناو ئێران و لەو دیوی سنوور لە هەرێمی کوردستانی عێراق (KRI) دەکاتە ئامانج.

قەیرانی 2026 بە ئاستێکی بەرزی خۆڕێکخستن و جووڵەی دانیشتووانی کورد لە ئێران ناسراوە. مانگرتنە گشتییەکان شارە گەورەکانی وەک سنە و مەهاباد و کرماشانیان لە کار خستووە؛ ئەمە ناڕەزایەتیی قووڵ بەرامبەر حکومەتی ناوەندی لە تاران نیشان دەدات. بە پێچەوانەی ڕاپەڕینەکانی پێشوو، بزووتنەوەی ئێستا بە بەرەیەکی سیاسیی یەکگرتووتر و ستراتیژییەکی سەربازیی پێشکەوتوو بەهێز بووە؛ ئەو ستراتیژییە ئەزموونی هێزە کوردەکان لە شەڕەکانیان دژی گرووپە توندڕەوەکان لە دەیەی ڕابردوودا بەکار دەهێنێت.

ڕۆڵی هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران (CPFIK)

یەکێک لە تایبەتمەندییە دیارەکانی قەیرانی 2026 پێکهێنانی هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران (CPFIK) لە 22ی شوباتی 2026ە. ئەم هاوپەیمانییە پێنج لە دیارترین پارتە سیاسییەکانی کوردی ئێران کۆ دەکاتەوە: پارتی دیموکراتی کوردستانی ئێران (PDKI)، پارتی ئازادیی کوردستان (PAK)، پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (PJAK)، ڕێکخراوی خەباتی کوردستانی ئێران (خەبات) و کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان.

هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران بە ئەرکێکی ڕوون و بەرز دامەزرا: هاوئاهەنگکردنی هەوڵە سیاسی و سەربازییەکانی بزووتنەوەی کورد بۆ ڕووخاندنی ڕژێمی ئێران و بەدەستهێنانی مافی دیاریکردنی چارەنووسی خۆ بۆ گەلی کورد لە ئێران. ئەم ئاستەی یەکگرتوویی مێژووییە؛ ساڵانێک بوو دابەشبوونی ناوخۆیی و ئایدیۆلۆژیا ڕکابەرەکان کۆسپیان لەبەردەم بزووتنەوەی کوردی ئێران دروست دەکرد. پێکهێنانی هاوپەیمانییەکە ڕێگەی بۆ دابەشکردنێکی کاریگەرتر لە سەرچاوەکان، پەیوەندیی باشتر لەگەڵ هێزە نێودەوڵەتییەکان و پەیامێکی یەکگرتوو بۆ جەماوەری کورد خۆش کردووە.

ستراتیژیی هاوپەیمانییەکە ڕێبازێکی چەندلایەنە لەخۆ دەگرێت: پشتگیری لە یاخیبوونی مەدەنی و مانگرتنە گشتییەکان لە ناو ئێران، ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی سەربازیی ئامانجدار دژی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی (IRGC) و هەوڵی دیپلۆماسی بۆ بەدەستهێنانی پشتگیریی نێودەوڵەتی بۆ پرسی کورد. بە پێشکەشکردنی بەرەیەکی یەکگرتوو، هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران خۆی وەک جێگرەوەیەکی ڕەوای بەڕێوەبەرایەتیی ئێستای تاران جێگیر کردووە و ئەو گێڕانەوەیە دەخاتە ژێر پرسیار کە بزووتنەوەی کورد تەنها یاخیبوونێکی جیاییخوازانەیە.

ڕەهەندە نێودەوڵەتییەکان و جیۆپۆلیتیکی بەرخۆدان

قەیرانی کورد و ئێران لە 2026 لە بۆشاییەکدا ڕوو نادات؛ بەڵکو بە قووڵی بە گۆڕانکارییە بەرفراوانترە جیۆپۆلیتیکییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە بەستراوەتەوە. حکومەتی ئێران چەندین جار ئەمریکا و ئیسرائیلی بە دابینکردنی پشتگیریی ماددی و هەواڵگری بۆ گرووپە یاخیبووە کوردەکان تۆمەتبار کردووە. هەرچەندە تاران زۆرجار ئەم تۆمەتانە بۆ بێڕەواکردنی ناڕەزایەتیی ناوخۆیی بەکار دەهێنێت، ئەوان ئەو ڕاستییە دەردەخەن کە خەباتی کورد بووەتە ناوەندێکی سەرەکیی ململانێیە بەردەوامەکەی دەسەڵات لە ناوچەکەدا.

چاودێران ئاماژەیان بە زیادبوونی قاچاخکردنی چەکی پێشکەوتوو بۆ ڕۆژئاوای ئێران کردووە؛ بەگوێرەی بانگەشەکان، هێزە دەرەکییەکان ئاسانکاریی بۆ دەکەن، چونکە بزووتنەوەی کورد بە ئامرازێک دەبینن بۆ ناسەقامگیرکردنی ڕژێمی ئێران لە ناوخۆوە. لە هەمان کاتدا، هەرێمی کوردستانی عێراق (KRI) خۆی لە دۆخێکی مەترسیداردا بینیوەتەوە؛ پەناگەیەک بۆ پارتە کوردییەکانی ئێران دابین دەکات، لە کاتێکدا ڕووبەڕووی فشاری توند و هێرشی سەربازیی تاران دەبێتەوە. وەزارەتی ناوخۆی حکومەتی هەرێمی کوردستان بەم دواییە بەیاننامەیەکی دەربارەی ڕێگریکردن لە درۆنەکان بڵاو کردەوە کە هەرێمیان دەکردە ئامانج و لێکەوتەکانی پەڕینەوەی ململانێکە بۆ ناوچەکانی دیکەی خستە ڕوو.

وەڵامی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بە قەیرانی 2026 هێشتا وریایانەیە. هەرچەندە هاوسۆزییەکی بەرچاو لەگەڵ هەوڵی کورد بۆ مافەکانی مرۆڤ و دیموکراسی هەیە، زۆر وڵات لە ئەگەری شەڕێکی ناوخۆییی تەواو لە ئێران نیگەرانن؛ شەڕێک کە دەکرێت بازاڕی جیهانیی وزە زیاتر ناسەقامگیر بکات و قەیرانێکی مرۆییی گەورە بخولقێنێت. لەگەڵ ئەوەشدا، بەردەوامیی بزووتنەوەی کورد لە 11ی نیسانی 2026 ئەوە بیر دەخاتەوە کە «پرسی کورد» هێشتا یەکێکە لە گرنگترین پرسە چارەسەرنەکراوەکانی سیاسەتی هاوچەرخی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.

ئەنجام: ڕۆحە بەردەوامەکەی مافی دیاریکردنی چارەنووسی خۆ بۆ کورد

کاتێک لە گرنگیی 11ی نیسان ورد دەبینەوە، دوو ڕەهەندی ئەزموونی کورد بیرمان دێتەوە. ڕزگارکردنی کەرکووک لە 2003 ساتێکی پڕ لە هیوای گەورە بوو و بەڵگەیەک بوو بۆ ئەوەی بە خۆڕاگری و هاوپەیمانێتیی ستراتیژی چی دەتوانرێت بەدەست بهێنرێت. قەیرانی کورد و ئێران لە 2026، هەرچەندە پڕە لە مەترسی و نادیاری، بەشێکی نوێی هەمان خەباتە درێژخایەنە نیشان دەدات بۆ کەرامەت و خۆبەڕێوەبردن.

لە شەقامەکانی کەرکووک بێت یان لە شاخەکانی ڕۆژهەڵات، گەلی کورد بە بەردەوامی بڕیارێکی نەشکێنی نیشان داوە. ڕووداوەکانی 11ی نیسان، هەم مێژوویی و هەم هاوچەرخ، جەخت لەوە دەکەنەوە کە هەوڵ بۆ مافی دیاریکردنی چارەنووسی خۆ ئامانجێکی نەجووڵاو نییە، بەڵکو پرۆسەیەکی بەردەوامی بەرخۆدان و نوێبوونەوەیە. لە کاتێکدا قەیرانی 2026 پەرە دەسەنێت، وانەکانی 2003 هێشتا پەیوەندیدارن: یەکگرتوویی، خۆڕاگری و دیدێکی ڕوون بۆ داهاتوو پێکهاتە بنەڕەتییەکانی هەر بزووتنەوەیەکن کە دەیەوێت مێژووی گەلێک دووبارە بنووسێتەوە.

میراتی 11ی نیسان ئازایەتییە لە بەرامبەر ئاستەنگە زۆر گەورەکاندا. ڕۆژێکە کە ڕێز لە شەهیدانی ڕابردوو دەگرێت و لە هەمان کاتدا ئیلهام بە خەباتکارانی ئێستا دەبەخشێت. کاتێک گەلی کورد هێشتا بە ئاڵۆزییەکانی سەدەی 21دا تێدەپەڕێت، ڕۆحی ئەم ڕێکەوتە بێگومان هەر وەک ڕووناکییەکی ڕێنوێن دەمێنێتەوە لە ڕێگەی بەرەو داهاتوویەکدا کە بە ئازادی، دادپەروەری و دانپێدانان بە شوێنی شایستەی خۆی لەنێو نەتەوەکانی جیهاندا پێناسە دەکرێت.