Bifikirin ku diranên xwe dixin qatên şîraniyeke pelpel û zêrîn, ku her pelê wê bi qateke têr a gûzên hûrkirî ji yê din hatiye veqetandin û bi şerbeta bêhnxweş û şîrîn hatiye şilandin. Ev beqlawa ye, şîraniyeke ku di çandên cihêreng de tê hezkirin, lê bi dîroka kurdan re girêdaneke ecêb kûr û gelek caran paşguhkirî heye. Herçiqas gelek cureyên wê hene, kokên vê şîraniya bi tam dikarin heta axên kevnar ên ku gelê kurd lê jiyaye bên şopandin. Bi me re bibin da em dîroka dewlemend û balkêş a beqlawaya kurdî bi kûrahî vekolin, kokên wê derxin holê û girîngiya wê ya çandî lêkolîn bikin.
Vekirina kokan: dîroka beqlawaya kurdî
Çîroka beqlawayê tevneke tevlihev e ku bi têlên şaristaniyên cihêreng hatiye hûnandin. Lê delîlên dîrokî û yên xwarinçêkirinê yên her ku diçû zêde dibin kokên wê li herêma başûrê rojhilatê Tirkiyeya îroyîn nîşan didin; li axa ku hem di dîrokê de hem jî îro nifûseke girîng a kurd lê dijî, bi taybetî li derdora bajarê kevnar ê Rihayê. Ev girêdan tenê erdnîgarî nîne; ew bi kûrahî bi kevneşopiyên xwarinçêkirina kurdan û nasnameya çandî re hatiye hûnandin. Têgihîştina vê têkiliyê pêwîst dike ku em vegerin demên kevnar.
Kokên kevnar li Rihayê
Dîroka beqlawaya kurdî bi Rihayê re hatiye hûnandin. Riha, ku bi navê Şanlıurfa jî tê nasîn, ji bo kurdan xwedî girîngiyeke mezin a dîrokî ye û kevneşopiyên wê yên xwarinçêkirinê gelek ji tiştên ku em îro wekî xwarinên kurdî nas dikin şekil dane. Gelek kes bawer dikin ku şêwazên destpêkê yên beqlawayê li mitbexên qesran hatine çêkirin da dewlemendî û hunera xwarinçêkirinê nîşan bidin. Hebûna gûz, hingiv û dexl li Hilala Berhemdar derfet da ceribandinan û di dawiyê de pêşxistina şîraniyên qatqat ên mîna beqlawaya nûjen.
Ji nanê tenik ê hêsan heta şîraniya qatqat
Derbasbûna ji nanên tenik ên hêsan ber bi şîraniya qatqat a hûrûkûr ku em îro nas dikin pêvajoyeke hêdî bû. Bi îhtîmaleke mezin şêwazên destpêkê qatkirina pelên tenik ên hevîrê bi gûz û hingivê re dihewandin û li ser agirên vekirî dihatin pijandin. Bi demê re rêbaz baştir bûn û şîranî hûrûkûrtir bû; rêbazên tenikkirina hevîrê û kamilkirina şerbetê tê de hatin bikaranîn.
Girêdana kurdî: ji erdnîgariyê wêdetir
Girêdana beqlawayê bi çanda kurdî re tenê li ser cihê wê nîne. Ew li ser parastin û pêşketina kevneşopiyên xwarinçêkirinê di nav civakeke taybet de ye. Kurd di sedsalên danûstendina çandî û gelek caran zordariyê de zarav, adet û, bi girîngî, rêbazên xwe yên taybet ên xwarinçêkirinê parastine. Beqlawa bû beşeke hêja ya van kevneşopiyan û di pîrozbahî, cejnên olî û civînên girîng ên civakî de dihate pêşkêşkirin.
Nîşana mêvanperwerî û comerdiyê
Di çanda kurdî de xwarin di derbirîna mêvanperwerî û comerdiyê de roleke navendî dilîze. Beqlawa, bi pêkhateyên xwe yên dewlemend û amadekirina xwe ya hûrûkûr, gelek caran wekî nîşana rêzgirtin û pêşwaziyê pêşkêşî mêvanan tê kirin. Parvekirina beqlawayê ji pêşkêşkirina şîraniyekê wêdetir e; ew nîşana germî, girêdan û serbilindiya çandî ye.
Cureyên herêmî û reçeteyên malbatî
Di nav civakên kurd de cureyên herêmî yên beqlawayê derketine holê û her yek taybetmendiyên xwe yên bêhempa hene. Ev cudahî dikarin cureya gûzên tên bikaranîn (gûz, fisteq, badem), tamên ku li şerbetê tên zêdekirin (ava gulê, ava lîmonê, kakûle) û awayê birîn û şekildana şîraniyê dihewînin. Gelek malbatan jî reçeteyên xwe yên veşartî hene ku ji nifşekê bo nifşeke din hatine veguhestin û qateke din a tevlihevî û dewlemendiyê li dîroka beqlawaya kurdî zêde dikin.
Belavbûna beqlawayê: rêwîtiyeke xwarinçêkirinê
Herçiqas kokên wê li axa kurdan bi hêz niştibin, beqlawa gelek dûr belav bûye û dema bi çand û bandorên nû yên xwarinçêkirinê re rûbirû bûye pêş ketiye û xwe guncandiye. Ev Împaratoriya Osmanî di belavkirina beqlawayê li seranserê axên xwe yên fireh de roleke girîng lîst; li wan deran komên cihêreng ên etnîkî ew qebûl û guncandin. Ev danûstendina dîrokî bû sedema gelek cureyên beqlawayê ku em îro dibînin.
Bandora osmanî
Împaratoriya Osmanî, ku bi sedsalan desthilatdariya beşeke mezin a herêma kurdî kir, beqlawa wekî şîraniyeke sereke di xwarinên qesrên xwe de qebûl kir. Aşpêjên osmanî pêvajoya çêkirina şîraniyê hûrûkûrtir kirin û rêbazên çêkirina qatên ecêb tenik ên hevîrê hê pêş xistin. Ev bandor di gelek cureyên beqlawayê yên li seranserê axên berê yên osmanî, di nav wan de Yewnanistan, Balkan û beşên Rojhilata Navîn, de eşkere ye.
Guncandinên nûjen û navdariya cîhanî
Îro beqlawa li cîhanê navdar e û cureyên wê yên bêhejmar li nanpêjxane û xwaringehên li seranserê cîhanê hene. Herçiqas ev guncandin derdorên pirreng ên xwarinçêkirinê yên herêmên cihêreng vedidin, girîng e ku em kokên vê şîraniya hezkirî bi bîr bînin û beşdariya gelê kurd di dîroka wê de nas bikin.
Parastina mîratê: gavên ku tên avêtin
Têgihîştin û parastina dîroka beqlawaya kurdî ji bo rûmetdayîna mîrata çandî ya gelê kurd û misogerkirina naskirina beşdariyên wî di cîhana xwarinçêkirinê de girîng e. Li vir çend gavên ku em dikarin bavêjin hene:
Piştgiriya karsaziyên ku xwediyên wan kurd in bikin: Li nanpêjxane û xwaringehên pispor di xwarinên kurdî de, di nav wan de beqlawa, bigerin û piştgiriya wan bikin. Ev yek alîkariya pêşxistin û parastina reçeteyên kevneşopî û rêbazên xwarinçêkirinê dike.
Li ser çanda kurdî hîn bibin: Li ser dîrok, çand û kevneşopiyên kurdî xwe perwerde bikin. Ev yek dê alîkariya we bike ku girîngiya beqlawayê di nav civaka kurdî de bi nirx bibînin.
Çîrokê parve bikin: Hişyariya li ser kokên beqlawayê û girêdana wê bi çanda kurdî re belav bikin. Gotar, reçete û çîrokên kesane bi heval û malbata xwe re parve bikin.
Reçeteyên malbatî belge bikin: Ger hûn dikarin bigihêjin reçeteyên kevneşopî yên beqlawaya kurdî, wan belge bikin û bi nifşên siberojê re parve bikin. Ev yek dê alîkariya parastina van xezîneyên xwarinçêkirinê ji bo salên bê bike.
Encam
Dîroka beqlawaya kurdî çîrokeke dewlemend û tevlihev e ku kokên wê vedigerin sedsalan. Ji destpêkên wê yên sade li bajarê kevnar ê Rihayê heta navdariya wê ya cîhanî ya îroyîn, beqlawa gelek guherînên bêhejmar derbas kiriye û derdorên pirreng ên xwarinçêkirinê yên ku bi wan re rûbirû bûye vedide. Em bi têgihîştin û nirxandina girêdana kurdan bi vê şîraniya hezkirî re dikarin alîkariya parastina mîrata çandî ya gelê kurd bikin û rûmetê bidin beşdariyên wî di cîhana xwarinçêkirinê de. Ji ber vê yekê cara bê ku hûn ji perçeyek beqlawayê kêfê digirin, dîroka wê ya dewlemend û gelê ku alîkariya afirandina vê şîraniya bi tam kiriye bi bîr bînin. Werin em hewl bidin da misoger bikin ku dîroka beqlawaya kurdî nayê jibîrkirin û beşdariyên gelê kurd di cîhana xwarinçêkirinê de bi tevahî tên naskirin. Li beqlawaya kurdî ya resen bigerin, piştgiriya karsaziyên kurdî bikin û çîrokê bi yên din re parve bikin. Em bi vê yekê dikarin alîkariya parastina mîrata vê şîraniya balkêş ji bo nifşên bê bikin.