Cîhana Kurdî di Qeyranê de: Êrîşên Dronan, Rojava û Serokkomarê Nû…

Dîtina Giştî

Nîsana 2026an li seranserê cîhana Kurdî zincîreyek ji pêşketinên bi encamên girîng aniye. Dronên Îranê bi xurtiyeke ji nû ve li kampên sirgûnê li Kurdistana Iraqê dixin, leşkerên dawî yên Amerîkayê ji Rojava vekişiyane û SDF ya Kurd bêparastin hiştine, siyasetmedarekî Kurd wekî serokkomarê Iraqê hatiye hilbijartin û asêbûna siyasî ya bi mehan bi dawî aniye, siyasetmedarên Kurd ên girtî li Tirkiyeyê jî beşeke nû di nîqaşa pêvajoya aşitiyê de nîşan didin. Ev kurte hemû çîrokên sereke yên ku vê mehê qada siyasî ya Kurdî şikl didin dihewîne.

Naverok

Êrîşên Dronan ên IRGC li Kampên Kurdên Sirgûnê

- Kampanyaya Îranê ya Zêdebûyî

Hêzên DYA ji Rojava Derdikevin — Pêşerojeke Nezelal

Siyasetmedarekî Kurd Dibe Serokkomarê Iraqê

Siyasetmedarên Kurd ên Girtî ji Tirkiyeyê Diaxivin

Roja Rojnamegeriya Kurdî — 128 Salên Xweragiriyê

Bûyerên Sereke û Rêza Wan

Pirsên Pir Tên Pirsîn

Çavkanî

Gelê Kurd kêm caran xwe ji navenda guherînên giran ên herêmî dûr dibîne û Nîsana 2026an jî ne îstîsna ye. Ji kampên Kurdistana Iraqê yên bi çalên bombeyan tijî heta salonên dadgehên Tirkiyeyê yên bi tengezariya siyasî tijî, ji eniyên terikandî yên Rojava heta avahiyên parlamentoyê li Bexdayê, deng û pêşerojên Kurdan careke din di dilê hin ji bûyerên herî girîng ên ku li seranserê Rojhilata Navîn pêk tên de ne.

Êrîşên Dronan ên IRGC li Kampên Kurdên Sirgûnê li Kurdistana Iraqê

Herêma Kurdistanê ya Iraqê vê mehê bûye hedefa pêleke domdar a êrîşên dronan ên Îranê li kampên sirgûnê yên partiyên opozîsyona Kurdî yên Îranê. Êrîşa herî dawî ya piştrastkirî di 14ê Nîsanê de qewimî, dema ku dronek li Kampa Sordash, baregeheke partiya Komela nêzîkî 40 kîlometre rojavayê Silêmaniyê, ket. Sê penaberên Kurd ên Îranê di êrîşê de birîndar bûn, tevî jineke ku di rewşeke krîtîk de ma. Fermandarê Komelayê Mihemed Hakîmî êrîş rasterast bi Îranê û mîlîseyên girêdayî wê ve girêda.

Di heman rojê de êrîşeke dronê ya cuda kampek a Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê (PDKI) li navçeya Koyê nêzî Hewlêrê kir hedef. Li gorî Tora Mafên Mirovan a Kurdistanê, IRGC ji dawiya Sibatê ve herî kêm sê endamên PDKI di êrîşên hevbeş ên dron û mûşekan de kuştine. Çavdêrên mafên mirovan êrîş wekî suîqestên armancdar ên kesayetên siyasî û leşkerî rave kirine.

Hikûmeta Herêma Kurdistanê di 9ê Nîsanê de nameyeke protestoya fermî ji konsolxaneya Îranê li Hewlêrê re pêşkêş kir û êrîşên berdewam li ser axa xwe şermezar kir. Îran gelek partiyên opozîsyona Kurdî yên Îranê, tevî Komela û PDKI, wekî rêxistinên terorîst nas kiriye û wan bi xizmetkirina berjewendiyên Rojavayê û Îsraîlê û pêkanîna operasyonan di nav Îranê de tawanbar dike.

Kampanyaya Îranê ya Zêdebûyî

Zêdebûna êrîşan rasterast piştî şerê berfirehtir ê DYA, Îsraîl û Îranê tê, ku di dawiya Sibata 2026an de dest pê kir. Hevpeymaniya Hêzên Siyasî yên Kurdistana Îranê (CPFIK), saziyeke yekgirtî ya nûneriya pênc partiyên mezin ên Kurd dike, di 22ê Sibatê de hat damezrandin da ku biryarên siyasî û leşkerî di vê serdema bêîstîqrar de hemaheng bike. Partiyên Kurdî îdiaya operasyonên di nav Îranê de kirine, lê her wiha derbên giran ên êrîşên tolhildanê li ser baregehên xwe li seranserê Kurdistana Iraqê kişandine.

Di 20ê Nîsanê de êrîşeke din a mûşekan hat ragihandin ku komeke Kurd a Îranê li Silêmaniyê dikir hedef. Di heman rojê de Meryem Dawûdiyan, jineke Kurd a 58 salî ku xwedî gelek nexweşiyên kronîk, tevî şekir û artrîta romatoîd, bû, ji aliyê Wezareta Îstîxbaratê ya Îranê ve li Bokanê hat girtin û ji bo Girtîgeha Navendî ya Urmiyeyê hat veguhastin. Li gorî raporan ew bê destgihîştina malbata xwe an şêwirmendiya qanûnî ye.

Hêzên DYA ji Rojava Derdikevin — Pêşerojeke Nezelal ji bo Kurdên Sûriyeyê

Konvoya dawî ya leşkerên DYA vê hefteyê ji Sûriyeyê derket û hebûna leşkerî ya Amerîkayê ya dehsalekê li welat bi dawî anî. Di 20ê Nîsanê de Sûriyeyê kontrola fermî ya hemû baregehên berê yên DYA girt. Vekişîn Hêzên Sûriyeya Demokratîk (SDF) ên bi pêşengiya Kurdan di rewşeke her ku diçû naziktir de dihêle; rû bi rû bi hikûmeta Sûriyeyê ya bi piştgiriya Tirkiyeyê, welatekî ku bixwe şerekî dirêj û wêranker bi komên çekdar ên Kurd re kiriye.

SDF di têkbirina DAIŞê de roleke navendî lîst û zêdetir ji 10,000 şervanên Kurd di wê kampanyayê de hatin kuştin. Di lûtkeya xwe de herêma xweser a bi navê Rojava, ku bi Kurdî wateya aliyê ku roj lê ava dibe dide, dixwest li dilê Rojhilata Navîn a muhafazakar bibe demokrasîyeke sekuler, pir-etnîkî û bi wekheviya zayendî. Niha piştî êrîşa Çileya Paşîn, ku tê de hêzên hikûmeta Sûriyeyê yên bi piştgiriya Tirkiyeyê şervanên Kurd paş ve xistin beşeke biçûk a axa wan a berê, ew daxwaz di pergala nû ya Sûriyeyê ya ku bi giranî Enqere şikl dide wê de tên hilgirtin.

Derbasgeha sînorî ya Sêmalka di navbera Sûriye û Herêma Kurdistanê ya Iraqê de di 15ê Nîsanê de bi fermî di pergala rêveberiya fermî ya Sûriyeyê de hat yekgirtin, lê lehiyên Çemê Dîcleyê trafîk bi demkî ber bi derbasgeheke alternatîf ve veguherandiye. Niştecihên Kurd nêzî Qamişlo hesteke kûr a xiyanetê rave kirine: hevpeymaniya navneteweyî piştî ku şervanên wan hemû tişt ji bo têkbirina DAIŞê dan, gelê Kurd hişt ku bi tenê bi xeterên cidî re rû bi rû bimîne.

Siyasetmedarekî Kurd Dibe Serokkomarê Iraqê

Di pêşketineke siyasî ya girîng ji bo Iraqê de siyasetmedarê Kurd Nizar Amîdî di 20ê Nîsana 2026an de wekî serokkomarê nû yê welat hat hilbijartin û asêbûna parlamentoyê ya bi mehan bi dawî anî. Serokkomariya Iraqê bi kevneşopî ji aliyê kesayeteke Kurd ve tê girtin, di bin rêxistina parvekirina desthilatê ya ku piştî 2003an hat damezrandin de; rolê serokwezîrî ji Erebekî Şîe re û rolê serokatiya parlamentoyê ji Erebekî Sunî re tê dayîn.

Hilbijartina Amîdî wekî gaveke îstîqrarker di siyaseta Iraqê de tê dîtin, di demeke bêîstîqrariya mezin a herêmî de. Herêma Kurdistanê ya Iraqê hîn di nav du zextan de riya xwe dibîne: êrîşên dronan ên Îranê li ser axa wê û têkiliya wê ya siyasî û aborî ya tevlihev bi hikûmeta federal li Bexdayê re.

Siyasetmedarên Kurd ên Girtî ji Tirkiyeyê Diaxivin

Li Tirkiyeyê siyasetmedarên Kurd ên girtî Selahattin Demirtaş û Selçuk Mızraklı di 21ê Nîsanê de daxuyaniyeke hevpar dan û ragihandin ku berdana wan a dawî dê ewqas siyasî be ku ketina wan a girtîgehê siyasî bû. Daxuyanî piştî serdana şandeyeke ji partiyên cuda hat, tevî endamên partiya opozîsyona sereke CHP û Partiya DEM a alîgirê Kurdan, di nav zêdebûna nîqaşa gelemperî li ser pêvajoyeke aşitiyê ya ji nû ve bi tevgera Kurdî re.

Demirtaş, hevserokê berê yê HDP (Partiya Demokratîk a Gelan), ji Mijdara 2016an ve girtî ye û cezayê 42 salan di 2024an de ji ber beşdariya îdiakirî di protestoyên Kobanê yên 2014an de lê hat birîn; ew van tawanbariyan înkar dike. Dadgeha Ewropî ya Mafên Mirovan hem di 2018 hem di 2020an de biryar da ku girtîbûna wî ya berdewam mafên wî binpê dike û banga berdana wî ya tavilê kir. Dadgehên Tirkiyeyê hîn ew biryar pêk neanîne. Mızraklı, şaredarê berê yê Diyarbekirê, ji Cotmeha 2019an ve ji ber tawanbariyên têkildarî terorê girtî ye; ew jî wan înkar dike.

Hevserokê Partiya DEM Tuncer Bakırhan piştî serdana girtîgehê bang li hikûmeta Tirkiyeyê kir ku gavên pratîkî ber bi dadmendiyê ve bavêje, tevî pêkanîna tevahî ya biryarên Dadgeha Destûrî ya Tirkiyeyê û Dadgeha Ewropî ya Mafên Mirovan. Şaredarên Kurd ên hilbijartî li çend şaredariyan li seranserê başûr-rojhilatê Tirkiyeyê hîn bi qayûmên ji aliyê dewletê ve hatine tayînkirin tên guherandin; rêveberiya demokratîk a herêmî li gelek qadên di pratîkê de hatiye rawestandin.

Roja Rojnamegeriya Kurdî — 128 Salên Xweragiriyê

23ê Nîsanê Roja Rojnamegeriya Kurdî nîşan da û 128 salên ji weşandina yekem rojnameya bi zimanê Kurdî di 1898an de bi bîr anî. Salveger di demeke zexta tûj li ragihandina Kurdî li hemû çar welatan de tê. Li Tirkiyeyê rojnamegeriya Kurdî ya serbixwe di bin sînordariyên giran ên qanûnî û siyasî de kar dike. Li Îranê rojnamevanên Kurd bi girtîbûn û tepeserkirinê re rû bi rû ne. Li Sûriyeyê pêşeroja ragihandina bi zimanê Kurdî di bin hikûmeta nû de hîn pir nezelal e.

Li Herêma Kurdistanê ya Iraqê dezgehên wekî Kurdistan24 û Rûdaw hîn ji bo gelê kurdîaxêv li seranserê cîhanê ragihandina girîng a bûyerên herêmî û navneteweyî peyda dikin. Roja Rojnamegeriya Kurdî hem pîrozkirina saxmayîna çandî hem jî bîranîna têkoşîna berdewam a parastina nasnameya Kurdî bi rêya ragihandina serbixwe ye; têkoşînek ku di 2026an de ewqas lezgîn e ku dema yekem rûpelên bi zimanê Kurdî zêdetir ji sedsalekê berê hatin çapkirin bû.

Bûyerên Sereke û Rêza Wan — Nîsana 2026an

9ê Nîsanê — Hikûmeta Herêma Kurdistanê li ser êrîşên dronan ên berdewam li kampên Kurdên sirgûnê nameyeke protestoya fermî ji konsolxaneya Îranê li Hewlêrê re pêşkêş dike.

14ê Nîsanê — Êrîşên dronan li Kampa Sordash a Komelayê li rojavayê Silêmaniyê û kampa PDKI nêzî Hewlêrê dikevin; sê kes birîndar in, tevî jineke di rewşeke krîtîk de.

15ê Nîsanê — Derbasgeha sînorî ya Sêmalka di navbera Sûriye û KRI de bi fermî di pergala rêveberiya fermî ya Sûriyeyê de tê yekgirtin.

20ê Nîsanê — Sûriye kontrola fermî ya hemû baregehên leşkerî yên berê yên DYA digire; siyasetmedarê Kurd Nizar Amîdî wekî serokkomarê nû yê Iraqê tê hilbijartin; Meryem Dawûdiyan ji aliyê Îranê ve li Bokanê tê girtin.

21ê Nîsanê — Siyasetmedarên Kurd ên girtî Demirtaş û Mızraklı daxuyaniyeke hevpar didin, dema ku nîqaşa pêvajoya aşitiyê li Tirkiyeyê zêde dibe.

23ê Nîsanê — Roja Rojnamegeriya Kurdî 128 salên ji weşandina yekem rojnameya bi zimanê Kurdî ve nîşan dide.

Pirsên Pir Tên Pirsîn

CPFIK çi ye?

Hevpeymaniya Hêzên Siyasî yên Kurdistana Îranê (CPFIK) saziyeke siyasî ya yekgirtî ye ku di 22ê Sibata 2026an de hat damezrandin û pênc partiyên mezin ên Kurdên Îranê yên li Herêma Kurdistanê ya Iraqê bi cih bûne li hev tîne. Ew hat damezrandin da ku di nav bêîstîqrariya zêdebûyî ya piştî şerê berfirehtir ê DYA, Îsraîl û Îranê de biryarên siyasî û leşkerî hemaheng bike.

Çima DYA ji Rojava vekişiya?

DYA ragihand ku piştî têkçûna DAIŞê êdî pêwîstiya wê bi piştgiriya SDF tune ye. Vekişîn hebûna leşkerî ya dehsalekê li Sûriyeyê bi dawî anî. Rexnegir dibêjin ew herêma xweser a Kurdî bêparastin dihêle li hember hilgirtina wê ji aliyê hikûmeta Sûriyeyê ya bi piştgiriya Tirkiyeyê, ku di dîrokê de dijminê xwerêveberiya Kurdan e.

Nizar Amîdî kî ye û çima hilbijartina wî girîng e?

Nizar Amîdî siyasetmedarekî Kurd e ku di 20ê Nîsana 2026an de wekî serokkomarê nû yê Iraqê hat hilbijartin û asêbûna parlamentoyê ya bi mehan bi dawî anî. Hilbijartina wî rêxistina parvekirina desthilatê ya Iraqê ya piştî 2003an ji nû ve tekez dike, ku serokkomariyê ji kesayeteke Kurd re terxan dike. Ew di serdemeke tevliheviya mezin a herêmî de wekî gaveke îstîqrarker di siyaseta Iraqê de tê dîtin.

Selahattin Demirtaş kî ye?

Selahattin Demirtaş hevserokê berê yê HDP ya Tirkiyeyê ye û yek ji siyasetmedarên Kurd ên herî navdar di dîroka Tirkiyeyê de ye. Ew ji Mijdara 2016an ve girtî ye û cezayê 42 salan di 2024an de lê hatiye birîn; ew hemû tawanbariyên li dijî xwe înkar dike. Dadgeha Ewropî ya Mafên Mirovan du caran girtîbûna wî neqanûnî dîtiye û berdana wî xwestiye; Tirkiyeyê heta niha pêkanîna van biryaran red kiriye.