جیهانی کورد لە قەیراندا: هێرشەکانی درۆن، ڕۆژئاوا و سەرۆکی نوێی عێراق…

پوختەی گشتی

نیسانی 2026 زنجیرەیەک پێشهاتی گرنگی لە سەرتاسەری جیهانی کورددا هێناوە. درۆنە ئێرانییەکان بە توندییەکی نوێوە لە کەمپەکانی تاراوگە لە کوردستانی عێراق دەدەن، کۆتا سەربازە ئەمریکییەکان لە ڕۆژئاوا کشاونەتەوە و هێزە کوردییەکانی SDFیان بێپشتگیری بەجێهێشتووە، سیاسەتمەدارێکی کورد بە سەرۆکی عێراق هەڵبژێردراوە و کۆتایی بە چەند مانگێک بنبەستی سیاسی هێناوە، و سیاسەتمەدارە کوردە زیندانیکراوەکان لە تورکیا ئاماژە بە بەشێکی نوێ لە مشتومڕی پرۆسەی ئاشتی دەکەن. ئەم کورتەهەواڵە هەموو هەواڵە سەرەکییەکان دەگرێتەوە کە ئەم مانگە دیمەنی سیاسیی کورد شێوە دەدەن.

ناوەڕۆک

هێرشەکانی درۆنی سوپای پاسداران بۆ سەر کەمپەکانی تاراوگەی کورد

- هەڵمەتی ڕوو لە توندبوونەوەی ئێران

هێزەکانی ئەمریکا ڕۆژئاوا بەجێدەهێڵن — داهاتوویەکی نادیار

سیاسەتمەدارێکی کورد دەبێتە سەرۆکی عێراق

سیاسەتمەدارە کوردە زیندانیکراوەکان لە تورکیاوە قسە دەکەن

ڕۆژی ڕۆژنامەگەریی کوردی — 128 ساڵ خۆڕاگری

ڕووداوە سەرەکییەکان و ڕیزبەندیی کاتی

پرسیارە باوەکان

سەرچاوەکان

گەلی کورد بە دەگمەن خۆی لە ناوەندی ئاژاوەی ناوچەکە دوور دەبینێتەوە، و نیسانی 2026یش لەمە بەدەر نییە. لە کەمپەکانی کوردستانی عێراق کە چاڵی بۆمبیان پێوە دیارە تا هۆڵەکانی دادگای تورکیا کە پڕن لە گرژیی سیاسی، لە بەرە بەجێهێڵراوەکانی ڕۆژئاوا تا بیناکانی پەرلەمانی بەغدا، دەنگە کوردییەکان و داهاتووی کورد جارێکی دیکە لە دڵی هەندێک لە چارەنووسسازترین ڕووداوەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدان.

هێرشەکانی درۆنی سوپای پاسداران بۆ سەر کەمپەکانی تاراوگەی کورد لە کوردستانی عێراق

هەرێمی کوردستانی عێراق ئەم مانگە ڕووبەڕووی شەپۆلێکی بەردەوامی هێرشەکانی درۆنی ئێران بووەتەوە کە کەمپەکانی تاراوگەی حیزبە ئۆپۆزسیۆنە کوردییەکانی ئێران دەکەنە ئامانج. نوێترین هێرشی پشتڕاستکراوە لە 14ی نیسان ڕوویدا، کاتێک درۆنێک لە کەمپی سۆرداشی دا، کە بنکەیەکی حیزبی کۆمەڵەیە و نزیکەی 40 کیلۆمەتر لە ڕۆژئاوای سلێمانییەوە هەڵکەوتووە. سێ پەنابەری کوردی ئێران لە هێرشەکەدا بریندار بوون، لەوانە ژنێک کە دۆخی تەندروستیی مەترسیدار بوو. فەرماندەی کۆمەڵە، محەمەد حەکیمی، ڕاستەوخۆ ئێران و میلیشیا پەیوەندیدارەکانی بە بەرپرسیار لە هێرشەکە دانا.

هەر لە هەمان ڕۆژدا، هێرشێکی جیاوازی درۆن کەمپێکی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران (PDKI)ی لە قەزای کۆیە لە نزیک هەولێر کردە ئامانج. بەپێی تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان، سوپای پاسداران لە کۆتایی شوباتەوە لانیکەم سێ ئەندامی PDKIی لە هێرشی هاوبەشی درۆن و مووشەکدا کوشتووە. چاودێرانی مافی مرۆڤ هێرشەکانیان بە تیرۆرکردنی ئامانجداری کەسایەتییە سیاسی و سەربازییەکان وەسف کردووە.

حکومەتی هەرێمی کوردستان نامەیەکی فەرمیی ناڕەزایی لە 9ی نیسان پێشکەش بە کونسوڵخانەی ئێران لە هەولێر کرد و بەردەوامبوونی هێرشەکان بۆ سەر خاکەکەی سەرکۆنە کرد. ئێران چەندین حیزبی ئۆپۆزسیۆنی کوردی ئێران — لەوانە کۆمەڵە و PDKI — وەک ڕێکخراوی تیرۆریستی دیاری کردووە و تۆمەتباریان دەکات بە خزمەتکردنی بەرژەوەندییەکانی ڕۆژئاوا و ئیسرائیل و ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆن لە ناوخۆی ئێران.

هەڵمەتی ڕوو لە توندبوونەوەی ئێران

توندبوونەوەی هێرشەکان ڕاستەوخۆ دوای ئەو ململانێ فراوانترەی ئەمریکا، ئیسرائیل و ئێران دێت کە لە کۆتایی شوباتی 2026 هەڵگیرسا. هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران (CPFIK) — پێکهاتەیەکی یەکگرتوو کە نوێنەرایەتیی پێنج حیزبی سەرەکیی کورد دەکات — لە 22ی شوبات دامەزرا تا لەم ماوە پڕهەڵچوونەدا بڕیارە سیاسی و سەربازییەکان هەماهەنگ بکات. حیزبە کوردییەکان بانگەشەی ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنیان لە ناوخۆی ئێران کردووە، بەڵام هەروەها بەشی سەرەکیی هێرشە گرنگە تۆڵەسێنەرەوەکان بۆ سەر بنکەکانیان لە سەرتاسەری کوردستانی عێراق بەوان کەوتووە.

لە 20ی نیسان، ڕاپۆرتی هێرشێکی مووشەکیی دیکە بڵاو کرایەوە کە گرووپێکی کوردی ئێرانی لە سلێمانی کردبووە ئامانج. هەر لە هەمان ڕۆژدا، مەریەم داوودیان، ژنێکی کوردی تەمەن 58 ساڵ کە چەند نەخۆشییەکی درێژخایەنی هەبوو لەوانە شەکرە و ڕۆماتیزمی جومگەکان، لەلایەن وەزارەتی ئیتلاعاتی ئێرانەوە لە بۆکان دەستبەسەر کرا و بۆ زیندانی ناوەندیی ورمێ گوازرایەوە؛ بەپێی ڕاپۆرتەکان، بەبێ دەستگەیشتن بە خێزانەکەی یان ڕاوێژی پارێزەر.

هێزەکانی ئەمریکا ڕۆژئاوا بەجێدەهێڵن — داهاتوویەکی نادیار بۆ کوردی سووریا

کۆتا کاروانی هێزەکانی ئەمریکا ئەم هەفتەیە سووریای بەجێهێشت و کۆتایی بە ئامادەبوونی سەربازیی ئەمریکا بۆ ماوەی دەیەیەک لە وڵاتەکە هێنا. لە 20ی نیسان، سووریا بە فەرمی کۆنترۆڵی هەموو بنکە پێشووترەکانی ئەمریکای گرت. کشاندنەوەکە هێزە دێموکراتییەکانی سووریا (SDF) کە کورد سەرکردایەتییان دەکات، لە دۆخێکی زیاتر لە جاران ناسەقامگیردا بەجێدەهێڵێت — لە بەرامبەر حکومەتێکی سووریا کە تورکیا پشتگیریی دەکات، وڵاتێک کە خۆی ململانێیەکی درێژخایەن و وێرانکەری لەگەڵ گرووپە چەکدارە کوردییەکاندا هەبووە.

SDF ڕۆڵێکی ناوەندیی لە تێکشکاندنی داعشدا گێڕا، و زیاتر لە 10,000 شەڕڤانی کورد لەو هەڵمەتەدا کوژران. لە لووتکەی خۆیدا، ناوچە خۆبەڕێوەبەرەکە کە بە ڕۆژئاوا ناسراوە — بە زمانی کوردی واتای «ڕۆژئاوا»یە — ئامانجی ئەوە بوو دێموکراسییەکی سیکۆلار، فرەنەتەوەیی و یەکسان لە ڕووی ڕەگەزەوە لە دڵی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی پارێزکاردا بێت. ئێستا، دوای هێرشێکی کانوونی دووەم کە هێزەکانی حکومەتی سووریا بە پشتگیریی تورکیا شەڕڤانە کوردەکانیان بۆ بەشێکی بچووک لە خاکی پێشوویان پاشەکشە پێکرد، ئەو ئاواتانە دەخرێنە ناو ڕیزبەندییەکی نوێی سووریا کە ئەنقەرە بە شێوەیەکی بەرچاو شێوەی پێدەدات.

دەروازەی سنووریی سێمالکا لە نێوان سووریا و هەرێمی کوردستانی عێراق لە 15ی نیسان بە فەرمی خرایە ناو سیستەمی کارگێڕیی فەرمیی سووریا، هەرچەندە لافاوی ڕووباری دیجلە بۆ ماوەیەکی کاتی هاتوچۆی بۆ دەروازەیەکی جێگرەوە گواستووەتەوە. دانیشتووانی کورد لە نزیک قامیشلۆ هەستێکی قووڵی پشتیلێکردنیان وەسف کردووە — هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی گەلی کوردی بەجێهێشت تا بە تەنیا ڕووبەڕووی مەترسییە گەورەکان ببێتەوە، دوای ئەوەی شەڕڤانەکانیان هەموو شتێکیان بۆ تێکشکاندنی داعش بەخشی.

سیاسەتمەدارێکی کورد دەبێتە سەرۆکی عێراق

لە پێشهاتێکی سیاسیی گرنگ بۆ عێراقدا، سیاسەتمەداری کورد نزار ئامێدی لە 20ی نیسانی 2026 بە سەرۆکی نوێی وڵاتەکە هەڵبژێردرا و کۆتایی بە چەند مانگێک بنبەستی پەرلەمانی هێنا. سەرۆکایەتیی کۆماری عێراق بەپێی نەریت لە ژێر ئەو ڕێکخستنی دابەشکردنی دەسەڵاتەدا کە دوای 2003 دامەزرا، لە دەستی کەسایەتییەکی کورددایە، لە کاتێکدا پۆستی سەرۆکایەتیی وەزیران بۆ عەرەبێکی شیعە و سەرۆکایەتیی پەرلەمان بۆ عەرەبێکی سوننە دەچێت.

هەڵبژاردنی ئامێدی وەک هەنگاوێکی سەقامگیرکەر لە سیاسەتی عێراق سەیر دەکرێت، لە ساتێکدا کە ناوچەکە ڕووبەڕووی هەڵچوونی گەورەیە. هەرێمی کوردستانی عێراق بەردەوامە لە مامەڵەکردن لەگەڵ دوو فشار: هێرشەکانی درۆنی ئێران بۆ سەر خاکەکەی و پەیوەندیی ئاڵۆزی سیاسی و ئابووریی خۆی لەگەڵ حکومەتی فیدراڵ لە بەغدا.

سیاسەتمەدارە کوردە زیندانیکراوەکان لە تورکیاوە قسە دەکەن

لە تورکیا، سیاسەتمەدارە کوردە زیندانیکراوەکان سەلاحەدین دەمیرتاش و سەلچووک میزرەقلی لە 21ی نیسان بەیاننامەیەکی هاوبەشیان دەرکرد و ڕایانگەیاند کە ئازادبوونی کۆتایییان بە هەمان ئەندازەی چوونە زیندانەکەیان سیاسی دەبێت. بەیاننامەکە دوای سەردانی شاندێکی چەندحیزبی هات — لەوانە ئەندامانی حیزبی سەرەکیی ئۆپۆزسیۆن CHP و حیزبی کورددۆستی DEM — لە کاتێکدا مشتومڕی گشتی سەبارەت بە پرۆسەیەکی نوێی ئاشتی لەگەڵ بزووتنەوەی کورد توندتر دەبوو.

دەمیرتاش، هاوسەرۆکی پێشووی HDP (حیزبی دێموکراتی گەلان)، لە تشرینی دووەمی 2016ەوە زیندانییە و بە 42 ساڵ زیندان لە 2024 حوکم درا بەهۆی تۆمەتی بەشداری لە خۆپیشاندانەکانی کۆبانیی 2014 — تۆمەتگەلێک کە ڕەتیان دەکاتەوە. دادگای ئەورووپیی مافەکانی مرۆڤ لە 2018 و 2020 هەردووکیاندا بڕیاری دا کە بەردەوامبوونی دەستبەسەرکردنەکەی پێشێلی مافەکانی دەکات و داوای ئازادکردنی دەستبەجێی کرد. دادگاکانی تورکیا هێشتا ئەو بڕیارانەیان جێبەجێ نەکردووە. میزرەقلی، سەرۆکی شارەوانیی پێشووی دیاربەکر، لە تشرینی یەکەمی 2019ەوە بە تۆمەتی پەیوەندیدار بە تیرۆریزم زیندانی کراوە، کە ئەویش ڕەتیان دەکاتەوە.

هاوسەرۆکی حیزبی DEM، تونجەر باکڕهان، دوای سەردانی زیندانەکە داوای لە حکومەتی تورکیا کرد هەنگاوی دیاریکراو بەرەو دادپەروەری بنێت، لەوانە جێبەجێکردنی تەواوی بڕیارەکانی دادگای دەستووریی تورکیا و دادگای ئەورووپیی مافەکانی مرۆڤ (ECtHR). لە چەند شارەوانییەک لە سەرتاسەری باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا بەردەوام بەڕێوەبەرانی دیاریکراوی دەوڵەت دەخرێنە جێگەی سەرۆکە هەڵبژێردراوە کوردەکانی شارەوانی، و لە زۆر ناوچەدا حوکمڕانیی دێموکراتیی ناوخۆیی لە کردەوەدا هەڵپەسێردراوە.

ڕۆژی ڕۆژنامەگەریی کوردی — 128 ساڵ خۆڕاگری

23ی نیسان ڕۆژی ڕۆژنامەگەریی کوردی بوو، کە یادەی تێپەڕبوونی 128 ساڵ بەسەر بڵاوکردنەوەی یەکەم ڕۆژنامە بە زمانی کوردی لە 1898 دەکاتەوە. ئەم یادە لە ساتێکدا دێت کە میدیای کوردی لە هەر چوار وڵاتەکەدا لە ژێر فشاری تونددایە. لە تورکیا، ڕۆژنامەگەریی سەربەخۆی کوردی لە ژێر سنووردارکردنی توندی یاسایی و سیاسیدا کار دەکات. لە ئێران، ڕۆژنامەنووسە کوردەکان ڕووبەڕووی زیندان و سەرکوت دەبنەوە. لە سووریا، داهاتووی میدیای کوردیزمان لە ژێر حکومەتی نوێدا بە شێوەیەکی قووڵ نادیارە.

لە هەرێمی کوردستانی عێراق، دامەزراوە میدیاییەکانی وەک کوردستان24 و ڕووداو بەردەوامن لە ڕووماڵکردنی گرنگی ڕووداوە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکان بۆ بینەر و خوێنەرە کوردیزمانەکان لە سەرتاسەری جیهان. ڕۆژی ڕۆژنامەگەریی کوردی هەم جەژنێکە بۆ بەردەوامبوونی کولتوور و هەم بیرخستنەوەیە بۆ خەباتی بەردەوام بۆ پاراستنی ناسنامەی کورد لە ڕێگەی میدیای سەربەخۆوە — خەباتێک کە لە 2026دا بە هەمان ئەندازە پێویستییەکی بەپەلەیە وەک ئەو کاتەی زیاتر لە سەدەیەک لەمەوبەر یەکەم لاپەڕەکان بە زمانی کوردی چاپ کران.

ڕووداوە سەرەکییەکان و ڕیزبەندیی کاتی — نیسانی 2026

9ی نیسان — حکومەتی هەرێمی کوردستان نامەیەکی فەرمیی ناڕەزایی سەبارەت بە بەردەوامبوونی هێرشەکانی درۆن بۆ سەر کەمپەکانی تاراوگەی کورد پێشکەش بە کونسوڵخانەی ئێران لە هەولێر دەکات.

14ی نیسان — هێرشەکانی درۆن لە کەمپی سۆرداشی کۆمەڵە لە ڕۆژئاوای سلێمانی و کەمپێکی PDKI لە نزیک هەولێر دەدەن؛ سێ کەس بریندار دەبن لەوانە ژنێک کە دۆخی تەندروستیی مەترسیدارە.

15ی نیسان — دەروازەی سنووریی سێمالکا لە نێوان سووریا و هەرێمی کوردستانی عێراق بە فەرمی دەخرێتە ناو سیستەمی کارگێڕیی فەرمیی سووریا.

20ی نیسان — سووریا بە فەرمی کۆنترۆڵی هەموو بنکە سەربازییە پێشووترەکانی ئەمریکا دەگرێت؛ سیاسەتمەداری کورد نزار ئامێدی بە سەرۆکی نوێی عێراق هەڵبژێردرێت؛ مەریەم داوودیان لەلایەن ئێرانەوە لە بۆکان دەستبەسەر دەکرێت.

21ی نیسان — سیاسەتمەدارە کوردە زیندانیکراوەکان دەمیرتاش و میزرەقلی بەیاننامەیەکی هاوبەش دەردەکەن، لە کاتێکدا مشتومڕی پرۆسەی ئاشتیی تورکیا توندتر دەبێت.

23ی نیسان — ڕۆژی ڕۆژنامەگەریی کوردی یادەی تێپەڕبوونی 128 ساڵ بەسەر بڵاوکردنەوەی یەکەم ڕۆژنامە بە زمانی کوردی دەکاتەوە.

پرسیارە باوەکان

CPFIK چییە؟

هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران (CPFIK) پێکهاتەیەکی سیاسیی یەکگرتووە کە لە 22ی شوباتی 2026 دامەزرا و پێنج حیزبی سەرەکیی کوردی ئێران کۆ دەکاتەوە کە بنکەکانیان لە هەرێمی کوردستانی عێراقە. ئەم پێکهاتەیە بۆ هەماهەنگکردنی بڕیارە سیاسی و سەربازییەکان لە ماوەی ناسەقامگیریی زیاتر دوای ململانێ فراوانترەکەی ئەمریکا، ئیسرائیل و ئێران دامەزرا.

بۆچی ئەمریکا لە ڕۆژئاوا کشایەوە؟

ئەمریکا ڕایگەیاند کە دوای تێکشکاندنی داعش چیتر پێویستی بە پشتگیریی SDF نییە. کشاندنەوەکە کۆتایی بە ئامادەبوونی سەربازی بۆ ماوەی دەیەیەک لە سووریا هێنا. ڕەخنەگران دەڵێن ئەمە ناوچە خۆبەڕێوەبەرە کوردییەکە لە بەرامبەر تێخستنی ناو حکومەتێکی سووریا بە پشتگیریی تورکیا کە لە ڕووی مێژووییەوە دوژمنی خۆبەڕێوەبردنی کوردە، لاواز بەجێدەهێڵێت.

نزار ئامێدی کێیە و بۆچی هەڵبژاردنەکەی گرنگە؟

نزار ئامێدی سیاسەتمەدارێکی کوردە کە لە 20ی نیسانی 2026 بە سەرۆکی نوێی عێراق هەڵبژێردرا و کۆتایی بە چەند مانگێک بنبەستی پەرلەمانی هێنا. هەڵبژاردنەکەی جارێکی دیکە جەخت لە ڕێکخستنی دابەشکردنی دەسەڵاتی عێراق دوای 2003 دەکاتەوە کە سەرۆکایەتیی کۆمار بۆ کەسایەتییەکی کورد تەرخان دەکات، و وەک هەنگاوێکی سەقامگیرکەر لە سیاسەتی عێراق لە ماوەیەکی ئاژاوەی گەورەی ناوچەییدا سەیر دەکرێت.

سەلاحەدین دەمیرتاش کێیە؟

سەلاحەدین دەمیرتاش هاوسەرۆکی پێشووی HDPی تورکیایە و یەکێکە لە دیارترین سیاسەتمەدارە کوردەکان لە مێژووی تورکیا. لە تشرینی دووەمی 2016ەوە زیندانییە و بە 42 ساڵ زیندان لە 2024 حوکم دراوە، و هەموو تۆمەتەکانی دژ بە خۆی ڕەت دەکاتەوە. دادگای ئەورووپیی مافەکانی مرۆڤ دوو جار دەستبەسەرکردنەکەی بە نایاسایی داناوە و داوای ئازادکردنی کردووە — بڕیارگەلێک کە تورکیا تا ئێستا جێبەجێکردنی ڕەت کردووەتەوە.